Hoàn thiện chính sách từ những điểm nghẽn được nhận diện

Công nghiệp văn hóa đang đứng trước cơ hội phát triển mới khi văn hóa ngày càng được nhìn nhận không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là nguồn lực nội sinh, có khả năng đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, để chuyển hóa tiềm năng thành giá trị, cần nhiều hơn những hoạt động sáng tạo đơn lẻ hay các chương trình đầu tư riêng biệt. Điều quan trọng là phải hình thành được một hệ sinh thái có sự liên kết giữa người sáng tạo, doanh nghiệp, nhà đầu tư, cơ sở đào tạo, thiết chế văn hóa, cộng đồng và thị trường.

Thực tiễn cho thấy, một sản phẩm văn hóa muốn phát triển thành sản phẩm công nghiệp văn hóa phải trải qua nhiều công đoạn từ sáng tạo, đầu tư, sản xuất, xác lập và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, phân phối, tiếp thị, khai thác thương mại và tái đầu tư. Mỗi công đoạn lại chịu sự điều chỉnh của những quy định pháp luật, cơ chế quản lý và phương thức huy động nguồn lực khác nhau. Khi các mắt xích thiếu kết nối, giá trị sáng tạo khó được khai thác đầy đủ; doanh nghiệp thiếu động lực đầu tư dài hạn; còn các địa phương có lợi thế về di sản, làng nghề, nghệ thuật và không gian văn hóa cũng khó hình thành những sản phẩm có sức cạnh tranh.

Đây là một trong những cơ sở quan trọng đặt ra yêu cầu xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Tại phiên họp thẩm tra ngày 3/10/2026 của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Uỷ viên dự khuyết BCH Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Huy Dũng đã trình bày báo cáo tóm tắt về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hoá.

Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng cho biết, việc xây dựng Luật nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng, trọng tâm là Nghị quyết số 80-NQ/TW, Nghị quyết số 26-NQ/TW và các kết luận, chỉ đạo có liên quan; đồng thời khắc phục những khoảng trống, điểm nghẽn, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, ngày 24/10/2026, Uỷ viên BCH Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, đã trình bày Tờ trình về dự án Luật. Theo Tờ trình, dự thảo gồm 8 chương, 39 điều, tập trung vào 6 nhóm chính sách: phát triển hệ sinh thái và thử nghiệm có kiểm soát; hỗ trợ sáng tạo, xác lập và xác định giá trị quyền sở hữu trí tuệ; phát triển nguồn nhân lực; hạ tầng; thị trường; tài chính, hỗ trợ và ưu đãi đầu tư.

Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh việc xây dựng Luật nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng, giải phóng sức sáng tạo, khơi thông nguồn lực và tạo đòn bẩy đưa công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng mới. Cách tiếp cận theo chuỗi giá trị được đặt ra nhằm bảo đảm các chính sách không chỉ hướng đến một khâu riêng lẻ mà bao quát quá trình hình thành, sản xuất, phân phối và khai thác sản phẩm văn hóa.

Từ góc độ chuyên môn, điểm quan trọng của dự án Luật là chuyển từ tư duy quản lý các hoạt động văn hóa theo từng lĩnh vực sang tư duy kiến tạo môi trường để các ngành công nghiệp văn hóa vận hành như những ngành kinh tế có chuỗi giá trị, thị trường và năng lực cạnh tranh. Điều này đòi hỏi chính sách phải đồng thời giải quyết ba vấn đề bao gồm: Tạo điều kiện cho sáng tạo; Khuyến khích đầu tư; Bảo đảm giá trị văn hóa được bảo vệ trong quá trình khai thác.

Việc Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh trực tiếp trình bày Tờ trình trước Quốc hội, Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng tham gia báo cáo, trao đổi về nội dung dự án Luật tại các phiên làm việc cho thấy sự sát sao của lãnh đạo Bộ VHTTDL ở cả phương diện định hướng chính sách và hoàn thiện chuyên môn. Tuy nhiên, thước đo quan trọng hơn của quá trình này là khả năng nhận diện đúng những vấn đề cần tháo gỡ và chuyển thành các quy định có thể thực hiện.

Tại phiên thảo luận tổ ngày 24/10 về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, nhiều đại biểu đã đặt ra những những ý kiến sâu sắc nhằm hoàn thiện dự thảo Luật. Những ý kiến này chạm tới một yêu cầu cốt lõi của kỹ thuật lập pháp khi nhấn mạnh, luật mới phải tạo ra cơ chế phát triển nhưng không được làm phân mảnh hệ thống pháp luật. Trong khi đó, công nghiệp văn hóa có tính liên ngành và các hoạt động sáng tạo, đầu tư, sản xuất và kinh doanh vẫn chịu sự điều chỉnh của nhiều quy định chuyên ngành. Nếu không xác định rõ phạm vi và nguyên tắc áp dụng, chính sách ưu đãi có thể khó triển khai, thậm chí phát sinh cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan quản lý.

Do đó, nhiệm vụ của cơ quan soạn thảo không đơn thuần là bổ sung thêm quy định, mà phải lựa chọn đúng những nội dung còn thiếu, xác định rõ mối quan hệ với pháp luật hiện hành và phân định trách nhiệm thực thi. Đây là quá trình đòi hỏi sự phối hợp liên ngành, đánh giá tác động và giải trình thấu đáo, nhất là với những chính sách liên quan trực tiếp đến ngân sách nhà nước, quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân.

Từ định hướng chính sách đến khả năng tổ chức thực hiện

Một trong những yêu cầu quan trọng đối với quá trình hoàn thiện dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa là bảo đảm chính sách không dừng lại ở những nguyên tắc chung. Đây cũng là vấn đề được đặt ra trong báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Luật, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đánh giá cụ thể tính khả thi của chính sách mới và nghiên cứu đầy đủ các nội dung trong chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa, từ sáng tạo, sản xuất, phân phối, tiêu dùng đến tái đầu tư.

Đáng chú ý, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng khi thảo luận tại tổ về dự án Luật đã nhấn mạnh yêu cầu phát triển những sản phẩm công nghiệp văn hóa trọng điểm, có sức cạnh tranh và từng bước hình thành thương hiệu riêng của Việt Nam. Thủ tướng đồng thời khẳng định, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu kỹ ý kiến của đại biểu Quốc hội và ý kiến thẩm tra để hoàn thiện dự thảo.

Đặt trong yêu cầu chung đó, vai trò của Bộ VHTTDL không chỉ là tiếp thu các ý kiến để chỉnh sửa dự thảo, mà còn phải tính toán khả năng triển khai sau khi luật được ban hành. Những cơ chế liên quan đến ưu đãi đầu tư, định giá tài sản trí tuệ, thử nghiệm có kiểm soát, phát triển hạ tầng hay hỗ trợ nhân lực đều cần xác định rõ đối tượng, điều kiện, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện. Nếu thiếu những yếu tố này, chính sách có thể đúng về mục tiêu nhưng khó đi vào thực tế.

Một đạo luật có khả năng tạo chuyển biến cần được chuẩn bị đồng bộ từ khâu xây dựng quy định đến tổ chức thi hành. Các bộ, ngành phải có cơ chế phối hợp; địa phương cần được phân định rõ thẩm quyền; các chủ thể sáng tạo và doanh nghiệp phải có khả năng tiếp cận chính sách; đồng thời cần có cơ chế giám sát, đánh giá hiệu quả và điều chỉnh khi phát sinh bất cập. Đây là thước đo quan trọng nhất đối với nỗ lực chỉ đạo của lãnh đạo Bộ VHTTDL. B

Những hoạt động của Bộ VHTTDL trong thời gian qua cũng cho thấy nỗ lực đưa chính sách tiếp cận gần hơn với nhu cầu của thị trường. Ngày 12/10/2026, tại Lễ công bố Mạng lưới Phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam, Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng đã giới thiệu 17 sáng kiến phát triển công nghiệp văn hóa gắn với nhu cầu thực tế, kêu gọi doanh nghiệp, nhà đầu tư, nghệ sĩ, viện và trường cùng tham gia giải quyết các bài toán phát triển. Đây là một hướng tiếp cận đáng chú ý: không chỉ xây dựng chính sách từ góc độ quản lý nhà nước, mà còn tìm kiếm sự tham gia của các chủ thể đang trực tiếp hoạt động trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa.

Từ việc xây dựng mạng lưới, kết nối sáng kiến đến hoàn thiện dự án luật, có thể nhận thấy yêu cầu xuyên suốt là tạo ra sự gắn kết giữa chính sách với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, nghệ sĩ, nhà đầu tư và cộng đồng. Đây là điều kiện để những quy định được xây dựng không xa rời nhu cầu của thị trường, đồng thời giúp cơ quan quản lý nhận diện rõ hơn những khó khăn cần tháo gỡ.

Dưới sự chỉ đạo của Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh và Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng, nhiệm vụ đặt ra với Bộ VHTTDL là tiếp tục chuyển hóa những yêu cầu đó thành các quy định cụ thể, có trọng tâm và có khả năng thực hiện. Điều quan trọng không phải là đưa tất cả đề xuất vào dự thảo, mà là nghiên cứu, sàng lọc và lựa chọn được những giải pháp thực sự cần thiết; giải trình rõ những vấn đề chưa thể tiếp thu; bảo đảm mỗi chính sách mới đều có căn cứ pháp lý, đối tượng thụ hưởng và phương án triển khai.

Một đạo luật về công nghiệp văn hóa chỉ thực sự phát huy giá trị khi tạo được thay đổi trong hoạt động sáng tạo, đầu tư và kinh doanh; khi tài sản trí tuệ có thể được xác lập, bảo vệ và khai thác; khi doanh nghiệp có thêm điều kiện phát triển; khi cộng đồng được tham gia và hưởng lợi; khi các giá trị di sản được bảo tồn trong quá trình tạo ra sản phẩm mới.

Vì vậy, kết quả quan trọng nhất của quá trình xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ nhằm hình thành một hành lang pháp lý mới mà còn là tạo lập những điều kiện để công nghiệp văn hóa thực sự vận hành như một lĩnh vực kinh tế có năng lực sáng tạo, có thị trường và có khả năng cạnh tranh. Đây cũng chính là ý nghĩa sâu xa của nỗ lực chuyển hóa yêu cầu phát triển từ thực tiễn, ý kiến phản biện và đóng góp của các đại biểu Quốc hội thành những cơ chế, chính sách khả thi, tạo nền tảng cho công nghiệp văn hóa Việt Nam phát triển trong giai đoạn mới.

Bài 1: https://bvhttdl.gov.vn/no-luc-hoan-thien-du-thao-luat-tao-dot-pha-cho-phat-trien-cong-nghiep-van-hoa-20260228171220977.htm