Đa dạng bản sắc, cộng hưởng sáng tạo

Hà Nội có lợi thế gắn với di sản nghìn năm, không gian đô thị hiện đại, làng nghề phong phú, đời sống nghệ thuật và sáng tạo đương đại sôi động. Theo đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, thành phố đang triển khai các giải pháp phát triển công nghiệp văn hóa gắn với xây dựng thương hiệu "Thành phố Sáng tạo", tập trung hoàn thiện cơ chế chính sách, phát triển nhân lực, đầu tư cho văn hóa, huy động nguồn lực xã hội và mở rộng thị trường.

Đáng chú ý là cách tiếp cận di sản ngày càng gắn với sáng tạo và trải nghiệm. Các tour đêm tại Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, di tích Nhà tù Hỏa Lò; hoạt động tại không gian đi bộ, phố cổ và các làng nghề... cho thấy những giá trị được lưu giữ qua nhiều thế hệ có thể tiếp tục được làm mới bằng ngôn ngữ nghệ thuật, công nghệ và hình thức tiếp cận phù hợp với công chúng hôm nay. Cùng với đó, Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội, Festival Thăng Long - Hà Nội và các sự kiện âm nhạc quy mô lớn đang góp phần mở rộng không gian sáng tạo, tăng sức hấp dẫn của điểm đến.

Ở Đà Nẵng, lợi thế được tạo nên từ sự kết hợp giữa đô thị biển hiện đại; hệ thống di sản, đô thị cổ, làng nghề và văn hóa xứ Quảng; mạng lưới du lịch - dịch vụ; cộng đồng doanh nghiệp năng động; nền tảng công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực trẻ... Thành phố xác định mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế quan trọng, phấn đấu tăng trưởng bình quân khoảng 10 - 11% mỗi năm, từng bước trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa có sức cạnh tranh trong nước và quốc tế.

Hiện nay, những sự kiện như Lễ hội Pháo hoa quốc tế Đà Nẵng, Liên hoan Phim châu Á - Đà Nẵng (DANAFF), cùng các chương trình nghệ thuật, văn hóa và giải trí đã góp phần tạo dựng hình ảnh thành phố sự kiện. Hệ thống sự kiện đồng thời tạo ra thị trường cho nhiều lĩnh vực liên quan như nghệ thuật biểu diễn, quảng cáo, truyền thông, thiết kế, kỹ thuật sân khấu, lưu trú, vận tải và du lịch…

Trong khi đó, Ninh Bình có nền tảng nổi bật từ hệ thống di sản, cảnh quan và làng nghề. Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình Vũ Thanh Lịch cho biết, tỉnh đã hình thành thị trường du lịch và mạng lưới dịch vụ, tạo điều kiện kết nối các giá trị văn hóa với nhu cầu trải nghiệm của du khách. Tỉnh định hướng thu hút đầu tư phát triển kinh tế di sản, không gian sáng tạo, tổ hợp văn hóa, du lịch, giải trí, sản phẩm làng nghề và công nghiệp văn hóa số. Thực tiễn hợp tác công - tư tại Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới Quần thể danh thắng Tràng An đang mở ra cơ hội chuyển hóa giá trị di sản thành nguồn lực phát triển kinh tế, đồng thời gắn khai thác với bảo tồn bền vững.

Hoàn thiện thể chế, phát huy vai trò của địa phương

Trong quá trình chuyển hóa nguồn lực văn hóa thành sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ và tạo nguồn lực tái đầu tư cho sáng tạo, bảo tồn di sản tại các địa phương, nhiều hạn chế cũng được các chuyên gia phân tích, làm rõ.

Cụ thể, tại nhiều địa phương, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa còn hạn chế về quy mô, thị trường chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Bên cạnh đó, cơ chế đầu tư, khai thác nguồn lực văn hóa chưa đồng bộ; thiếu nhân lực ở các vị trí giao thoa giữa nghệ thuật, công nghệ và kinh doanh; dữ liệu và công cụ đo lường chưa đáp ứng yêu cầu quản trị; thách thức bảo vệ bản quyền trong bối cảnh chuyển đổi số và AI…

Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, TS. Nguyễn Thị Anh Thi đề nghị, Trung ương sớm thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết số 80-NQ/TW, nhất là các cơ chế về hợp tác công tư trong văn hóa, khai thác tài sản công, ưu đãi đất đai - thuế - tín dụng, quỹ văn hóa nghệ thuật, đặt hàng và tài trợ sáng tạo; đồng thời có hướng dẫn đủ rõ để địa phương có thể áp dụng. Có cơ chế cho phép địa phương thí điểm một số mô hình mới theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW, nhất là quản trị thiết chế theo hợp tác công tư, sử dụng tài sản công làm không gian sáng tạo, quỹ công tư hỗ trợ sáng tạo, cơ chế một cửa cho sản xuất điện ảnh và mô hình cụm công nghiệp văn hóa - sáng tạo.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý sớm ban hành hệ thống chỉ tiêu thống kê và phương pháp tính đóng góp của công nghiệp văn hóa theo chuẩn thống nhất. Đây là điều kiện để việc bố trí nguồn lực dựa trên dữ liệu, so sánh được giữa các địa phương và đánh giá được hiệu quả chính sách. Tăng cường chính sách phát triển nguồn nhân lực liên ngành văn hóa - nghệ thuật - công nghệ - kinh doanh…

Nhằm hoàn thiện thể chế trong lĩnh vực này, dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đang được trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ Hai. Dự thảo Luật được xây dựng theo hướng tiếp cận công nghiệp văn hóa theo chuỗi giá trị, phát triển thành ngành kinh tế chiến lược của quốc gia. Đặc biệt, dự thảo có các quy định nhằm phát huy vai trò chủ động của địa phương trong khai thác tiềm năng, lợi thế văn hóa, xây dựng hệ sinh thái công nghiệp văn hóa phù hợp với tiềm năng, lợi thế và yêu cầu phát triển của từng địa bàn.

Theo dự thảo, UBND cấp tỉnh tổ chức kết nối hệ sinh thái công nghiệp văn hóa của địa phương với hệ sinh thái liên vùng, quốc gia và quốc tế; ban hành, điều chỉnh, bổ sung Danh mục công trình, thiết chế phục vụ công nghiệp văn hóa thuộc phạm vi quản lý; quy định các nội dung cần thiết để triển khai thử nghiệm có kiểm soát theo thẩm quyền. Hội đồng nhân dân cấp tỉnh ban hành cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ và bố trí nguồn lực phù hợp để thúc đẩy hình thành, phát triển hệ sinh thái công nghiệp văn hóa; quyết định chương trình thúc đẩy tiêu dùng sản phẩm công nghiệp văn hóa…

Khi nỗ lực từ các địa phương được tiếp sức bởi hành lang pháp lý đồng bộ, công nghiệp văn hóa sẽ có thêm điều kiện phát triển trên nền tảng bản sắc, đồng thời mở rộng kết nối trong một hệ sinh thái sáng tạo chung. Khi ấy, văn hóa không chỉ được gìn giữ và lan tỏa qua các thế hệ, mà còn trở thành nguồn lực nội sinh, tạo ra những giá trị kinh tế mới và đóng góp thiết thực vào sự phát triển bền vững của từng địa phương và đất nước.