Đây là hoạt động thiết thực chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, mừng xuân Bính Ngọ 2026 và hướng tới dịp kỷ niệm 950 thành lập Quốc Tử Giám-Trường Quốc học đầu tiên.

Phát biểu tại buổi lễ, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám Lê Xuân Kiêu khẳng định: Hệ thống 82 bia Tiến sĩ hiện được bảo tồn và phát huy giá trị tại Khu di tích Văn Miếu – Quốc Tử Giám là một trong những di sản văn hóa đặc biệt quý giá của dân tộc Việt Nam. Không chỉ là những hiện vật lịch sử độc đáo, các bia đá còn chứa đựng những tư tưởng lớn về giáo dục, về nhân tài và về trách nhiệm đối với vận mệnh quốc gia.

Sau một thời gian nghiên cứu, xây dựng nội dung, thiết kế và thi công, hôm nay, trưng bày "Sử đá lưu danh" chính thức hoàn thành và sẵn sàng giới thiệu tới công chúng những giá trị lịch sử, tư tưởng và nghệ thuật đặc sắc của hệ thống bia Đề danh Tiến sĩ. Trưng bày là một minh chứng sinh động cho nỗ lực của Hà Nội trong việc phát huy giá trị di sản gắn với phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch bền vững, lấy di sản làm nguồn lực, lấy sáng tạo làm động lực, lấy con người làm trung tâm. Thông qua những cách tiếp cận mới, các giá trị truyền thống được "kể lại" bằng ngôn ngữ đương đại, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

"Đồng thời, hoạt động này cũng góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành Thành phố sáng tạo trong Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO, cũng như khẳng định vai trò của Thủ đô với tư cách là một Thành phố học tập, nơi tinh thần hiếu học, trọng hiền tài và học tập suốt đời được nuôi dưỡng liên tục qua nhiều thế hệ" – ông Lê Xuân Kiêu nói.

Trưng bày "Sử đá lưu danh" giới thiệu các tài liệu, hiện vật được khai thác từ các giá trị lịch sử, tư tưởng và nghệ thuật của 82 bia Đề danh Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Nội dung trưng bày được triển khai theo 4 chủ đề chính, khái quát diện mạo nền giáo dục khoa cử Nho học; chủ trương tuyển chọn, đãi ngộ và trọng dụng người đỗ đạt; đồng thời khắc họa chân dung một số danh nhân tiêu biểu có đóng góp quan trọng cho giáo dục và nhiều lĩnh vực của đất nước. Thông qua không gian trưng bày này, khách tham quan không chỉ khám phá các giá trị tư liệu về nội dung văn bia mà còn thấy được mỗi tấm bia Tiến sĩ thực sự là một tác phẩm nghệ thuật chạm khắc đá với nhiều đường nét mềm mại và hết sức tinh xảo.

Không gian trưng bày được thiết kế trên sự đối thoại nghệ thuật giữa hai chất liệu chủ đạo: Giấy và Đá - biểu tượng cho hành trình từ học tập, rèn luyện đến tôn vinh và lưu danh hậu thế. Sự chuyển tiếp giữa hai chất liệu này thể hiện mong muốn của các triều đại quân chủ "vĩnh cửu hóa" sự tôn vinh tầng lớp tinh hoa trí thức. Truyền thống và hiện đại giao hòa khi những bản thác cổ được đánh thức bằng công nghệ trình chiếu, chuyển hóa tư liệu lịch sử thành hình ảnh số sinh động, giàu cảm xúc.

Song hành với hình thức trưng bày truyền thống, các giải pháp công nghệ số được ứng dụng nhằm tái hiện không gian di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, mở ra cách tiếp cận mới mẻ đối với lịch sử khoa cử Việt Nam. Thông qua đó, trưng bày góp phần làm mới cách kể câu chuyện di sản, lan tỏa tinh thần "chạm vào lịch sử, khám phá di sản", giúp công chúng tiếp cận sinh động hơn những đóng góp của các bậc tiền nhân đối với sự nghiệp giáo dục, bồi dưỡng nhân tài, đồng thời nhận diện những giá trị bền vững của đạo học truyền thống trong đời sống đương đại.

Bên cạnh đó, trưng bày được kết nối nội dung chặt chẽ với các trưng bày hiện có như "Quốc Tử Giám - Trường Quốc học đầu tiên" và "Khơi nguồn đạo học", tạo thành một chỉnh thể thống nhất trong không gian di sản Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Qua đó giúp công chúng có điều kiện tiếp cận một cách hệ thống và sâu sắc hơn lịch sử hình thành, phát triển của di tích, cũng như những thành tựu tiêu biểu của nền giáo dục khoa cử Việt Nam dưới chế độ quân chủ.

"Sử đá lưu danh" không chỉ đơn thuần là một trưng bày, mà còn là một hành trình thị giác và cảm xúc, tái hiện con đường dài đầy gian nan để tri thức được hun đúc, nhân tài được thử thách và tên tuổi các bậc hiền tài được khắc ghi vào đá, lưu danh cùng năm tháng. Từ những nét bút trên trang giấy đến những dòng chữ khắc sâu trên bia đá, trưng bày gửi đi một thông điệp xuyên thời gian: truyền thống hiếu học và trọng hiền tài chính là mạch nguồn bền bỉ nuôi dưỡng sức sống của văn hóa và tương lai dân tộc../.