Sau hành trình từ “Những đam mê với di sản", "Những lựa chọn không hối tiếc" đến "Những dặm dài duyên nợ", anh Đào Danh Đức khép lại câu chuyện Đào Gia bằng điều anh đang hướng đến - những mong muốn và dự định phía trước cho di sản cổ vật Champa của gia đình.

Từ những chuyến đi gian nan, những đánh đổi và không ít lần trở về tay không như từng đề cập, anh Đào Danh Đức đúc kết một triết lý mà anh xem là nền tảng của người coi di sản như trách nhiệm kế thừa và trao truyền: "Giá trị lớn nhất của cổ vật không chỉ nằm ở chất liệu quý hiếm hay niên đại lâu đời, mà ở chiều sâu lịch sử và văn hóa mà nó lưu giữ. Vì vậy, tôi luôn trân trọng bảo tồn hiện vật và sẵn sàng phối hợp với các cơ quan quản lý, các nhà khoa học để những giá trị ấy được nghiên cứu, giới thiệu và phát huy một cách bền vững."

Nhận thức ấy cũng được giới chuyên môn ghi nhận. PGS.TS. Đỗ Văn Trụ, Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa Việt Nam, từng đánh giá bộ sưu tập Đào Gia là một sưu tập phong phú, chứa đựng nhiều hiện vật quý hiếm. Đặc biệt, nhóm hiện vật kim loại quý thuộc văn hóa Champa đã bổ sung thêm nguồn tư liệu có giá trị cho công tác nghiên cứu, bởi trước đây nhiều hiện vật cùng loại chỉ được biết đến qua các công trình khảo cứu của học giả Pháp cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, hoặc qua một số sưu tập hiện đang lưu giữ tại các bảo tàng lớn trên thế giới.

Trên thế giới, vai trò của bảo tàng và các thiết chế lưu giữ di sản vẫn luôn là chủ đề được giới học thuật tranh luận. Ngay tại Hoa Kỳ, nhiều nghiên cứu và diễn đàn chuyên ngành cho rằng bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ hiện vật, mà còn là không gian đối thoại xã hội - nơi kết nối quá khứ với những vấn đề của hiện tại.

Tại Việt Nam, các hội nghị và diễn đàn khoa học về di sản gần đây cũng liên tục nhấn mạnh yêu cầu tiếp cận đa chiều trong công tác bảo tồn, nơi kỹ thuật bảo tồn phải gắn chặt với nhận thức về lịch sử, văn hóa và cộng đồng đương đại. Quan điểm này được TS. Nguyễn Thị Hậu nhấn mạnh tại Hội thảo khoa học quốc gia "Nghiên cứu bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa Phật viện Đồng Dương" (TP. Đà Nẵng, ngày 15/5/2026).

Đặt trong bối cảnh ấy, những nỗ lực âm thầm của Đào Gia càng trở nên đáng trân trọng. Bằng nguồn lực của một gia đình, họ đã kiên trì nhiều năm trong việc sưu tầm, lưu giữ, nghiên cứu và từng bước đưa các hiện vật đến gần hơn với giới chuyên môn cũng như công chúng.

Điều đáng quý không chỉ nằm ở những cổ vật được lưu giữ hay những bảo vật đang chuẩn bị ra mắt, mà còn ở sự kiên trì của những con người đã lựa chọn gánh vác trách nhiệm bảo tồn di sản - với nhận thức rằng di sản chỉ thực sự có ý nghĩa khi được bảo tồn một cách khoa học và chia sẻ với cộng đồng, cho các thế hệ mai sau.

Từ góc độ đó, hành trình của Đào Gia có thể được xem như một ví dụ về vai trò ngày càng rõ nét của khu vực tư nhân trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa ở Việt Nam - vượt ra ngoài khuôn khổ của một bộ sưu tập tư nhân thông thường.

Rời Đào Gia, điều đọng lại trong tôi không phải là giá trị vật chất của những cổ vật, mà là niềm đam mê sưu tầm, cách ứng xử có trách nhiệm với lịch sử và văn hóa dân tộc - và có lẽ, cả những dự định còn dang dở, bắt đầu từ chính tình yêu và sự trân trọng sâu sắc dành cho cội nguồn.

Điều còn lại là niềm tin rằng, khi có thêm những cá nhân sẵn sàng dành thời gian, tâm huyết và nguồn lực để gìn giữ di sản, những giá trị của quá khứ sẽ tiếp tục được bảo tồn và trao truyền cho tương lai. Và có lẽ, đó cũng chính là ý nghĩa lớn nhất của hành trình Đào Gia.