Tọa đàm có sự tham gia của 3 nhân chứng lịch sử đặc biệt, những cựu giáo viên và học sinh từng trực tiếp trải qua thời kỳ sơ tán. Giữa không gian thiêng liêng của buổi gặp gỡ, các nhân chứng đã xúc động chia sẻ về ký ức những lớp học đặc biệt được dựng tạm trong đình, chùa, nhà dân hay thậm chí là nhà kho. Dù trong hoàn cảnh thiếu thốn đủ bề và hiểm nguy rình rập, tiếng giảng bài vẫn vang lên đều đặn bên cạnh tiếng còi báo động máy bay.

Năm 1965, Hà Nội bắt đầu triển khai sơ tán nhằm bảo đảm an toàn cho nhân dân và duy trì hoạt động của thành phố trong chiến tranh. Trường học, cơ quan, cơ sở sản xuất và một bộ phận dân cư lần lượt được đưa về các địa phương ngoại thành. Đến giữa năm 1972, các huyện Chương Mỹ, Ứng Hòa, Mỹ Đức, Thường Tín, Quốc Oai, Thạch Thất, Hoài Đức, Đan Phượng... đã đón khoảng 50 vạn người cùng 1.200 cơ quan, trường học, nhà máy của Trung ương và Thành phố.

Tại nơi sơ tán, học tập và sản xuất vẫn được duy trì. Những đứa trẻ đến trường với hành trang đặc biệt của thời chiến: sách vở, mũ rơm và túi cứu thương. Cùng với sơ tán, Hà Nội khẩn trương xây dựng hệ thống phòng tránh bom đạn. Quân và dân Thủ đồ đào hàng vạn kilômét hào giao thông, hơn 63 vạn hố cá nhân và hầm tập thể, tạo nơi trú ẩn cho khoảng 90 vạn người.

Mỗi người bám trụ tại Hà Nội được bố trí hầm trú ẩn tại nhà, cơ quan và trên đường phố. Những hình ảnh về sơ tán, hầm hào, trận địa và đời sống thời chiến đã tạo nên một thế trận phòng không rộng khắp, góp phần bảo vệ tính mạng nhân dân, duy trì học tập, sản xuất và hoạt động của thành phố trong chiến tranh. Đó cũng là cách Hà Nội chủ động bảo vệ con người, giữ vững đời sống và hậu phương, góp phần cùng cả nước duy trì sức mạnh để tiếp tục cuộc kháng chiến.

Chương trình mang đến cho công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, những trải nghiệm thực tế đầy xúc động. Người tham gia đã được trực tiếp trải nghiệm không gian ẩn nấp bên trong hầm chữ A và tự tay đan những chiếc mũ rơm – vật dụng ngụy trang, bảo vệ quen thuộc của học sinh thời chiến.

Tọa đàm không chỉ là dịp để ôn lại những kỷ niệm về tình thầy trò, tình người bền chặt trong gian khó mà còn tôn vinh tinh thần hiếu học, ý chí kiên cường của người dân Hà Nội. Qua đó, khơi dậy lòng tự hào và trách nhiệm của thế hệ hôm nay trong việc gìn giữ, phát huy các giá trị lịch sử dân tộc.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, Tọa đàm “Lớp học thời chiến – Ký ức vùng sơ tán” không chỉ là dịp tìm hiểu thêm một lát cắt của lịch sử, mà còn mở ra cơ hội để những câu chuyện tưởng như đã lùi xa trở nên gần gũi, sống động qua ký ức của những người từng trực tiếp trải qua. Những lớp học nơi sơ tán, những ngày tháng thiếu thốn nhưng vẫn duy trì việc học tập là minh chứng cho tinh thần vượt khó, ý chí bảo vệ tri thức và khát vọng hướng tới tương lai của các thế hệ đi trước. 

Qua việc lắng nghe, đối thoại với nhân chứng và tìm hiểu những tư liệu lịch sử, người trẻ có thể hiểu sâu hơn giá trị của hòa bình, điều kiện học tập và cuộc sống mà mình đang có, từ đó hình thành ý thức trân trọng lịch sử, trách nhiệm với cộng đồng và chủ động tiếp nối những giá trị tốt đẹp của các thế hệ cha ông. Quan trọng hơn, những hoạt động như vậy góp phần đưa giáo dục lịch sử ra khỏi khuôn khổ của những trang sách, tạo nên sự kết nối trực tiếp giữa quá khứ và hiện tại, để lịch sử được cảm nhận bằng những câu chuyện cụ thể, ký ức chân thực và trải nghiệm của con người.