Tập trung vào bộ tứ trụ cột phát triển

Báo cáo tại Hội nghị, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Nguyễn Nguyên cho biết, năm 2025, cả nước có 52 nhà xuất bản thuộc 49 cơ quan chủ quản. Tổng số xuất bản phẩm thực hiện là 51.574 xuất bản phẩm, hơn 543,5 triệu bản và lượt truy cập. Tổng doanh thu toàn ngành đạt trên 4,1 nghìn tỷ đồng. Các kênh phát hành trực tuyến, thương mại điện tử và mạng xã hội ngày càng đóng vai trò quan trọng góp phần mở rộng khả năng tiếp cận của bạn đọc.

Đánh giá chung năm 2025, Cục trưởng Nguyễn Nguyên cho rằng: Xuất bản tăng nhanh, tổ chức xuất bản nhiều sách hay, đẹp, giá trị, phục vụ hiệu quả nhiệm vụ chính trị, bạn đọc; Ngành In tăng trưởng đều mọi chỉ tiêu; đẩy nhanh quá trình hiện đại hóa; Trong lĩnh vực phát hành, chuyển đổi số diễn ra mạnh, tăng trưởng tốt mức trên 8%.

Tuy nhiên vẫn còn một số hạn chế như: Xuất bản giảm các chỉ số bản sách, doanh thu, phụ thuộc lớn vào sách giáo khoa. In tập trung vào in bao bì, in thương mại, in xuất bản phẩm chất lượng cao còn hạn chế. Lĩnh vực phát hành chịu sự cạnh tranh mạnh từ thương mại điện tử, sách lậu, vi phạm bản quyền vẫn phức tạp.

Cục trưởng Nguyễn Nguyên cho biết, trong năm 2026, ngành Xuất bản, In và Phát hành đặt mục tiêu phát triển theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, hiệu quả và bền vững, giữ vững vai trò là lĩnh vực trọng yếu trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, đồng thời trở thành một ngành kinh tế - kỹ thuật có năng lực cạnh tranh trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Xây dựng hệ sinh thái xuất bản đồng bộ, liên thông giữa xuất bản - in - phát hành; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và nền tảng số trong quản lý, sản xuất và phân phối xuất bản phẩm, qua đó góp phần lan tỏa tri thức, phát triển văn hóa đọc và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, củng cố nền tảng văn hóa và con người Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Ngành sẽ tập trung vào bộ tứ trụ cột phát triển gồm: Xây dựng hạ tầng tri thức quốc gia; Chuyển đổi số; Phát triển công nghiệp văn hóa; và Hoàn thiện thể chế.

Tại Hội nghị, đại diện các địa phương, nhà xuất bản, doanh nghiệp in và phát hành đã trình bày các tham luận. Các ý kiến góp phần làm sâu sắc thêm các đánh giá, tổng kết, đề xuất nhiều giải pháp, cách làm mới nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc của toàn ngành.

Công tác chuyển đổi số, truyền thông sách có bước chuyển mạnh mẽ, sáng tạo, hiệu quả

Phát biểu tại Hội nghị, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Phan Xuân Thủy cho biết, năm 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý hoạt động xuất bản. Đó là việc hợp nhất Ban Tuyên giáo Trung ương và Ban Dân vận Trung ương, việc sắp xếp đơn vị tham mưu quản lý xuất bản về Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, việc thay đổi một số cơ quan chủ quản, việc sáp nhập, hợp nhất một số nhà xuất bản.

Song song với việc thực hiện hợp nhất, sắp xếp, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các cơ quan chủ quản, các nhà xuất bản đã chủ động, nỗ lực, sáng tạo triển khai toàn diện, đồng bộ các mặt hoạt động xuất bản; đạt được một số kết quả nổi bật.

Trong đó, công tác lãnh đạo, chỉ đạo, định hướng hoạt động xuất bản bám sát sự vận động, yêu cầu, đòi hỏi của thực tiễn; Công tác xuất bản các ấn phẩm chất lượng, kịp thời phục vụ công tác nghiên cứu, tuyên truyền nhiệm vụ chính trị của đất nước, ngành, địa phương; Công tác chuyển đổi số, truyền thông sách có bước chuyển mạnh mẽ, sáng tạo, hiệu quả.

Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Phan Xuân Thủy cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, khi đất nước đang bước vào kỷ nguyên mới với các quyết sách chiến lược lịch sử, để công tác xuất bản thực hiện nhiệm vụ "Xây dựng nền báo chí, xuất bản, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại", góp phần phát triển nguồn lực con người, phát triển văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh, động lực to lớn cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước; góp phần vào xây dựng xã hội học tập như tinh thần Đại hội lần thứ XIV của Đảng đề ra, ngành Xuất bản, In và Phát hành cần quan tâm triển khai thực hiện:

Một là, tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ của cơ quan chủ quản, nhà xuất bản, đơn vị in và phát hành sách, phát huy vai trò trụ cột tư tưởng, văn hóa, bồi đắp tri thức, định hướng thẩm mỹ, nâng cao dân trí của hoạt động xuất bản. Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phối hợp với Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Hội Xuất bản Việt Nam tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy định của Đảng đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ của hoạt động xuất bản trong tình hình mới.

Hai là, tập trung đầu tư nâng cao chất lượng nội dung sách là nền tảng cốt lõi. Các cơ quan chủ quản, các nhà xuất bản xây dựng kế hoạch, chiến lược phát triển đáp ứng yêu cầu mới. Xuất bản sách, tài liệu bám sát nhiệm vụ chính trị trọng tâm của đất nước, của ngành, lĩnh vực, địa phương, gắn với các nghị quyết lớn của Đảng về phát triển đất nước trên các lĩnh vực trong giai đoạn mới.

Trọng tâm là các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, đồng thời, đặt hàng các công trình khoa học, tác phẩm văn học nghệ thuật có giá trị, xứng tầm, đáp ứng nhu cầu tri thức và giải trí lành mạnh của nhân dân.

Ba là, Xây dựng nguồn nhân lực xuất bản chất lượng cao. Cấp ủy, tổ chức Đảng các cơ quan chủ quản, các nhà xuất bản cần quan tâm, chú trọng bồi dưỡng, nâng cao bản lĩnh chính trị, kiến thức pháp luật, đạo đức nghề nghiệp và kỹ năng tác nghiệp hiện đại cho đội ngũ biên tập viên xuất bản theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW nhấn mạnh phát triển chương trình đào tạo đặc thù về văn hóa, nghệ thuật, công nghiệp sáng tạo và quản trị dữ liệu văn hoá; đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu về khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong văn hóa và đội ngũ sáng tạo nội dung số.

Bốn là, Chuyển đổi số và phát triển xuất bản điện tử. Các nhà xuất bản cần đẩy mạnh phát triển xuất bản phẩm điện tử, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ số trong quy trình xuất bản, chuỗi giá trị nội dung. Khuyến khích hợp tác với doanh nghiệp công nghệ tham gia sâu nhằm hiện đại hóa hoạt động xuất bản. Cơ quan quản lý nhà nước chủ động nghiên cứu xây dựng cơ sở dữ liệu toàn ngành về xuất bản và sản phẩm của xuất bản; chuẩn hóa và số hóa toàn diện tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị cao; phát triển nền tảng phân phối nội dung số và công cụ bảo vệ bản quyền.

Năm là, Đẩy mạnh xuất khẩu xuất bản phẩm. Nghị quyết 80-NQ/TW đặt nhiệm vụ "Đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm, dịch vụ văn hoá, xuất bản phẩm truyền thông và đa phương tiện" và yêu cầu "Hỗ trợ/tài trợ công tác dịch thuật và xuất bản sách văn học, văn hóa nghệ thuật Việt Nam ra nước ngoài bằng nhiều ngôn ngữ", tạo điều kiện thuận lợi để giới thiệu các xuất bản phẩm tiếng nước ngoài tại Việt Nam. Đây là nhiệm vụ mang tính chiến lược, gắn xuất bản với mục tiêu gia tăng sức mạnh mềm quốc gia, cơ quan quản lý, cơ quan chủ quản, nhà xuất bản cần xác định rõ để triển khai hiệu quả.

Sách và xuất bản chính là con đường bền vững để lan tỏa tri thức và hình thành nền tảng tư tưởng của xã hội

Phát biểu kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Phan Tâm nhấn mạnh, trong sự phát triển của mỗi quốc gia, có những lĩnh vực không phải lúc nào cũng tạo ra những con số tăng trưởng thật lớn, nhưng lại quyết định chiều sâu của sự phát triển. Xuất bản, In và Phát hành là một lĩnh vực như vậy.

Theo Thứ trưởng Phan Tâm, sách không chỉ là một sản phẩm văn hóa đơn thuần, Xuất bản cũng không chỉ là một ngành kinh tế. Ở một nghĩa rộng hơn, xuất bản, in, phát hành chính là hạ tầng tri thức của một quốc gia – nơi tri thức được lưu giữ, tổ chức và truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Trong kỷ nguyên kinh tế tri thức và chuyển đổi số hiện nay, vai trò đó càng trở nên rõ ràng hơn. Những quốc gia có hệ sinh thái xuất bản mạnh thường cũng là những quốc gia có nền khoa học phát triển, có xã hội học tập tốt và có sức mạnh văn hóa bền vững.

Chính vì vậy, khi nói về sự phát triển của ngành Xuất bản, In và Phát hành, chúng ta không chỉ nói về một lĩnh vực quản lý nhà nước đơn thuần hay một ngành kinh tế mà còn đang nói về một nền tảng quan trọng của sự phát triển trí tuệ và văn hóa của đất nước.

Trong bối cảnh như vậy, thay mặt Lãnh đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Thứ trưởng Phan Tâm ghi nhận và biểu dương kết quả phát triển và nỗ lực của toàn ngành Xuất bản, In và Phát hành trong năm 2025. Những số liệu trong Báo cáo của Cục Xuất bản, In và Phát hành là minh chứng cho sự nỗ lực vươn lên, tinh thần lao động sáng tạo và tinh thần trách nhiệm của toàn ngành trong bối cảnh tình hình kinh tế – xã hội còn nhiều khó khăn, thị trường xuất bản toàn cầu đang có những biến đổi sâu sắc trước sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và các phương thức truyền thông mới.

Theo Thứ trưởng, nhìn tổng thể, năm 2025 có thể xem là một năm ngành Xuất bản, In và Phát hành duy trì được sự ổn định và đã xuất hiện những chuyển động mới tích cực.

Một xu hướng khá rõ trong năm qua là sự dịch chuyển của xuất bản điện tử và các hình thức đọc mới. Hơn 5 nghìn xuất bản phẩm điện tử cùng hàng chục triệu lượt truy cập cho thấy thị trường đọc số đang từng bước hình thành.

Một số tham luận tại hội nghị cũng đã cho thấy nhiều nhà xuất bản và doanh nghiệp phát hành đang chủ động thử nghiệm các mô hình mới như sách điện tử, sách nói và các nền tảng đọc trực tuyến. Đây là những tín hiệu tích cực cho thấy ngành xuất bản đang thích ứng với sự thay đổi của công nghệ và, thị hiếu, hành vi đọc của người đọc.

Cùng với đó, phương thức phát hành sách cũng đang thay đổi. Bên cạnh hệ thống nhà sách truyền thống, các kênh phát hành trực tuyến và thương mại điện tử ngày càng đóng vai trò quan trọng. Một số doanh nghiệp đã kết hợp giữa không gian sách vật lý với nền tảng số, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận sách đến nhiều đối tượng bạn đọc.

Trong lĩnh vực in, ngành công nghiệp in tiếp tục duy trì quy mô lớn và ngày càng gắn với chuỗi cung ứng sản xuất của nền kinh tế. Nhiều doanh nghiệp đã chú trọng đầu tư thiết bị mới và cải tiến công nghệ, thực hiện chuyển đổi xanh.

Bên cạnh những kết quả tích cực, các tham luận tại hội nghị cũng đã thẳng thắn nêu lên nhiều vấn đề đáng lưu ý. Một số ý kiến cho rằng nguồn nhân lực của ngành xuất bản trong bối cảnh chuyển đổi số còn thiếu và chưa đồng đều. Đặc biệt là đội ngũ biên tập viên và cán bộ quản trị xuất bản có khả năng làm việc với công nghệ và nội dung đa phương tiện. Một vấn đề khác được nhiều đại biểu đề cập là sự thiếu liên kết giữa các đơn vị trong chuỗi giá trị xuất bản, trong khi thị trường đang chuyển mạnh sang môi trường số. Bên cạnh đó, nhiều địa phương cũng phản ánh khó khăn trong công tác quản lý phát hành trên môi trường mạng, khi tình trạng sách giả, sách lậu và vi phạm bản quyền trên các nền tảng trực tuyến vẫn còn diễn biến phức tạp.

Thứ trưởng Phan Tâm cũng cho rằng, trên thế giới, ngành Xuất bản, In và Phát hành cũng đang đứng trước những thay đổi sâu sắc. Xuất bản sẽ không còn chỉ là việc sản xuất và phát hành sách in. Thay vào đó, xuất bản đang phát triển thành một hệ sinh thái nội dung tri thức đa nền tảng. Trong hệ sinh thái đó, sách in, sách điện tử, sách nói, dữ liệu tri thức và các nền tảng học tập số sẽ gắn kết chặt chẽ với nhau. Giá trị của xuất bản trong tương lai không chỉ nằm ở cuốn sách được in ra, mà nằm ở tri thức được tổ chức, lan tỏa và tiếp cận rộng rãi trong xã hội.

Chính vì vậy, cạnh tranh của ngành xuất bản trong tương lai sẽ không chỉ là cạnh tranh về số lượng đầu sách. Đó sẽ là cạnh tranh về chất lượng tri thức, năng lực công nghệ và khả năng kết nối với người đọc.

Mới đây, Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã khẳng định một quan điểm rất quan trọng: "Văn hóa phải trở thành nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của quốc gia".

Theo Thứ trưởng, trong hệ sinh thái văn hóa đó, xuất bản giữ một vai trò đặc biệt. Nếu điện ảnh hay nghệ thuật biểu diễn có thể lan tỏa cảm xúc, thì sách và xuất bản chính là con đường bền vững để lan tỏa tri thức và hình thành nền tảng tư tưởng của xã hội. Một nền văn hóa mạnh luôn cần một hệ thống xuất bản mạnh. Một quốc gia muốn trở thành quốc gia học tập cũng phải có một hệ sinh thái xuất bản phát triển.

Trước những chuyển động mạnh mẽ của công nghệ, thị trường, nhu cầu tiếp cận tri thức của xã hội và trước những yêu cầu, nhiệm vụ Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị đặt ra, ngành Xuất bản, In và Phát hành cần tiếp tục chủ động đổi mới tư duy và phương thức phát triển.

Bộ VHTTDL đề nghị toàn ngành tập trung thực hiện tốt một số nhiệm vụ trọng tâm sau đây:

Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý mới cho xuất bản trong môi trường số.

Trọng tâm là đẩy nhanh tiến độ xây dựng Luật Xuất bản (sửa đổi), bảo đảm tạo hành lang pháp lý phù hợp với sự phát triển của xuất bản điện tử, phát hành số và các mô hình xuất bản mới. Việc sửa đổi Luật cần hướng tới một khung pháp lý linh hoạt hơn, vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo và sự phát triển của thị trường xuất bản trong bối cảnh công nghệ số.

Thứ hai, tổ chức lại chuỗi giá trị xuất bản trên nền tảng công nghệ.

Chuyển đổi số trong xuất bản không chỉ là số hóa sách hay đưa sách lên mạng, mà là tổ chức lại toàn bộ chuỗi giá trị của ngành, từ tổ chức bản thảo, biên tập, sản xuất nội dung đến phát hành và tương tác với bạn đọc. Trong quá trình đó, cần nghiên cứu tiếp tục hình thành hệ sinh thái xuất bản số dùng chung cho toàn ngành, qua đó mở rộng quy mô thị trường đọc số và nâng cao hiệu quả hoạt động của các nhà xuất bản.

Thứ ba, nâng tầm xuất bản thành ngành công nghiệp nội dung tri thức.

Xuất bản không chỉ thực hiện nhiệm vụ chính trị, văn hóa mà còn cần trở thành một ngành công nghiệp văn hóa có khả năng tạo ra giá trị kinh tế và tri thức. Các nhà xuất bản cần nâng cao năng lực tổ chức nội dung, xây dựng thương hiệu và từng bước tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế. Đồng thời, cần chú trọng hơn việc tổ chức, hệ thống hóa và phổ biến các công trình tri thức về lịch sử, văn hóa, khoa học và con người Việt Nam, góp phần hình thành nguồn tri thức quốc gia có giá trị lâu dài.

Thứ tư, phát triển văn hóa đọc gắn với mở rộng thị trường xuất bản.

Cần chuyển dịch cách tiếp cận từ khuyến khích việc đọc sách sang xây dựng một xã hội đọc sách, nơi mà nhu cầu đọc sách trở thành như cầu tự nhiên của đời sống. Phát triển văn hóa đọc trong thời gian tới cần tiếp cận theo hướng tạo lập một hệ sinh thái đọc của xã hội, trong đó, nhà trường, thư viện, nhà sách, các nền tảng đọc số và các hoạt động khuyến đọc cần được kết nối với nhau. Qua đó, tạo lập thị trường xuất bản rộng, bền vững.

Thứ năm, làm sạch và phát triển bền vững thị trường xuất bản.

Các cơ quan quản lý nhà nước cần tiếp tục tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi in lậu, phát hành sách giả và vi phạm bản quyền. Bên cạnh đó, cần từng bước ứng dụng công nghệ trong quản lý thị trường xuất bản phẩm, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan thực thi và doanh nghiệp trong ngành để phát hiện và xử lý nhanh các hành vi vi phạm bản quyền trên môi trường số.

Thứ sáu, đưa sách và tri thức Việt Nam ra thế giới.

Cần tập trung chuẩn bị tốt cho Không gian Xuất bản Việt Nam tại Hội sách Frankfurt năm 2026, coi đây là cơ hội quan trọng để quảng bá văn hóa đọc và tri thức Việt Nam ra thế giới. Đồng thời, cần thúc đẩy mạnh hơn hoạt động hợp tác bản quyền, tăng số lượng tác phẩm Việt Nam được dịch và xuất bản ở nước ngoài, qua đó từng bước nâng cao vị thế và năng lực hội nhập quốc tế của ngành xuất bản Việt Nam.

"Một quốc gia muốn phát triển bền vững phải là một quốc gia học tập. Và một xã hội học tập chỉ có thể hình thành khi tri thức được lan tỏa rộng rãi trong cộng đồng. Nếu tri thức là sức mạnh của một dân tộc, thì sách chính là con đường bền vững nhất để sức mạnh đó được nuôi dưỡng và truyền lại cho các thế hệ mai sau.

Tôi tin tưởng rằng, với truyền thống và trách nhiệm của mình, cùng với sự đổi mới mạnh mẽ trong thời gian tới, ngành xuất bản, in và phát hành của nước ta sẽ tiếp tục phát triển và đóng góp ngày càng tích cực vào sự nghiệp phát triển văn hóa, con người và tri thức của đất nước", Thứ trưởng Phan Tâm bày tỏ.