Sự kiện nằm trong chuỗi chương trình Vietnam NEXT & Smart City Asia 2026 do Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số kết hợp cùng Cục Chuyển đổi số Quốc gia tổ chức dưới sự bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ; Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam.

Chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành IP có giá trị

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh nhấn mạnh, Hà Nội được chọn làm nơi hội tụ của sự kiện lần này bởi nơi đây là Thủ đô nghìn năm văn hiến, là thành phố sáng tạo trong mạng lưới của UNESCO, nơi tập trung lực lượng nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp công nghệ hàng đầu của cả nước. Hà Nội cũng đang thực hành nhiều mô hình chuyển đổi số, từ chính quyền số đến đô thị thông minh.

Năm 2026 là thời điểm bản lề. Nghị quyết 57-NQ/TW đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu. Luật Chuyển đổi số đã được ban hành. Chiến lược chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2026–2030 và Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đã được phê duyệt. Với vai trò cơ quan quản lý nhà nước về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, nhiệm vụ trọng tâm của Bộ Khoa học và Công nghệ lúc này là đưa các chủ trương đó thành giá trị cụ thể cho người dân và doanh nghiệp: từ thể chế, hạ tầng, dữ liệu, nhân lực đến hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Diễn đàn và Triển lãm lần này là nơi để kết nối và nhân rộng những giá trị ấy.

Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên văn hóa phong phú được bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử – từ di sản, nghệ thuật, âm nhạc, ẩm thực đến kiến trúc, tri thức bản địa và câu chuyện địa phương. Trong kỷ nguyên số, bài toán trọng tâm không dừng lại ở việc bảo tồn nguồn lực sẵn có mà là sáng tạo trên nền tảng di sản, xác lập và quản trị quyền sở hữu trí tuệ để tạo ra giá trị kinh tế bền vững. 

Khi kết hợp với công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, một giá trị văn hóa không nhất thiết dừng lại ở một tác phẩm hay sản phẩm đơn lẻ. Một câu chuyện, nhân vật hay chất liệu truyền thống hoàn toàn có thể phát triển đa nền tảng thành phim ảnh, âm nhạc, nội dung số, trò chơi, thương hiệu điểm đến hay sản phẩm tiêu dùng. Đây chính là con đường then chốt để chuyển hóa chất liệu văn hóa thành các "IP Văn hóa" có giá trị thương mại cao, đưa văn hóa Việt Nam đóng góp thiết thực vào nền kinh tế sáng tạo và tự tin tham gia thị trường quốc tế.

Theo các chuyên gia, IP Văn hoá là những sáng tạo được phát triển từ tài nguyên văn hóa, như nhân vật, câu chuyện, tác phẩm, buổi biểu diễn, biểu tượng hay đặc sản địa phương, gắn với đối tượng quyền sở hữu trí tuệ cụ thể và có chủ sở hữu rõ ràng. Nhờ đó, chúng có thể được khai thác lặp lại qua nhiều ngành, từ giải trí, điện ảnh, hàng tiêu dùng đến du lịch, với sự hỗ trợ của công nghệ để biến bản sắc văn hóa thành dòng tiền và năng lực cạnh tranh.

Phát biểu tại Diễn đàn, Viện trưởng Viện Sáng tạo và chuyển đổi số Nguyễn Thị Bích Lan nhận định:  “Việt Nam có một nguồn tài nguyên rất lớn – đó là văn hóa, di sản, tri thức bản địa và sức sáng tạo của con người Việt Nam. Công nghệ số và AI đang tạo ra những phương thức hoàn toàn mới để chúng ta nhận diện, bảo tồn, sáng tạo, sở hữu và đưa những giá trị đó ra thị trường. Vì vậy, chúng tôi mong muốn diễn đàn hôm nay không chỉ dừng ở câu chuyện “AI có thể làm được gì cho văn hóa” mà cùng nhau đặt câu hỏi lớn hơn: Làm thế nào để công nghệ và AI biến tài nguyên văn hóa thành tài sản trí tuệ; biến tài sản trí tuệ thành sản phẩm sáng tạo; và biến sản phẩm sáng tạo thành giá trị kinh tế, thương hiệu và năng lực cạnh tranh của Việt Nam?".

"Đây cũng là lý do Ban Tổ chức lựa chọn chủ đề: ‘Từ tài nguyên văn hóa đến năng lực cạnh tranh quốc gia’” -  bà Nguyễn Thị Bích Lan nói.

Bà Nguyễn Thị Bích Lan kỳ vọng, Diễn đàn sẽ mở ra sự kết nối giữa cơ quan quản lý – nhà công nghệ – doanh nghiệp – các nhà sáng tạo – chuyên gia văn hóa – chủ sở hữu IP và nhà đầu tư - để cùng hình thành những mô hình mới, những sản phẩm mới và những thị trường mới từ chính các giá trị Việt Nam.

Hình thành hệ sinh thái sáng tạo gắn với văn hóa và công nghệ

Phát biểu đề dẫn tại Diễn đàn, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Thị Hoàng Lan cho biết: Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng cùng các định hướng chiến lược tại các Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ yêu cầu: Khơi dậy khát vọng phát triển đất nước, phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam; đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học và công nghệ nhằm tạo bứt phá về năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh; hình thành hệ sinh thái văn hóa gắn với môi trường số, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát huy tối đa vai trò của cộng đồng doanh nghiệp.

Xu thế hội tụ giữa văn hóa, công nghệ và sáng tạo đang diễn ra mạnh mẽ hơn bao giờ hết trên phạm vi toàn cầu. Sự bùng nổ của các công nghệ chiến lược như Trí tuệ nhân tạo, Dữ liệu lớn, Blockchain, các không gian thực tế ảo cùng nền tảng truyền thông số đã và đang định hình nên một "hệ sinh thái mới" cho văn hóa. Trong đó, công nghệ vừa là công cụ, vừa là môi trường mở đường để văn hóa Việt Nam bước ra thế giới nhanh hơn, rộng hơn và hiệu quả hơn. Điều đó cho thấy một đòi hỏi tất yếu là phát triển văn hóa trong thời đại mới phải gắn liền với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nhưng điều quan trọng hơn cả là chúng ta phải nhận diện sâu sắc sự thay đổi trong chính cách thức mà giá trị văn hóa được tạo ra.

Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Lan, một giá trị văn hóa thực sự bước vào nền kinh tế sáng tạo thì phải vận hành qua một chuỗi giá trị toàn diện và liên tục: Khởi nguồn từ chủ thể nắm giữ di sản - qua bàn tay đội ngũ sáng tạo - sự hỗ trợ của công nghệ - năng lực quản trị của doanh nghiệp và cuối cùng là thương mại hóa trên thị trường.

Tuy nhiên, mục tiêu cuối cùng không phải là đưa công nghệ vào văn hóa một cách đơn thuần mà là thiết lập một Hệ sinh thái sáng tạo hoàn chỉnh - nơi văn hóa cung cấp chất liệu để sáng tạo, tạo ra giá trị mới, công nghệ mở rộng khả năng lan tỏa, doanh nghiệp đưa sản phẩm bứt phá trên thị trường và Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, "khớp nối" giữ nhịp phát triển.

“Đây chính là nền tảng cốt lõi để văn hóa thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế sáng tạo, đóng góp thiết thực vào sự bứt phá kinh tế của Việt Nam” - bà Nguyễn Thị Hoàng Lan nhấn mạnh.

Từ góc nhìn này, Ban Tổ chức kỳ vọng các diễn giả, chuyên gia, nhà quản lý cùng cộng đồng sáng tạo và công nghệ sẽ chia sẻ những kinh nghiệm thực tế, chỉ rõ các “điểm nghẽn” về thể chế, hạ tầng và cơ chế phối hợp; từ đó đề xuất các giải pháp góp phần hoàn thiện chính sách, phát triển hạ tầng, dữ liệu văn hóa số, thu hút nguồn lực xã hội hóa và đào tạo nguồn nhân lực liên ngành.

Tại Diễn đàn, các chuyên gia nhận định nếu IP công nghệ thường tạo lợi thế từ giải pháp kỹ thuật và khả năng ứng dụng, IP Văn hóa có thể tạo giá trị từ bản sắc, giá trị con người của một quốc gia, câu chuyện sáng tạo và khả năng tạo kết nối cảm xúc với công chúng.

Tuy nhiên, để IP văn hóa sáng tạo thực sự trở thành tài sản, các dự án cần quan tâm đến chiến lược sở hữu trí tuệ ngay từ đầu: xác định chủ thể quyền, bảo hộ các yếu tố sáng tạo, quyền khai thác, cơ chế hợp tác và phân chia lợi ích.

Đặc biệt, khi khai thác chất liệu truyền thống, cần phân biệt giữa những giá trị văn hóa được cộng đồng cùng gìn giữ với những yếu tố sáng tạo mới có thể xác lập quyền sở hữu trí tuệ. Việc phát triển IP Văn hóa Việt Nam vì vậy cần đồng thời khuyến khích đổi mới sáng tạo và tôn trọng quyền, ghi nhận đóng góp cũng như bảo đảm chia sẻ lợi ích công bằng.

Trong bối cảnh AI và các nền tảng số đang mở rộng mạnh mẽ khả năng sáng tạo, phân phối và tiếp cận thị trường, năng lực quản trị IP càng trở thành một mắt xích quan trọng của Kinh tế sáng tạo Việt Nam../.