Như đã từng đề cập kỳ 1 về “Cổ vật Champa Đào Gia: Những đam mê với di sản”, điều trân trọng ở Đào Gia đó chính là tình yêu, đam mê với những cổ vật đang gìn giữ… Từ sự nặng lòng với di sản, mỗi khi nghe tin có nhà sưu tập cổ vật muốn chuyển nhượng hoặc có sự kiện đấu giá, anh Đức thu xếp thời gian, công sức và nguồn lực với tâm niệm làm sao để có thêm cổ vật quy tụ về Đào Gia.

Một trong những câu chuyện như thế liên quan đến hành trình tiếp nhận, hồi hương tượng đồng Nữ thần Durga – một hiện vật đặc biệt của văn hóa Champa - sau nhiều nỗ lực của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, các cơ quan ngoại giao, cơ quan chức năng liên quan và sự đồng hành của nhà tài trợ, tượng đồng Nữ thần Durga đã được đưa về Việt Nam an toàn, hiện được lưu giữ, bảo quản tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

Ngày 28/8/2024, tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, lễ công bố kết quả tiếp nhận, hồi hương tượng đồng Nữ thần Durga được tổ chức trang trọng, đồng thời khai mạc trưng bày chuyên đề “Báu vật Champa - Dấu ấn thời gian”. Với Đào Gia, đó là dấu mốc đặc biệt, được một góp một phần nhỏ vào hành trình đưa di sản quý trở về với đất nước.

Khi tôi ghé thăm, gia đình anh Đức cũng đang chuẩn bị cho nhiều dự định mới. Không gian trưng bày đang được cải tạo để giới thiệu tới công chúng những hiện vật đặc biệt của bộ sưu tập. Đồng thời, nhiều kế hoạch hợp tác với trường học, các tổ chức văn hóa và bảo tàng tại Thành phố Hồ Chí Minh cũng đang được xúc tiến, với mong muốn mở rộng cơ hội tiếp cận di sản cho cộng đồng dự kiến tổ chức triển lãm vào tháng 7/2026 nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày thành phố Sài Gòn - Gia Định vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2/7/1976 - 2/7/2026).

Điều khiến tôi ấn tượng khi tham quan không gian Cổ vật Champa Đào Gia chính là những hiện vật cổ bằng vàng bạc hàng ngàn năm tuổi có giá trị đang được trưng bày. Trong đó nổi bật là hai Bảo vật quốc gia thuộc văn hóa Óc Eo đặc biệt là tượng thần Vishnu và tượng Phật, cùng có niên đại thế kỷ VI – VII trong lịch sử nghệ thuật Champa nói riêng và di sản văn hóa Việt Nam nói chung.

Các nhà nghiên cứu đánh giá đây là những tác phẩm tiêu biểu của nghệ thuật Óc Eo, phản ánh sự giao lưu văn hóa mạnh mẽ giữa Phù Nam với thế giới Ấn Độ cổ đại, đồng thời góp phần làm sáng tỏ lịch sử phát triển, giá trị thẩm mỹ, tôn giáo đặc sắc của vùng đất Nam Bộ trong những thế kỷ đầu Công nguyên.

Nhưng đó là cách các nhà nghiên cứu nhìn nhận. Dưới góc nhìn của một người thưởng lãm bình thường, cảm nhận đầu tiên có lẽ đơn giản hơn nhiều. Đó là cảm giác đang đứng trước những chứng nhân của lịch sử. Những khối đá đã đi qua hơn hàng nghìn năm biến động, mang trong mình sự lắng đọng của thời gian, sự linh thiêng của tín ngưỡng và vẻ đẹp khiến người ta tự nhiên muốn chậm lại, ngắm nhìn lâu hơn với một niềm tôn kính rất khó diễn tả thành lời.

Không sở hữu quy mô hay nguồn lực như những bảo tàng lớn khác, phòng trưng bày cổ vật Champa Đào Gia mang đến cảm giác của một không gian được gây dựng bởi sự chắt chiu và đam mê của gia đình, sự chỉn chu trong cách trưng bày và sự trân trọng dành cho từng hiện vật, với mong muốn là tạo thêm cơ hội để công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, tiếp cận gần hơn với lịch sử và di sản.

Ở đó, người xem không chỉ đứng trước những cổ vật quý hiếm, mà còn cảm nhận được tâm huyết của những người như anh đã dành phần lớn cuộc đời mình sưu tập, gìn giữ, bảo tồn và phát huy chúng. Bởi sau cùng, giá trị của di sản không nằm ở việc được cất giữ sau những cánh cửa đóng kín. Giá trị ấy chỉ thực sự được phát huy khi được nghiên cứu, được chia sẻ và được truyền lại cho các thế hệ mai sau.

Và nay, nhiều thế hệ Đào Gia vẫn giữ nguyên nhiệt huyết của những người chọn sống cùng di sản, không phải để sở hữu, mà để trao đi: "Chúng tôi muốn tạo cảm hứng cho thế hệ trẻ tìm hiểu và yêu lịch sử Việt Nam, hiểu văn hóa Champa…”.

…Còn tiếp