Duy trì hiệu quả hoạt động của hệ thống thư viện công cộng cấp huyện và cơ sở

Theo quy định tại khoản 3 Điều 11 Luật Thư viện, thư viện công cộng cấp huyện có vai trò quan trọng trong việc tổ chức phục vụ bạn đọc, luân chuyển tài nguyên thông tin và hướng dẫn nghiệp vụ cho hệ thống thư viện cơ sở. Trước khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, trên địa bàn ba tỉnh Vĩnh Long, Trà Vinh và Bến Tre (cũ) có tổng cộng 25 thư viện công cộng cấp huyện, hoạt động ổn định, thực hiện đầy đủ chức năng, nhiệm vụ theo quy định của pháp luật.

Các thư viện công cộng cấp huyện tập trung triển khai các hoạt động phục vụ bạn đọc tại chỗ và lưu động; tiếp nhận, luân chuyển sách, báo, tài liệu từ thư viện cấp tỉnh về cơ sở; hướng dẫn nghiệp vụ cho hệ thống phòng đọc sách xã, phường, thị trấn; phối hợp tổ chức các hoạt động phát triển văn hóa đọc tại địa phương. Bình quân hằng năm, hệ thống thư viện công cộng cấp huyện phục vụ trên 50.000 lượt bạn đọc, luân chuyển khoảng 25.000 bản sách, báo, tài liệu về cơ sở, bảo đảm 100% phòng đọc sách cấp xã được hướng dẫn nghiệp vụ và hỗ trợ tài nguyên thông tin.

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, hệ thống thư viện công cộng cấp huyện được rà soát, sắp xếp lại; đồng thời, tổ chức thành lập mới, cơ cấu lại các thư viện, phòng đọc sách cấp xã. Đến nay, hệ thống thư viện cấp xã trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long đã được chuẩn hóa, phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới; hoạt động thư viện các cấp được duy trì liên tục, không bị gián đoạn.

Không gian đọc tại các xã, phường tiếp tục được duy trì; các dịch vụ công ích về thư viện vẫn được cung cấp đầy đủ cho người dân. Các hoạt động trưng bày, triển lãm sách; tổ chức không gian đọc sách cộng đồng; hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam được triển khai thường xuyên, với nhiều hình thức phong phú tại các xã, phường, trường học và đơn vị lực lượng vũ trang, góp phần lan tỏa văn hóa đọc trong cộng đồng dân cư.

Tăng cường hướng dẫn nghiệp vụ, ứng dụng công nghệ thông tin

Cùng với việc sắp xếp tổ chức, công tác hướng dẫn nghiệp vụ và hỗ trợ cơ sở tiếp tục được chú trọng. Đội ngũ cán bộ Thư viện tỉnh trực tiếp hướng dẫn chuyên môn cho cán bộ phụ trách văn hóa – thông tin cấp xã; việc luân chuyển sách, báo, tài liệu đến các thư viện trường học và điểm đọc cơ sở được duy trì hiệu quả.

Trong lĩnh vực ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, hệ thống thư viện trên địa bàn tỉnh tiếp tục sử dụng phần mềm quản lý thư viện do Thư viện tỉnh triển khai. Việc chuyển đổi mô hình từ thư viện cấp huyện sang thư viện cấp xã vẫn bảo đảm khả năng tiếp cận nền tảng thư viện số, liên kết và khai thác các nguồn tài nguyên điện tử hiện có. Thông qua phần mềm quản lý thư viện điện tử, hoạt động thư viện công cộng ở cơ sở từng bước được hiện đại hóa, đáp ứng yêu cầu phục vụ bạn đọc trong giai đoạn mới.

Thực hiện nghiêm quy định về thông báo thành lập, sáp nhập, giải thể thư viện

Điều 23 Luật Thư viện quy định cụ thể về trách nhiệm thông báo việc thành lập, sáp nhập, hợp nhất, chia, tách, giải thể, chấm dứt hoạt động thư viện. Trước khi thực hiện phân định thẩm quyền theo Nghị định số 137/2025/NĐ-CP của Chính phủ, các thư viện tỉnh trên địa bàn Vĩnh Long, Trà Vinh và Bến Tre (cũ) đã tham mưu cho Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong việc tiếp nhận, tổng hợp thông tin về biến động tổ chức, hoạt động của hệ thống thư viện công cộng cấp huyện, phòng đọc sách cấp xã và các mô hình thư viện cơ sở.

Công tác thông báo việc sáp nhập, hợp nhất, chấm dứt hoạt động thư viện được lồng ghép với quá trình sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, bảo đảm tuân thủ quy định của Luật Thư viện. Thư viện tỉnh giữ vai trò là đầu mối chuyên môn, trực tiếp hướng dẫn các địa phương thực hiện các trình tự, thủ tục; phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước trong công tác quản lý hệ thống thư viện trên địa bàn.

Sau khi thực hiện phân định thẩm quyền theo Nghị định số 137/2025/NĐ-CP, việc tiếp nhận hồ sơ thông báo đối với thư viện cấp xã, thư viện cơ sở giáo dục và thư viện tư nhân có phục vụ cộng đồng được giao cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi đặt trụ sở thư viện thực hiện. Việc phân cấp này đã tạo điều kiện để chính quyền cơ sở chủ động hơn trong quản lý hoạt động thư viện, góp phần nâng cao hiệu quả phục vụ người dân.

Phát huy vai trò thư viện trung tâm của tỉnh sau sáp nhập

Sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, Thư viện Nguyễn Đình Chiểu Vĩnh Long được hợp nhất từ Thư viện tỉnh Vĩnh Long, Thư viện Nguyễn Đình Chiểu tỉnh Bến Tre và Thư viện tỉnh Trà Vinh, với trụ sở chính và các cơ sở trực thuộc. Thư viện Nguyễn Đình Chiểu Vĩnh Long đã phát huy tốt vai trò là thư viện trung tâm của tỉnh, thực hiện chỉ đạo, hướng dẫn chuyên môn, hỗ trợ tài nguyên và đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ cho hệ thống thư viện cơ sở.

Ủy ban nhân dân tỉnh chỉ đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch quán triệt, triển khai các nội dung phân định thẩm quyền trong lĩnh vực thư viện đến toàn thể đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trong ngành. Thư viện tỉnh chủ động rà soát, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ, bảo đảm phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước, không chồng chéo với nhiệm vụ đã phân định cho Ủy ban nhân dân cấp xã. Hoạt động của hệ thống thư viện trên địa bàn tỉnh diễn ra ổn định, thông suốt trong quá trình chuyển tiếp.

Trong năm 2025, tỉnh đã tổ chức các lớp tập huấn, cập nhật kiến thức thư viện cho 223 cán bộ thư viện xã, phường, thư viện trường học, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hiệu quả hoạt động thư viện ở cơ sở.

Nâng cao trách nhiệm quản lý nhà nước về thư viện của Ủy ban nhân dân các cấp

Thực hiện Điều 50 Luật Thư viện, Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long đã chỉ đạo triển khai Luật Thư viện và các văn bản hướng dẫn thi hành; lồng ghép nhiệm vụ phát triển thư viện và văn hóa đọc vào các chương trình, kế hoạch phát triển văn hóa, giáo dục và học tập suốt đời trên địa bàn. Trách nhiệm quản lý nhà nước về thư viện của Ủy ban nhân dân cấp xã được xác định rõ ràng, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý.

Mạng lưới thư viện công cộng được củng cố, kiện toàn theo mô hình mới, tổ chức thống nhất từ Thư viện tỉnh đến thư viện, phòng đọc sách xã, phường và các điểm đọc cộng đồng. Các hoạt động, dịch vụ công ích của hệ thống thư viện cơ bản được duy trì ổn định; nhiều hoạt động phát triển văn hóa đọc được tổ chức thường xuyên, gắn với các ngày lễ lớn và sự kiện chính trị quan trọng, thu hút đông đảo Nhân dân tham gia.

Về bảo đảm nguồn lực, kinh phí hoạt động của thư viện các cấp được bố trí trong dự toán hằng năm; cơ sở vật chất, trang thiết bị từng bước được đầu tư nâng cấp. Nguồn tài nguyên thông tin được bổ sung từ nhiều kênh, trong đó chú trọng khai thác dữ liệu số, phục vụ hiệu quả công tác luân chuyển tài liệu, thư viện lưu động và xây dựng không gian văn hóa đọc cộng đồng.

Cùng với đó, công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về thư viện được triển khai với nhiều hình thức phù hợp, lồng ghép trong các hội nghị, lớp tập huấn, hoạt động truyền thông cơ sở và các sự kiện văn hóa – đọc sách. Qua đó, nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý, người làm công tác thư viện và Nhân dân về vai trò của thư viện trong đời sống xã hội.

Công tác kiểm tra, giám sát được thực hiện theo phân cấp; chế độ thông tin, báo cáo được duy trì thường xuyên và đột xuất theo yêu cầu, góp phần bảo đảm hoạt động thư viện tuân thủ quy định pháp luật và phù hợp với thực tiễn địa phương.

Từ thực tiễn triển khai cho thấy, các quy định của Luật Thư viện đã phát huy hiệu quả, phù hợp với điều kiện sắp xếp đơn vị hành chính và mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Hệ thống thư viện trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long cơ bản hoạt động ổn định, thông suốt, từng bước hiện đại hóa, góp phần quan trọng trong phát triển văn hóa đọc, nâng cao dân trí và xây dựng xã hội học tập./.