Nỗ lực xây dựng luật, đáp ứng yêu cầu phát triển từ thực tiễn

Việc xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa trong giai đoạn hiện nay xuất phát từ yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện thể chế, tạo động lực mới cho một lĩnh vực giàu tiềm năng nhưng chưa phát triển tương xứng với lợi thế của Việt Nam. Sau 12 năm triển khai Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, những kết quả đạt được đã khẳng định vai trò ngày càng rõ nét của văn hóa trong phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, thực tiễn vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc, đặt ra yêu cầu cần sớm hoàn thiện thể chế và có giải pháp tháo gỡ phù hợp.

Việt Nam có nguồn tài nguyên văn hóa phong phú, bản sắc đa dạng, lực lượng sáng tạo ngày càng phát triển và thị trường tiêu dùng văn hóa có nhiều tiềm năng. Những năm gần đây, các lĩnh vực như điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, âm nhạc, mỹ thuật, thiết kế, quảng cáo, du lịch văn hóa... đã xuất hiện nhiều mô hình, sản phẩm và phương thức kinh doanh mới. Nhiều chương trình nghệ thuật quy mô lớn, các sự kiện âm nhạc, hoạt động sáng tạo và sản phẩm văn hóa ứng dụng công nghệ đã thu hút đông đảo công chúng, tạo hiệu ứng lan tỏa và đóng góp vào phát triển du lịch, dịch vụ.

Dẫu vậy, từ thực tiễn hoạt động của các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân sáng tạo, có thể nhận diện những điểm nghẽn chưa được giải quyết đồng bộ. Đó là sự thiếu liên kết giữa các khâu sáng tạo, sản xuất, phân phối và tiêu dùng; khó khăn trong bảo hộ, khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ; hạn chế về nguồn nhân lực chất lượng cao; thiếu hạ tầng phục vụ hoạt động sáng tạo; thị trường chưa phát triển tương xứng và cơ chế huy động nguồn lực đầu tư còn nhiều bất cập.

Đáng chú ý, nhiều giá trị văn hóa có tiềm năng trở thành tài sản kinh tế nhưng chưa được định giá, khai thác và phát huy hiệu quả. Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn, cơ chế hỗ trợ, ưu đãi đầu tư cũng như các dịch vụ tư vấn chuyên sâu. Trong khi đó, sự phát triển nhanh của công nghệ số, các nền tảng xuyên biên giới và những mô hình kinh doanh mới đang đặt ra yêu cầu phải có cơ chế quản lý, khuyến khích sáng tạo phù hợp.

Những vấn đề trên cho thấy, nếu chỉ dựa vào các quy định pháp luật hiện hành thuộc từng lĩnh vực riêng lẻ sẽ khó tạo lập một môi trường phát triển thống nhất cho công nghiệp văn hóa. Vì vậy, việc xây dựng một đạo luật chuyên biệt không đơn thuần nhằm bổ sung quy định pháp luật, mà hướng tới giải quyết những vấn đề có tính liên ngành, kết nối các nguồn lực và tạo lập hệ sinh thái phát triển công nghiệp văn hóa.

Tinh thần khẩn trương trong xây dựng Luật được thể hiện ngay từ việc lựa chọn trình tự, thủ tục xây dựng. Thông báo số 12-TB/BCĐTW ngày 30/7/2026, kết luận Phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển Việt Nam, đã xác định phát triển công nghiệp văn hóa là một động lực tăng trưởng mới, đồng thời giao nhiệm vụ hoàn thiện các dự án luật để trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2 theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Trước yêu cầu đó, Bộ VHTTDL đã tập trung triển khai các nhiệm vụ xây dựng dự án Luật với tinh thần khẩn trương, trách nhiệm và chủ động. Dù thời gian chuẩn bị ngắn, cơ quan chủ trì soạn thảo vẫn bảo đảm thực hiện đầy đủ các quy trình, bước công việc cần thiết theo quy định.

Cùng với việc đẩy nhanh tiến độ, cơ quan chủ trì soạn thảo cũng chủ động mở rộng tham vấn, tiếp nhận ý kiến từ các cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và những người trực tiếp hoạt động trong các ngành công nghiệp văn hóa. Các hội nghị, hội thảo tham vấn chính sách được tổ chức tại nhiều địa phương cùng hoạt động lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo đã góp phần nhận diện những vấn đề cần tháo gỡ, bảo đảm các quy định được xây dựng trên cơ sở thực tiễn và có tính khả thi.

Điều đáng chú ý là tinh thần xây dựng Luật không hướng đến việc quy định lại những nội dung đã được điều chỉnh trong các luật chuyên ngành, mà tập trung vào những khoảng trống, điểm mờ và bất cập trong tổ chức thực hiện. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, vừa tạo ra những cơ chế mới thực sự cần thiết cho sự phát triển của công nghiệp văn hóa.

Từ tháo gỡ điểm nghẽn đến kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp văn hóa

Ngày 24/10, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh đã trình bày Tờ trình về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Đây là dấu mốc quan trọng trong quá trình xây dựng, hoàn thiện một dự án luật mới, nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng về phát triển văn hóa. 

Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh cho biết: Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa gồm 8 chương, 39 điều, tập trung vào 6 nhóm chính sách trọng tâm.

Thứ nhất, lần đầu tiên quy định phần mềm phục vụ sáng tạo và nền tảng số hỗ trợ về quyền sở hữu trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa là hạ tầng có chức năng hỗ trợ sáng tạo, đồng thời lưu vết quá trình sáng tạo để có thể chứng minh, bảo hộ và khai thác thương mại; quy định căn cứ pháp lý rõ ràng hơn đối với việc sử dụng quyền sở hữu trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa và hỗ trợ nâng cao năng lực xác định giá trị quyền sở hữu trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa.

Thứ hai, thiết lập quy định về thu hút phát triển nhân lực trong các ngành công nghiệp văn hóa với nội dung trọng tâm quy định về khung năng lực nhân lực theo vị trí việc làm; cơ chế chính sách đặc thù nhằm thu hút nghệ sĩ, nghệ nhân, chuyên gia trong phát triển nhân lực công nghiệp văn hóa; quy định về học bổng, miễn học phí, hỗ trợ sinh hoạt phí, tín dụng và đầu tư cơ sở vật chất phục vụ đào tạo các ngành công nghiệp văn hóa.

Thứ ba, thiết lập quy định mới về tổ hợp sáng tạo văn hóa, cụm khu công nghiệp sáng tạo văn hóa nhằm tạo mô hình hạ tầng tập trung cho phát triển công nghiệp văn hóa với nội dung trọng tâm quy định về công trình, thiết chế phục vụ công nghiệp văn hóa, tổ hợp sáng tạo văn hóa, cụm khu công nghiệp sáng tạo văn hóa với cơ chế tổ chức hoạt động sự kiện trong đó; quy định về đánh giá hiệu quả đối với hạ tầng và sử dụng không gian công cộng cho hoạt động công nghiệp văn hóa, hoạt động phát triển công nghiệp văn hóa trong các dự án đầu tư công trình xây dựng và hạ tầng văn hóa số.

Thứ tư, quy định các hoạt động phát triển hệ sinh thái công nghiệp văn hóa và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát phát triển sản phẩm công nghiệp văn hóa có giá trị gắn với bản sắc văn hóa Việt Nam.

Thứ năm, quy định các nội dung về hình thành sàn giao dịch công nghiệp văn hóa để tạo lập thiết chế trung gian có vai trò kết nối chủ thể sáng tạo, quyền sở hữu trí tuệ, sản phẩm, nhà đầu tư và người sử dụng. Đồng thời, quy định các nội dung hỗ trợ nâng cao năng lực phát triển đối với doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã công nghiệp văn hóa; phát triển thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa; hỗ trợ phát triển thị trường và thúc đẩy tiêu dùng sản phẩm công nghiệp văn hóa.

Thứ sáu, quy định các nội dung về tài chính và hỗ trợ, ưu đãi đầu tư cho phát triển công nghiệp văn hóa nhằm khắc phục khoảng trống của pháp luật hiện hành, tạo động lực đủ mạnh để huy động nguồn lực xã hội, hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh của công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Nhóm chính sách này cho thấy định hướng xây dựng Luật không dừng ở việc tháo gỡ các vướng mắc trước mắt, mà hướng tới thiết lập môi trường thuận lợi để các chủ thể sáng tạo có thể phát triển lâu dài, đưa sản phẩm văn hóa tham gia sâu hơn vào thị trường trong nước và quốc tế.

Mục tiêu đặt ra là đến năm 2030 đưa các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp tối thiểu 7% GDP hằng năm; đồng thời thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm văn hóa, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài và lan tỏa bản sắc, thương hiệu quốc gia, sức mạnh mềm Việt Nam.

Tuy nhiên, để những mục tiêu này trở thành hiện thực, yêu cầu đặt ra đối với quá trình hoàn thiện dự thảo là phải tiếp tục rà soát kỹ lưỡng từng chính sách, bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và phù hợp với đặc thù của từng ngành. Những cơ chế mới cần được đánh giá đầy đủ về tác động, đối tượng thụ hưởng, nguồn lực thực hiện và trách nhiệm của các cơ quan liên quan. Đặc biệt, cần chú trọng tính khả thi trong tổ chức thực hiện, tránh tình trạng chính sách được ban hành nhưng khó đi vào cuộc sống.

Có thể thấy, việc khẩn trương xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa thể hiện quyết tâm của của Bộ VHTTDL - cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc chuyển hóa những định hướng phát triển thành cơ chế, chính sách cụ thể. Đây cũng là bước đi quan trọng nhằm khắc phục tình trạng phát triển phân tán, thiếu liên kết, từng bước hình thành một hệ sinh thái công nghiệp văn hóa có khả năng huy động và kết nối hiệu quả các nguồn lực xã hội.

Khi hành lang pháp lý được hoàn thiện, các nguồn lực văn hóa sẽ có thêm điều kiện để chuyển hóa thành giá trị kinh tế, tạo sinh kế, việc làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao vị thế văn hóa Việt Nam. Đây chính là ý nghĩa và kỳ vọng lớn nhất đặt ra đối với Luật Phát triển công nghiệp văn hóa trong giai đoạn hiện nay.

>>> Bài 2 - Luật Phát triển công nghiệp văn hoá: Hoàn thiện chính sách từ những điểm nghẽn được nhận diện