Các không gian nghệ thuật do Bảo tàng Hà Nội, Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội phối hợp với các nghệ sĩ thực hiện.

Không gian sắp đặt "Chiến tranh và Hòa bình" do Nghệ sĩ Thu Trần và Tây Phong thực hiện. Đây là một tổ hợp nghệ thuật được hình thành từ những mảnh xác máy bay và vỏ bom do Bảo tàng Hà Nội sưu tầm, lưu giữ. Thông qua ngôn ngữ sắp đặt đương đại, các hiện vật không chỉ được trưng bày như chứng tích của một giai đoạn lịch sử, mà còn được đặt trong một cấu trúc thẩm mỹ mới nhằm gợi mở suy ngẫm về ký ức, về giá trị của hòa bình và trách nhiệm gìn giữ những thành quả hôm nay.

Không gian sắp đặt gồm hai khung kết cấu thép chính được kết nối với nhau qua con đường tạo ra sự chia cắt bởi chiến tranh và cuối con đường là giàn hoa, xen lẫn những dải lụa đa mầu sắc thể hiện tinh thần hòa bình. Các mảnh xác máy bay được treo ở cao độ trung gian, tạo nên sự chuyển dịch trong cách tiếp cận hiện vật, từ góc nhìn thuần túy lịch sử sang trải nghiệm suy tư, chiêm nghiệm.

Bên cạnh các hiện vật kim loại là hệ thống khối cầu, mảng hình học và các dải lụa nhiều màu sắc do nghệ sĩ Thu Trần thực hiện bằng vật liệu nhẹ, bọc giấy dứa, giấy dó và phủ sơn mài được kết hợp xen kẽ tạo nên đối thoại thị giác giữa quá khứ và hiện tại, giữa ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình. Trong không gian sắp đặt đồng thời cộng hưởng với tác phẩm phù điêu của họa sĩ Nguyễn Hải về sự kiện quân và dân ta bắt sống phi công John McCain tại hồ Trúc Bạch ngày 26/10/1967, một dấu mốc lịch sử mang ý nghĩa khép lại quá khứ, hướng tới hòa giải, hợp tác và phát triển.

Nghệ sĩ Thu Trần chia sẻ: "Ý tưởng cho trưng bày "Chiến tranh và Hòa bình" đến với tôi từ cơ duyên được tiếp cận những mảnh xác máy bay và vỏ bom đang được lưu giữ tại Bảo tàng Hà Nội. Khi đứng trước những hiện vật ấy, tôi vô cùng xúc động khi nhìn thấy dấu tích của chiến tranh và cảm nhận rất rõ giá trị của hòa bình hôm nay".

Cũng theo nghệ sĩ Thu Trần, điều khó nhất trong quá trình thực hiện là tìm được cách ứng xử phù hợp với những di vật mang tính lịch sử nặng nề, làm sao để vừa tôn trọng tính nguyên bản, vừa tạo được một cấu trúc thẩm mỹ mới đủ tinh tế để mở ra đối thoại với người xem, đó là sự sinh sôi, được nở hoa và được kết nối giữa quá khứ và hiện tại.

Đồng hành cùng dự án, nghệ sĩ Tây Phong chia sẻ: Điều quan trọng không chỉ là trưng bày hiện vật, mà là tạo ra một trải nghiệm không gian đủ mở để người xem tự đối thoại với lịch sử. Quá trình thực hiện đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng trong từng điểm treo, từng khoảng trống, nhằm giữ được sự cân bằng giữa yếu tố chiến tranh và hòa bình.

Qua đó, anh kỳ vọng không gian này sẽ mang đến cho công chúng một trạng thái chiêm nghiệm, nơi ký ức không bị khơi dậy theo cách dữ dội, mà được cảm nhận trong sự tĩnh tại và ý thức hướng tới tương lai.

Bên cạnh đó, "Vũ điệu xuân" là tác phẩm sắp đặt của nghệ sĩ Nguyễn Đức Phương kiến tạo một không gian nghệ thuật rực rỡ sắc màu và giàu năng lượng thị giác. Tác phẩm được cấu thành từ hệ thống roi tuồng làm từ vật liệu tái chế, treo trên giàn tre mộc mạc, tạo nên cấu trúc mở với nhịp điệu chuyển động mềm mại trong không gian.

Sự kết hợp giữa tre, chất liệu truyền thống gắn bó với đời sống văn hóa Việt và các dải sắc màu tươi sáng tạo nên hiệu ứng thị giác sinh động, gợi cảm giác chuyển động liên hồi như nhịp điệu của mùa xuân. Ngôn ngữ tạo hình vừa mang tinh thần dân gian, vừa thể hiện tư duy sắp đặt đương đại, mở ra đối thoại giữa truyền thống và sáng tạo mới.

Hình ảnh roi vút lên giữa không trung gợi liên tưởng đến Thánh Gióng, biểu tượng của ý chí quật cường và sức mạnh dân tộc. Đồng thời, việc sử dụng các vật liệu gần gũi với thiên nhiên đã tạo thành một cấu trúc nghệ thuật giàu sức sống, chuyển tải thông điệp về tái tạo, phát triển bền vững và niềm tin vào tương lai.

Chia sẻ về "Vũ điệu Xuân", nghệ sĩ Nguyễn Đức Phương cho biết tác phẩm bắt nguồn từ hình ảnh roi tuồng trong nghệ thuật tuồng truyền thống. Trong tuồng, roi ngựa không chỉ là đạo cụ sân khấu mà mang tính ước lệ, tượng trưng cho khí phách và tinh thần anh hùng, gắn với quan niệm "Kỳ mã sánh anh hùng". Mỗi cán roi mang một màu sắc khác nhau, thể hiện tính cách nhân vật; chính hệ thống màu sắc giàu biểu trưng ấy đã trở thành cảm hứng để anh phát triển thành một sắp đặt thị giác đương đại.

Đại diện Bảo tàng Hà Nội chia sẻ: Việc tổ chức không gian sắp đặt "Chiến tranh và Hòa bình" và "Vũ điệu xuân" nhằm phát huy giá trị di sản, tăng cường hoạt động giáo dục thông qua hình thức nghệ thuật đương đại; đồng thời mở rộng không gian để công chúng tiếp cận ký ức chiến tranh bằng tinh thần nhân văn, khách quan và hướng tới tương lai.

Hai trưng bày với hai sắc thái biểu đạt khác nhau đã tạo nên một chỉnh thể hài hòa, góp phần khẳng định vai trò của Bảo tàng Hà Nội trong việc kết nối di sản với đời sống đương đại, lan tỏa thông điệp về hòa bình, sáng tạo và phát triển bền vững. Đây không chỉ là một không gian nghệ thuật mà còn là tuyên ngôn thẩm mỹ của Bảo tàng Hà Nội trong giai đoạn mới; nơi di sản không còn nằm sau tủ kính, trong kho tàng mà được đánh thức qua ngôn ngữ nghệ thuật sáng tạo đương đại; khẳng định vai trò bảo tàng là một thiết chế sáng tạo, nơi lưu giữ quá khứ đồng thời sản sinh giá trị văn hóa mới../.