Chiều 30/9, Sở Dân tộc và Tôn giáo TP.HCM phối hợp Hội Tin học TP.HCM tổ chức Hội thảo “Chuyển đổi số trong gìn giữ bản sắc và phát triển lĩnh vực dân tộc - tôn giáo” với sự tham dự của hơn 200 đại biểu đến từ các cơ quan quản lý, tổ chức tôn giáo, cơ sở tín ngưỡng, cộng đồng dân tộc thiểu số, doanh nghiệp và giới chuyên gia công nghệ.

Diễn ra trong khuôn khổ Triển lãm Công nghệ Quốc tế iTECH EXPO 2026, đây là Hội thảo chuyên đề đầu tiên về chuyển đổi số của ngành dân tộc, tôn giáo Thành phố kể từ khi Sở Dân tộc và Tôn giáo TP.HCM được thành lập.

Hội thảo hướng đến kết nối yêu cầu thực tiễn của công tác quản lý, bảo tồn và phát triển lĩnh vực dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng với các giải pháp khoa học, công nghệ hiện đại; qua đó từng bước đổi mới phương thức quản lý, phát huy giá trị di sản văn hóa, nâng cao chất lượng phục vụ và tạo thêm cơ hội phát triển cho cộng đồng.

Lấy con người và bản sắc văn hóa làm trọng tâm chuyển đổi số

Phát biểu tại Hội thảo, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo TP.HCM Lâm Đình Thắng nhấn mạnh, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu. Đây cũng là cơ sở đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy, phương thức quản trị, khai thác hiệu quả dữ liệu và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, tổ chức, doanh nghiệp.

Theo ông Lâm Đình Thắng, đối với lĩnh vực dân tộc, tôn giáo và tín ngưỡng, chuyển đổi số cần được tiếp cận từ những đặc thù về văn hóa, lịch sử, đời sống tinh thần và nhu cầu thực tế của từng cộng đồng, từng tổ chức, cơ sở. Công nghệ phải trở thành công cụ hỗ trợ quản lý, bảo tồn các giá trị truyền thống và thúc đẩy phát triển, thay vì chỉ dừng lại ở việc số hóa quy trình hay xây dựng các nền tảng dữ liệu.

“Chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ vào hoạt động quản lý mà trên hết phải góp phần thúc đẩy ngành phát triển, giữ gìn bản sắc văn hóa, lan tỏa các giá trị văn hóa tốt đẹp và mở rộng cơ hội phát triển cho cộng đồng các dân tộc, đặc biệt là các dân tộc thiểu số”, ông Lâm Đình Thắng nhấn mạnh.

Đặt yêu cầu này trong điều kiện thực tiễn của TP.HCM, ông Lâm Đình Thắng cho rằng Thành phố không chỉ là trung tâm kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học và công nghệ lớn của cả nước mà còn là nơi hội tụ, giao thoa của nhiều dân tộc, tôn giáo và tín ngưỡng.

Hiện trên địa bàn Thành phố có 53 dân tộc thiểu số cùng sinh sống, với hơn 170.000 hộ, gần 510.000 người. Cùng với đó là đời sống tôn giáo, tín ngưỡng phong phú, gắn với hệ thống cơ sở thờ tự, đội ngũ chức sắc, chức việc và đông đảo tín đồ.

Sự đa dạng về văn hoá, dân tộc và tôn giáo tạo nên nguồn lực văn hóa phong phú, góp phần hình thành bản sắc của Thành phố văn minh, hiện đại, nghĩa tình. Tuy nhiên, thực tiễn đó cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác quản lý nhà nước, đòi hỏi phải không ngừng đổi mới phương thức quản lý, nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách, chủ động nắm bắt tình hình dân tộc, tôn giáo, đồng thời bảo tồn và phát huy bền vững các giá trị văn hóa truyền thống.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số được xác định là một hướng đi quan trọng nhằm nâng cao năng lực quản lý, tăng cường kết nối thông tin và mở rộng khả năng tiếp cận các dịch vụ, nguồn lực phát triển. Đồng thời, quá trình triển khai phải bảo đảm sự hài hòa giữa đổi mới công nghệ với tôn trọng bản sắc văn hóa, phong tục, tập quán và đời sống tín ngưỡng, tôn giáo.

Khẳng định chuyển đổi số không còn là một lựa chọn mà đã trở thành xu thế tất yếu, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo TP.HCM cho rằng hội thảo là bước khởi đầu quan trọng để ngành xác định những nhiệm vụ, giải pháp phù hợp, từng bước đưa công nghệ vào thực tiễn quản lý và phục vụ cộng đồng.

Ứng dụng AI, số hóa di sản và phát triển kinh tế Halal

Từ định hướng lấy con người và giá trị văn hóa làm trung tâm, Hội thảo tập trung thảo luận hai nhóm giải pháp có khả năng ứng dụng vào thực tiễn: bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa bằng công nghệ số và thúc đẩy phát triển kinh tế thông qua chuyển đổi số.

Ở phiên chuyên đề thứ nhất, các chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ giới thiệu những giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ số trong quản lý, giám sát thông minh tại các cơ sở thờ tự, không gian văn hóa và di sản.

Đáng chú ý là việc ứng dụng công nghệ 3D để số hóa không gian, hiện vật, góp phần phục vụ công tác lưu trữ, nghiên cứu, bảo tồn và giới thiệu di sản. Những dữ liệu được số hóa có thể tạo điều kiện để người dân, du khách tìm hiểu các giá trị văn hóa thông qua những hình thức tiếp cận và tương tác mới.

Bên cạnh đó, các giải pháp ứng dụng AI trong xây dựng nội dung, kể chuyện di sản, giới thiệu lịch sử và quảng bá những nét đặc sắc của văn hóa các dân tộc, tôn giáo trên nền tảng số cũng được đưa ra trao đổi.

Các ý kiến tại Hội thảo cho rằng, nếu được triển khai phù hợp, công nghệ số có thể góp phần mở rộng không gian bảo tồn và lan tỏa di sản, đưa những giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.

Tuy nhiên, số hóa di sản không đơn thuần là chuyển đổi hình ảnh, hiện vật hay tư liệu sang môi trường số. Quá trình này đòi hỏi bảo đảm tính chính xác, nguyên bản và giá trị lịch sử, văn hóa của di sản; tôn trọng vai trò của cộng đồng chủ thể, đồng thời chú trọng bảo mật dữ liệu và an toàn thông tin.

Cùng với bảo tồn văn hóa, Hội thảo dành phiên chuyên đề thứ hai thảo luận về ứng dụng chuyển đổi số và thương mại điện tử trong phát triển chuỗi giá trị ẩm thực Halal.

Các nội dung tập trung vào truy xuất nguồn gốc, minh bạch thông tin sản phẩm, ứng dụng thương mại điện tử, tiếp thị số, xây dựng thương hiệu và tăng cường kết nối với thị trường tiêu thụ.

Thông qua những giải pháp này, doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cộng đồng tham gia sản xuất, kinh doanh sản phẩm Halal có thêm cơ hội quảng bá sản phẩm, tiếp cận khách hàng, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị hàng hóa.

Việc kết hợp công nghệ số với phát triển chuỗi giá trị ẩm thực Halal cũng mở ra hướng khai thác các tiềm năng kinh tế gắn với đặc trưng văn hóa, nhu cầu tiêu dùng và lợi thế thương mại, dịch vụ của TP.HCM.

Nhấn mạnh định hướng xuyên suốt trong thời gian tới, ông Lâm Đình Thắng khẳng định: “Dữ liệu số phải phục vụ cho quản lý và phát triển lĩnh vực dân tộc và tôn giáo; công nghệ là để phục vụ cho con người; đổi mới phải gắn liền với gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng và phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của Thành phố”.

Đặc biệt, theo Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo TP.HCM, “hiệu quả phục vụ của ngành, của cơ quan quản lý nhà nước sẽ là thước đo của chuyển đổi số”.

Thông điệp này đặt trọng tâm vào kết quả thực chất, thay vì chỉ chú ý đến số lượng phần mềm, nền tảng hay dữ liệu được số hóa. Hiệu quả chuyển đổi số cần được thể hiện qua chất lượng quản lý, khả năng tiếp cận thông tin, mức độ thuận tiện trong giải quyết công việc và những lợi ích cụ thể mà người dân, tổ chức, cộng đồng được thụ hưởng.

Từ các giải pháp được giới thiệu, những nội dung trao đổi tại Hội thảo, Sở Dân tộc và Tôn giáo TP.HCM kỳ vọng từng bước lựa chọn, triển khai các mô hình chuyển đổi số phù hợp, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời hỗ trợ hoạt động của các tổ chức tôn giáo, cơ sở tín ngưỡng và cộng đồng dân tộc thiểu số.

Tại Hội thảo, Sở Dân tộc và Tôn giáo Thành phố Hồ Chí Minh và Hội Tin học Thành phố Hồ Chí Minh cũng đã tiến hành ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU), thiết lập cơ chế phối hợp trong triển khai các nhiệm vụ chuyển đổi số của ngành.

Theo định hướng hợp tác, hai đơn vị sẽ tăng cường kết nối đội ngũ chuyên gia, doanh nghiệp công nghệ và các nguồn lực xã hội để nghiên cứu, lựa chọn những giải pháp phù hợp với đặc thù quản lý nhà nước về dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng. Các nội dung trọng tâm gồm phổ cập kiến thức, kỹ năng số; ứng dụng AI; số hóa di sản văn hóa; phát triển các “Điểm đến số”; hỗ trợ phát triển kinh tế số và đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong hoạt động quản lý nhà nước.

Thông qua cơ chế phối hợp này, ngành dân tộc, tôn giáo Thành phố hướng đến từng bước triển khai những chương trình hỗ trợ chuyển đổi số phù hợp với điều kiện của các tổ chức tôn giáo, cơ sở thờ tự và cộng đồng dân tộc thiểu số.