Bước chuyển từ "sân khấu" sang "hệ sinh thái"

Những năm gần đây, đời sống âm nhạc đô thị trở nên sôi động hơn bao giờ hết. Cùng với làn sóng các tour diễn quốc tế quay trở lại, thị trường biểu diễn trong nước chứng kiến sự nở rộ của các concert nội địa với quy mô ngày càng lớn.

Từ Mỹ Tâm, Hà Anh Tuấn, Sơn Tùng M-TP, Đen Vâu đến các dự án mang tính cộng đồng, nhiều chương trình liên tục thu hút hàng chục nghìn khán giả mỗi đêm diễn, cho thấy nhu cầu nghe nhạc trực tiếp vẫn rất mạnh mẽ trong bối cảnh công chúng đã quen với nền tảng số.

Điều đáng chú ý là thói quen đi concert đã thay đổi rõ rệt. Với nhiều khán giả, đặc biệt là người trẻ, việc đến sân khấu không chỉ để nghe nhạc mà còn để gặp gỡ bạn bè, hòa vào không khí đông người, ghi lại khoảnh khắc và chia sẻ trải nghiệm trên mạng xã hội. Concert vì thế trở thành một sự kiện xã hội, nơi cảm xúc cá nhân được cộng hưởng trong không gian tập thể. Âm nhạc không khép lại khi đêm diễn kết thúc, mà tiếp tục lan tỏa qua những câu chuyện, hình ảnh và ký ức gắn với đô thị.

Theo Báo cáo xu hướng du lịch 2025 của Booking.com, 68% du khách Việt cho biết họ được truyền cảm hứng du lịch từ mạng xã hội, trong khi 33% chịu ảnh hưởng từ phim ảnh hoặc chương trình truyền hình. Điều này cho thấy nội dung văn hóa, trong đó có âm nhạc đang tác động trực tiếp đến ý định du lịch. Văn hóa đại chúng, vốn chỉ được xem là giải trí, nay trở thành chất xúc tác mạnh mẽ, khơi dậy mong muốn trải nghiệm ngoài đời thực.

Cùng với sự thay đổi trong hành vi công chúng, các hình thức biểu diễn cũng trở nên đa dạng hơn. Bên cạnh liveshow cá nhân là sự xuất hiện của lễ hội âm nhạc, chương trình ngoài trời và các sự kiện kết hợp nhiều loại hình nghệ thuật. Phần lớn các sự kiện quy mô lớn hiện vẫn tập trung tại TP Hồ Chí Minh và Hà Nội, cho thấy vai trò đầu tàu của các đô thị lớn trong việc dẫn dắt xu hướng và thử nghiệm mô hình tổ chức mới.

Tại TP Hồ Chí Minh, âm nhạc ngày càng hiện diện rõ trong không gian công cộng, từ phố đi bộ, công viên đến các sự kiện văn hóa ngoài trời. Thành phố không chỉ là nơi diễn ra các đêm diễn mà còn là “phòng thí nghiệm” cho những cách kết nối âm nhạc với du lịch, ẩm thực, mua sắm và sáng tạo. Người đến xem nhạc không chỉ mua vé mà còn chi tiêu cho dịch vụ đi kèm, tạo ra chuỗi giá trị vượt ra ngoài khuôn khổ biểu diễn.

Theo NSND Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh, việc âm nhạc dần bước ra không gian công cộng phản ánh một nhu cầu tất yếu của đời sống đô thị. Khi nghệ thuật không còn bó hẹp trong khán phòng mà gắn với sinh hoạt cộng đồng, trải nghiệm văn hóa trở nên gần gũi và có khả năng lan tỏa bền bỉ hơn.

Từ mô hình lễ hội đến bài toán chuẩn hóa công nghiệp văn hóa

Song hành với đó là xu hướng du lịch kết hợp trải nghiệm âm nhạc, khi nhiều khán giả sẵn sàng di chuyển để tham dự một đêm diễn rồi mở rộng chuyến đi thành kỳ nghỉ ngắn. Tuy nhiên, phía sau sự sôi động vẫn tồn tại những giới hạn. Thị trường biểu diễn còn phụ thuộc nhiều vào các sự kiện “bom tấn”, trong khi việc mua vé xem ca nhạc chưa trở thành thói quen thường nhật. Giữa những đợt cao trào, đời sống âm nhạc đô thị dễ rơi vào khoảng lặng, khiến dòng chảy trải nghiệm bị đứt đoạn.

Chính từ thực tế đó, âm nhạc buộc phải rời khỏi tư duy sân khấu đơn lẻ để tiến tới một cấu trúc rộng hơn, nơi trải nghiệm được nối dài trước và sau sự kiện, gắn với không gian đô thị, dịch vụ và cộng đồng. Bước chuyển từ “sân khấu” sang “hệ sinh thái” vì thế không còn là lựa chọn sáng tạo mà dần trở thành yêu cầu tất yếu.

Khi âm nhạc bước ra không gian đô thị, lễ hội đa trải nghiệm xuất hiện như một cách tổ chức mới nhằm kéo dài và làm dày trải nghiệm của công chúng. Thay vì tập trung toàn bộ vào sân khấu, mô hình này mở rộng không gian thưởng thức sang ẩm thực, nghệ thuật thị giác, mua sắm sáng tạo và các hoạt động cộng đồng. Âm nhạc vẫn là trung tâm, nhưng giá trị được tạo ra từ sự kết nối giữa nhiều lĩnh vực.

Tại TP Hồ Chí Minh, HOZO City Tết Fest 2025 là một ví dụ cho cách tiếp cận này. Lễ hội được tổ chức như một không gian mở, nơi công chúng không chỉ đến “xem nhạc” mà còn dành thời gian trải nghiệm nhiều hoạt động song song. Theo NSND Nguyễn Thị Thanh Thúy, những mô hình như vậy cho thấy nghệ thuật đang rời khỏi khán phòng để hòa vào đời sống đô thị, góp phần thúc đẩy hệ sinh thái công nghiệp văn hóa và định vị hình ảnh thành phố sáng tạo.

Ở góc độ tổ chức, bà Trần Đỗ Quỳnh Lê, Giám đốc Điều hành HOZO City Tết Fest cho biết, lễ hội được định hướng như một nền tảng thực hành sáng tạo dài hạn, nơi các tiểu cộng đồng được kết nối và mọi trải nghiệm đều lấy con người làm trung tâm. Cách tiếp cận này cho thấy nỗ lực chuyển dịch từ tư duy tổ chức sự kiện ngắn hạn sang xây dựng không gian văn hóa có khả năng tái diễn và tích lũy giá trị.

Tuy nhiên, lễ hội đa trải nghiệm không nên được xem là lời giải trọn vẹn cho bài toán phát triển âm nhạc đô thị. Nếu thiếu chuẩn hóa, lễ hội dễ rơi vào tình trạng dàn trải, nơi âm nhạc bị hòa loãng giữa nhiều yếu tố thương mại. Bài toán cốt lõi của công nghiệp văn hóa nằm ở chuẩn hóa: Từ chất lượng biểu diễn, quản trị sự kiện, đào tạo nhân lực đến việc xây dựng thói quen tham gia của công chúng.

Trong bối cảnh TP Hồ Chí Minh là thành viên Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO, những mô hình như HOZO City Tết Fest có thể được nhìn nhận như các phép thử cần thiết. Lễ hội có thể là điểm khởi đầu, nơi ý tưởng được thử nghiệm và điều chỉnh. Nhưng để âm nhạc thực sự trở thành “trục mềm” của đô thị sáng tạo, điều quan trọng hơn là xây dựng một hệ sinh thái văn hóa được chuẩn hóa, vận hành đều đặn và gắn bó lâu dài với đời sống cộng đồng.

Với quy mô dân số 100 triệu người, tỷ lệ người trẻ cao và khả năng tiếp cận internet thuộc nhóm dẫn đầu thế giới, Việt Nam đang đứng trước “thời cơ vàng” để bứt phá thị trường âm nhạc nội địa. Nếu TP Hồ Chí Minh tiếp tục đóng vai trò phòng thí nghiệm cho các mô hình lễ hội đa trải nghiệm, âm nhạc hoàn toàn có thể trở thành ngôn ngữ đánh thức đô thị - nơi văn hóa, kinh tế và cảm xúc cộng đồng cùng cộng hưởng, tạo nên sức sống mới cho thành phố trong kỷ nguyên công nghiệp văn hóa.