Nhân dịp kỉ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954-10/10/2026), Cổng Thông tin điện tử đăng tải tuyến bài về Phát triển Công nghiệp Văn hóa Thủ đô - Hà Nội: Điểm kết nối các nguồn lực sáng tạo.

Đánh thức dòng chảy sáng tạo trong nhịp sống thường nhật

Nếu nhìn vào các hoạt động của Hà Nội trong năm 2026, có thể thấy ngày càng nhiều chương trình được thiết kế như những điểm gặp giữa các cộng đồng khác nhau. Tiêu biểu như "Crescendo - Hà Nội 2026", trong sáu ngày của liên hoan, các nghệ sĩ, giáo sư, chuyên gia và thí sinh trong nước có cơ hội làm việc, trao đổi với những gương mặt quốc tế, trong đó có đại diện từ Nhạc viện Vecchi-Tonelli của Italy.

Với "Hanoi Jazztival", việc tổ chức tại nhiều không gian văn hóa đã mở ra một hướng tiếp cận mới, qua đó đưa dòng nhạc mang tính quốc tế này đan cài vào nhịp sống đô thị, đồng thời tạo cơ hội để nghệ sĩ, ban nhạc và công chúng kết nối ngoài những khuôn khổ biểu diễn truyền thống.

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 cũng cho thấy quy mô kết nối ngày càng được mở rộng. Không chỉ tập trung vào thời gian diễn ra lễ hội vào tháng 11, các hoạt động trong khuôn khổ chương trình đã được triển khai từ đầu năm. Với chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, mùa lễ hội năm nay tiếp tục mở rộng không gian hoạt động tới các khu vực di sản, Kẻ Chợ, không gian tương lai, sinh thái và cộng đồng; đồng thời quy tụ nhiều lĩnh vực từ thiết kế, kiến trúc, công nghệ, âm thanh, dữ liệu, thủ công đến thiết kế không gian công cộng.

Cách tổ chức này cho thấy Lễ hội đang được đặt trong một tiến trình rộng hơn một sự kiện thường niên. Các hoạt động diễn ra trước và trong mùa lễ hội tạo thêm những điểm gặp giữa người làm sáng tạo và các nguồn lực khác nhau, đồng thời mở rộng cơ hội để những ý tưởng, sản phẩm và dự án tiếp tục được thử nghiệm, giới thiệu và kết nối.

Nhưng một thành phố sáng tạo không thể chỉ được đo bằng lịch sự kiện dày hay số lượng khán giả tham gia. Quan trọng hơn là những cuộc gặp gỡ ấy có tạo ra mối quan hệ mới, ý tưởng mới, dự án mới hay không; người trẻ có tìm được cộng sự, nghệ sĩ có gặp được nhà sản xuất, nhà thiết kế có tiếp cận được doanh nghiệp, còn công chúng có trở thành một phần của quá trình sáng tạo hay không.

Báo cáo giám sát của UNESCO ghi nhận Hà Nội đã hiện thực hóa các cam kết bằng hàng trăm sự kiện, hội thảo, triển lãm cùng hàng chục không gian di sản được “đánh thức” cho hoạt động sáng tạo của người trẻ; trong đó, việc hình thành một trung tâm điều phối và thiết kế sáng tạo đóng vai trò nền tảng giúp tiếp sức cho các dự án thanh niên và thúc đẩy hợp tác quốc tế.

Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam khẳng định: "Việc khởi động Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội từ rất sớm cùng chuỗi hoạt động kéo dài gần suốt cả năm 2026, thể hiện sự cam kết mạnh mẽ của Hà Nội trong vai trò một thành phố sáng tạo của UNESCO. Đây không chỉ tạo không gian để cộng đồng sáng tạo, người dân cùng du khách tham gia, trải nghiệm mà còn góp phần khơi dậy nguồn lực sáng tạo của thành phố."

Từ không gian sáng tạo đến hệ sinh thái sáng tạo

Một mạng lưới chỉ thực sự có ý nghĩa khi có những điểm kết nối cụ thể. Đây là lý do sự xuất hiện của Trung tâm điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội tại Bảo tàng Hà Nội đáng được nhìn như một bước phát triển về hạ tầng mềm của thành phố.

Theo chức năng được xác định, Trung tâm có nhiệm vụ điều phối, kết nối các nguồn lực sáng tạo trong và ngoài nước; hỗ trợ thử nghiệm ý tưởng, tổ chức đào tạo và thúc đẩy hợp tác nghiên cứu. Không đơn thuần là thêm một điểm tổ chức sự kiện, vai trò cốt lõi của Trung tâm nằm ở việc quy tụ và kết nối những nguồn lực vốn đang phân tán lại với nhau.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Hòa - Giám đốc Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội, cho biết: "Chúng tôi đang xây dựng Bảo tàng Hà Nội trở thành điểm đến văn hóa, gắn với lịch sử của Hà Nội và thêm một chức năng nữa của Bảo tàng hiện nay đó là gắn với hoạt động văn hóa sáng tạo của các nhóm cộng đồng sáng tạo. Do đó Bảo tàng Hà Nội, giờ đây, không chỉ còn là một điểm đến văn hóa lịch sử mà còn là một điểm đến gắn với nghệ thuật, nơi các nghệ sĩ có thể đến để trình diễn, giới thiệu các tác phẩm của mình cũng như là giao lưu với công chúng và khách tham quan".

Kể từ khi chính thức đi vào hoạt động, Trung tâm Điều phối Hoạt động Sáng tạo Hà Nội đã nhanh chóng trở thành điểm hẹn kết nối và bệ phóng cho hàng loạt dự án sáng tạo trẻ thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Dù mang những cách tiếp cận riêng, các nhóm thực hiện, các dự án văn hóa sáng tạo đều tìm thấy ở đây sự đồng hành thiết thực về không gian lẫn bảo trợ chuyên môn.

Bạn Bùi Nhật Hoa, Trưởng Ban Tổ chức dự án Phất Quạt Họa Văn, chia sẻ: “Việc Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội hỗ trợ địa điểm và bảo trợ chuyên môn đã giúp nhóm có cơ hội đưa một dự án được hình thành từ môi trường sinh viên ra không gian thực tế, gặp gỡ công chúng và những người làm trong lĩnh vực văn hóa, sáng tạo. Đây cũng là dịp để nhóm tiếp tục hoàn thiện cách kể câu chuyện về làng nghề quạt giấy Chàng Sơn.”

Những kết quả bước đầu ấy khẳng định giá trị của một trung tâm điều phối sáng tạo vượt xa khỏi vai trò cung cấp hạ tầng đơn thuần. Khi được tiếp sức bằng chuyên môn, cơ hội hiện diện và mạng lưới kết nối, các ý tưởng sáng tạo của thanh niên mới thực sự có thêm điểm tựa bền vững để thử nghiệm và đi đường dài.

Ở cấp độ rộng hơn, Hà Nội đã công bố Mạng lưới Không gian văn hóa sáng tạo của thành phố với 82 không gian đáp ứng các tiêu chí tham gia mạng lưới. Đây là một bước chuyển từ việc nhìn từng không gian như một địa điểm độc lập sang xem chúng như những mắt xích trong một hệ thống.

Một ví dụ khác cho thấy cách kết nối này bắt đầu đi xa hơn việc “gặp gỡ” là chương trình Kết Duyên Sáng Tạo 2026. Từ 57 sản phẩm, đề xuất tham gia giai đoạn đầu, 10 dự án được lựa chọn để bước vào giai đoạn phát triển sản phẩm thử nghiệm. Các dự án được hỗ trợ kinh phí, cố vấn về quản lý văn hóa, khởi nghiệp sáng tạo, di sản và giáo dục thiết kế; trong đó có yêu cầu dành tối thiểu 15% khoản hỗ trợ cho phí tri thức của nghệ nhân. Toàn bộ 57 đề xuất tiếp tục được kết nối với các hoạt động trưng bày, triển lãm phù hợp tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.

Đây chính là một mảnh ghép đắt giá của hệ sinh thái - nơi ý tưởng không dừng ở việc được giới thiệu, mà được lựa chọn, gặp cố vấn, có nguồn lực thử nghiệm và mở đường tiếp cận công chúng cũng như thị trường.

Thước đo của một thành phố sáng tạo

Từ danh hiệu Thành phố Sáng tạo năm 2019 đến mạng lưới không gian, các trung tâm, lễ hội và chương trình kết nối đang được triển khai, Hà Nội từng bước bổ sung những cấu phần cần thiết cho một hệ sinh thái sáng tạo. Đây vẫn là một quá trình đang vận động, trong đó giá trị của từng hoạt động không chỉ nằm ở quy mô sự kiện mà còn ở những kết nối được tạo ra và duy trì sau đó.

Khi một ý tưởng có nơi để thử nghiệm, người làm nghề tìm được cộng sự, nghệ nhân có thể gặp nhà thiết kế, doanh nghiệp có cơ hội đồng hành cùng các dự án sáng tạo và những cuộc gặp quốc tế mở ra các hợp tác mới, mạng lưới ấy bắt đầu tạo ra giá trị vượt ra ngoài từng chương trình riêng lẻ.

Hà Nội đã có lợi thế của một đô thị với mạng lưới thiết chế văn hóa, trường đại học, cộng đồng nghệ sĩ, làng nghề, doanh nghiệp và ngày càng nhiều không gian sáng tạo. Thành phố cũng đang bổ sung các cơ chế và mô hình mới để kết nối những nguồn lực ấy.

Mạng lưới này cũng đang mở rộng về phía những không gian gắn với di sản và cộng đồng địa phương. Đoài Creative tại làng cổ Đường Lâm là một ví dụ đáng chú ý. Từ một không gian được cải tạo trên nền dãy ki-ốt cũ ở thôn Mông Phụ, Đoài Creative tổ chức các hoạt động workshop, trình diễn, trải nghiệm nghệ thuật và tạo điều kiện để người dân địa phương cùng tham gia. Năm 2026, mô hình này tiếp tục phát triển thành một cấu trúc rộng hơn với Cổng Đoài - Xưởng Đoài và Xóm Đoài, kết nối kiến trúc, nghề thủ công, nghệ thuật và cộng đồng trong không gian xứ Đoài.

Ông Phạm Tuấn Long - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Hà Nội, nhấn mạnh: "Đối với Nghị quyết 80 và Chương trình hành động của Thành phố về phát triển văn hóa Việt Nam, ngoài những việc bảo tồn, gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống cũng như giữ gìn bản sắc, đặc biệt là tạo ra những không gian mới, những tác phẩm nghệ thuật đương đại sẽ làm phong phú thêm môi trường văn hóa của Thủ đô".

Khi những cuộc gặp mở ra dự án mới, ý tưởng bước từ phòng thử nghiệm ra thị trường, và sự kết nối được duy trì lâu dài sau mỗi sự kiện, đó là lúc giá trị của một “Thành phố Sáng tạo” thực sự sống động, vượt ra ngoài danh xưng trên bản đồ UNESCO.

Những nỗ lực này cho thấy, Thành phố Hà Nội đang từng bước hình thành một hạ tầng kết nối để sáng tạo có thể vận hành, thử nghiệm và đi xa hơn./.

Bài 2: Thủ đô Hà Nội tiên phong số hóa di sản, mở ra hướng đi mới cho bản tồn và phát huy giá trị văn hóa