Sự tương phản này không chỉ là khoảng cách về thành tích mà còn là bài học về chiến lược đầu tư. Nếu "các cô gái chân dài" đã biến thách thức thành động lực, thì những "sếu vườn" lại không thể tự mình thay đổi.

Sau trận chung kết đầy kịch tính và giàu cảm xúc trước Thái Lan ở SEA Games 33, bóng chuyền nữ Việt Nam hứa hẹn sẽ có thêm một năm 2026 bùng nổ với một loạt giải đấu ở đẳng cấp châu lục. Học trò của HLV Nguyễn Tuấn Kiệt đều được trao quyền tham gia 2 giải đấu hàng đầu là AVC Cup mà chúng ta đang là đương kim vô địch, giải vô địch châu Á (đương kim hạng 4) cũng như Asiad 20 (hạng 4). Chưa biết kết quả ra sao, nhưng chỉ cần nhìn vào lịch trình, có thể nói là trình độ của đội tuyển nữ sẽ còn cải thiện nhiều hơn.

Và đấy chính là vấn đề lớn nhất của đội tuyển nam. Với thứ hạng FIVB chỉ hạng 4 Đông Nam Á sau SEA Games 33, nên đội nam sẽ không có mặt tại AVC Cup và giải vô địch châu Á. Ngay cả cơ hội dự Asiad cũng chưa chắc vì còn tùy thuộc vào khả năng vận động tài chính của Liên đoàn bóng chuyền Việt Nam sau khi tổ chức này thống nhất sẽ cử các đội tuyển tham gia bằng nguồn xã hội hóa. Hồi Asiad 19, chỉ có đội nữ tham dự vì cơ hội có thành tích khá cao, ngược lại thứ hạng đội nam tại châu Á nằm ngoài tốp 10 nên hi vọng không nhiều.

Cùng trong hệ thống thi đấu đồng nhất của bóng chuyền nội địa, sự phát triển của đội nam và đội nữ khá tương phản. Phần nguyên nhân lớn nhất nằm ở mức độ cọ xát quốc tế, như những gì sắp diễn ra trong năm 2026 này. Đội nữ càng tăng trình độ thì cơ hội chơi bóng đỉnh cao càng nhiều, và với đội nam, nếu không có sự thay đổi mang tính cách mạng, sẽ tiếp tục dậm chân.

Về mặt khách quan, trong khi bóng chuyền nữ phải đối diện với một Thái Lan ở đẳng cấp thế giới ngay tại sân chơi Đông Nam Á, thì với bóng chuyền nam, mục tiêu của chúng ta chỉ tạm dừng trong khuôn khổ khu vực.

Các đội nam ở Đông Nam Á như Indonesia, Thái Lan hay Việt Nam chỉ thuộc nhóm trung bình, trên dưới hạng 50 thế giới. Không chịu áp lực phải vươn tầm châu Á hay thế giới như nữ, nhưng bóng chuyền nam cũng chưa thể vô địch SEA Games hay Đông Nam Á. Thành tích ở 3 kỳ SEA Games gần nhất thụt lùi, từ á quân đến HCĐ và "trắng tay" tại SEA Games 33.

SEA Games 33 là lời cảnh tỉnh rõ ràng. Từ chỗ từng tạo dấu ấn ở đấu trường khu vực, đội tuyển nam giờ đây rơi vào quãng trầm hiếm thấy. Lối chơi thiếu bản sắc, tinh thần thi đấu phập phù và thành tích thất vọng khiến đội bóng đánh mất hình ảnh vốn được kỳ vọng là "đối trọng" của Thái Lan và Indonesia. Những thất bại liên tiếp không chỉ khiến người hâm mộ hụt hẫng, mà còn đặt ra câu hỏi: vì sao một nền bóng chuyền có chiều sâu lại không thể tạo ra đội tuyển mạnh?

Câu trả lời, phần lớn, nằm ở cấu trúc vận hành và tầm nhìn. Trong khi bóng chuyền nữ có sự ổn định về nhân sự, chiến lược và cả hệ thống giải đấu định hướng phát triển, thì bóng chuyền nam lại thiếu hẳn một "trục xương sống", từ đội tuyển cho đến các CLB. Các đợt tập trung ngắn hạn, đội hình thay đổi liên tục, cùng việc thiếu một HLV đủ tầm dẫn dắt khiến tập thể này chưa bao giờ thật sự hình thành bản sắc thi đấu rõ ràng.

Giải pháp trước mắt là Liên đoàn bóng chuyền Việt Nam sẽ sớm tìm HLV ngoại dẫn dắt, thay thế cho ban huấn luyện nội hiện tại. Mục tiêu là mang đến một triết lý huấn luyện hiện đại hơn, có hệ thống hơn, đặc biệt là khả năng kiểm soát chiến thuật và tâm lý thi đấu, hai điểm yếu cố hữu của đội tuyển trong những năm gần đây.

Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở chiếc ghế HLV. Đội tuyển nam cần một chiến lược phát triển liên tục, thay thế cho mô hình tập trung và thi đấu chẳng khác gì những thập niên trước.

Đấy là chưa nói đến mức độ chuyên nghiệp của hệ thống các CLB nam cũng kém hơn so với nữ, khiến cho bài toán nâng tầm của bóng chuyền nam không thể giải quyết bằng một biện pháp đơn lẻ.