Theo Quyết định Quyết định số 236/QĐ-TTg ngày 3/2/2026 của Thủ tướng Chính phủ, có tổng số 30 hiện vật, nhóm hiện vật được công nhận bảo vật quốc gia trên toàn quốc. Trong đó, TP.HCM vinh dự có 1 hiện vật "Bát bồng gốm văn hóa Hoa Lộc" và 1 nhóm hiện vật "Bộ tượng gốm men nhiều màu Tam quan Đại đế" thuộc các bảo tàng ngoài công lập và sưu tập tư nhân được công nhận là bảo vật quốc gia.

Việc công nhận các Bảo vật quốc gia không chỉ có ý nghĩa tôn vinh giá trị đặc biệt của hiện vật, mà còn góp phần cùng cố nền tảng văn hóa, bồi đắp bản sắc và tạo động lực tinh thần cho sự phát triển bền vững của Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và đất nước nói chung.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM Nguyễn Minh Nhựt cho biết, tính đến năm 2026, TP.HCM có 25 hiện vật, nhóm hiện vật được Thủ tướng Chính phủ quyết định công nhận là bảo vật quốc gia. Việc các bảo vật thuộc bảo tàng ngoài công lập và sưu tập tư nhân được vinh danh không chỉ là niềm tự hào của đơn vị, cá nhân sở hữu hiện vật, mà còn thể hiện sự ghi nhận và đồng hành của Nhà nước, cộng đồng đối với những nỗ lực bền bỉ trong công tác gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc.

Sự kiện lần này tiếp tục khẳng định hiệu quả của mô hình phối hợp giữa thiết chế văn hóa nhà nước và các tổ chức, cá nhân trong hoạt động bảo tồn di sản; góp phần đưa các giá trị văn hóa đến gần hơn với công chúng, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Bảo vật Bát bồng gốm văn hóa Hoa Lộc có niên đại khoảng 4.000 - 3.800 năm cách ngày nay, hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng Gốm thời dựng nước (Phường An Khánh, TP.HCM). Hiện vật là cổ vật tiêu biểu, có giá trị đặc biệt về lịch sử và khảo cổ học; thể hiện mối quan hệ giao lưu, kết nối giữa cư dân văn hóa Hoa Lộc với các cộng đồng cư dân thời dựng nước.

Về đặc điểm nhận dạng, Bát bồng gốm Hoa Lộc sở hữu vóc dáng cân đối với chiều cao 21cm, đường kính miệng 24cm và trọng lượng hơn 1 kg. Hiện vật được chế tác từ chất liệu đất nung loại gốm cứng, có xương gốm pha trộn vụn vỏ nhuyễn thể và lớp áo gốm màu xám hồng đặc trưng.

Cấu trúc Bát bồng gốm Hoa Lộc được chia thành hai phần rõ rệt: phần bát phía trên hình phễu với miệng loe rộng có gờ, gắn kết hài hòa với phần chân đế hình trụ cao, loe xiên và có hai lỗ xuyên thấu đối xứng. Toàn bộ thân và đế được tạo dáng bằng phương pháp dải cuộn kết hợp bàn xoay, tạo nên những đường nét uyển chuyển, tinh tế. Qua phân tích vi ảnh Microstructure, các nhà khoa học xác định gốm được nung ở ngưỡng nhiệt độ cao từ 700 - 800°C.

Bảo vật thứ 2 được công nhận là Bộ tượng gốm men nhiều màu Tam quan Đại đế, niên đại cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX. Đây là nhóm hiện vật thuộc sưu tập tư nhân của ông Lê Thanh Nghĩa.

Bộ tượng thuộc loại hình tượng thờ, phản ánh đời sống tín ngưỡng dân gian Nam Bộ; mang giá trị nổi bật về lịch sử, văn hoá, mỹ thuật và kỹ thuật chế tác; tiêu biểu cho đỉnh cao của nghề gốm thủ công truyền thống phục vụ nhu cầu thờ cúng trong cộng đồng.

Bộ tượng bao gồm 09 hiện vật gốm men nhiều màu, được tạo tác tại lò Bửu Nguyên - một trong những trung tâm sản xuất gốm mỹ nghệ Cây Mai lừng lẫy nhất của vùng đất Sài Gòôn Chợ Lớn xưa. Bộ tượng là sự vật chất hóa kinh điển của học thuyết "vũ trụ quan liêu" thông qua hình tượng Thiên Quan ban phúc, Địa Quan xá tội và Thủy Quan giải ách.

Từng chi tiết từ trang phục, ngai vị đến các pháp khí của các thị giả đều được mô phỏng theo cơ cấu hành chính triều đình phong kiến, phản ánh một trật tự vũ trụ công bằng và lòng khoan dung trong tín ngưỡng dân gian. Đặc biệt, sự xuất hiện của đồ án chữ "Thọ" trên long bào không chỉ là một điểm nhấn mỹ thuật mà còn là chỉ dầu quan trọng của quá trình bản địa hóa, lồng ghép khát vọng an lạc của người Việt vào hệ thống thần linh Đạo giáo phương Đông.

Giá trị của bộ tượng không chỉ ở kỹ thuật tạo hình và lớp men nhiều màu độc đáo, mà còn ở ý nghĩa văn hóa tín ngưỡng gắn với hình tượng Tam Quan Đại Đế, biểu trưng cho sự bảo hộ, che chở và mang lại bình an cho cộng đồng.

Xét về giá trị kỹ thuật, bộ tượng đại diện cho đỉnh cao nghệ thuật gốm Sài Gòn, từ việc làm chủ nguyên liệu đến kỹ thuật nung trong lò lớn có sử dụng bao nung để bảo vệ lớp men màu. Các nghệ nhân xưa đã khéo léo kết hợp phương pháp nặn tay truyền thống với kỹ thuật in khuôn chỉ tiết, phủ men vàng truyền thống (men da lươn) trên hình tượng Tam Quan và sử dụng kỹ thuật men nhiều màu ở các tượng thị giả, tạo nên những pho tượng có thần thái uy nghiêm nhưng vẫn đậm chất nhân văn.

Theo đại diện Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, việc một nhóm hiện vật thuộc sưu tập tư nhân được vinh danh ở tầm vóc quốc gia càng khẳng định vai trò quan trọng của các nhà sưu tập trong hành trinh gìn giữ và trao truyền "hồn cốt" di sản dân tộc. Sự kiện này không chỉ ghi nhận nỗ lực bảo tồn bền bì của cộng đồng, mà còn mở ra một giai đoạn hợp tác hiệu quả hơn giữa Nhà nước và khu vực tư nhân, hướng tới mục tiêu lan tỏa giá trị di sản văn hóa đến đông đảo công chúng, góp phần cùng cố nền tảng văn hóa, bồi đắp bản sắc và tạo động lực tinh thần cho sự phát triển bền vững của TP.HCM nói riêng và đất nước nói chung trong tiến trình hội nhập quốc tế sâu rộng.

Hiện tai, hiện vật Bát bồng gốm Văn hóa Hoa Lộc (niên đại khoảng 4.000 - 3.800 năm cách ngày nay) và Bộ tượng gốm men nhiều màu Tam quan Đại đế (niên đại cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX) đang được trưng bày, giới thiệu tại Bảo tàng TP.HCM từ ngày 6 đến ngày 8/3.

Theo đại diện Bảo tàng TP.HCM, hoạt động nhằm giới thiệu rộng rãi đến công chúng những giá trị tiêu biểu của di sản văn hóa, đồng thời góp phần lan tỏa ý thức gìn giữ và phát huy các giá trị lịch sử - văn hóa của đất nước.