Ngay sau khi kết thúc khai quật, đơn vị đã phối hợp với Viện Khảo cổ học kiểm tra, lấp đất bảo vệ, che phủ các dấu tích đã xuất lộ và xử lý bước đầu tại các hố khai quật. Hiện Viện Khảo cổ học đang tiếp tục chỉnh lý tư liệu, hoàn thiện báo cáo khoa học, hồ sơ địa tầng, bản vẽ, bản ảnh, bản đồ và danh mục di vật, làm cơ sở phục vụ công tác nghiên cứu, bảo tồn và lập hồ sơ di tích.

Thời gian tới, BQL sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan tiếp tục nghiên cứu, xây dựng đề án khảo sát, khai quật tổng thể trạm Nam Chơn, đồn Chơn Sảng và khu vực có liên quan, tiến tới làm rõ đầy đủ mặt bằng, quy mô, cấu trúc, chức năng và giá trị của di tích.

Bên cạnh đó, tham mưu với Sở VHTTDL phối hợp với Sở Xây dựng, Sở Tài chính, UBND phường Hải Vân và các đơn vị liên quan nghiên cứu phương án bảo tồn, tổ chức không gian và phát huy giá trị di tích gắn với định hướng phát triển khu vực. Tiếp tục bảo vệ hiện trường, hoàn thiện báo cáo khoa học, hồ sơ khai quật, chỉnh lý và quản lý di vật theo quy định.

Đồng thời, BQL đã phối hợp với địa phương, các đơn vị liên quan tổ chức đo đạc diện tích, xác định tọa độ, bước đầu lập bản đồ khoanh vùng bảo vệ di tích; triển khai cắm mốc, lắp đặt hàng rào và biển cảnh báo để bảo vệ khu vực di tích, hạn chế các tác động từ bên ngoài. Như Văn Hóa thông tin, từ ngày 25.5, BQL phối hợp với Viện Khảo cổ học tổ chức khai quật khảo cổ khẩn cấp tại di tích trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng. Tổng diện tích khai quật là 600m² (trạm Nam Chơn 300m²; đồn Chơn Sảng 300m²).

Ngày 8.5, BQL cũng đã cung cấp thông tin báo chí về kết quả bước đầu khai quật khảo cổ và công tác bảo vệ di tích. Kết quả khai quật đã bổ sung nguồn tư liệu vật chất quan trọng, góp phần kiểm chứng và cụ thể hóa các thông tin trong thư tịch, bản đồ thời Nguyễn và tư liệu phương Tây về trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng.

Đặc biệt, góp phần bổ sung chứng cứ vật chất để nghiên cứu vai trò của hai di tích trong hệ thống phòng thủ Đà Nẵng thời Nguyễn trong cuộc chiến 1858- 1860. Cùng với Hải Vân quan, pháo đài Định Hải, thành Điện Hải, thành An Hải và các công trình liên quan, trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng tạo thành một mắt xích bảo vệ cửa ngõ phía Bắc Đà Nẵng, kiểm soát tuyến đường Thiên Lý và duy trì đường liên lạc, vận chuyển, tiếp viện từ Kinh đô Huế vào mặt trận Quảng Nam - Đà Nẵng.

Việc làm rõ thành, hào, kè đá, kiến trúc trung tâm, cầu thang và các trạm gác đã cung cấp bằng chứng cụ thể về sự tổ chức, quy mô và kỹ thuật xây dựng của hệ thống phòng thủ triều Nguyễn; qua đó, góp phần nghiên cứu sâu hơn về cuộc kháng chiến chống liên quân Pháp - Tây Ban Nha xâm lược giai đoạn 1858-1860. Để có cơ sở đánh giá khách quan, toàn diện kết quả khai quật và xác định định hướng xử lý tiếp theo, BQL đã chủ trì tham vấn ý kiến của đại diện Cục Di sản văn hóa, Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, Hội Khảo cổ học Việt Nam, Viện Khảo cổ học, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cùng các chuyên gia, nhà khoa học trong lĩnh vực khảo cổ học, lịch sử, bảo tồn và quản lý di sản văn hóa.

Qua nghiên cứu báo cáo sơ bộ và khảo sát hiện trạng, các ý kiến thống nhất đánh giá cuộc khai quật khảo cổ khẩn cấp tại trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng được tổ chức nghiêm túc, khoa học, đạt kết quả quan trọng và cung cấp nhiều tư liệu vật chất có giá trị. Kết quả khai quật bước đầu làm rõ quy mô, cấu trúc, kỹ thuật xây dựng và tính chất của các công trình; đồng thời khẳng định giá trị nổi bật của di tích trên các phương diện lịch sử, khảo cổ, kiến trúc, quân sự, giao thông và cảnh quan.

Bên cạnh những dấu tích được xác định thuộc thời Nguyễn, một số biểu hiện khảo cổ cho thấy khả năng còn tồn tại các lớp văn hóa hoặc dấu tích có niên đại sớm hơn. Vì vậy, cần tiếp tục nghiên cứu địa tầng, di vật; đối chiếu kết quả khai quật với bản đồ, tư liệu lịch sử, nhất là tư liệu thời Nguyễn; đồng thời khảo sát mối liên hệ giữa trạm Nam Chơn, đồn Chơn Sảng với đường Thiên Lý và các di tích tại khu vực chân đèo Hải Vân.

Các cơ quan chuyên môn và nhà khoa học đề nghị thành phố ưu tiên triển khai một số nhiệm vụ nhằm bảo vệ, phát huy giá trị của di tích trong thời gian tới. 

Báo Văn hóa