Thư viện cơ sở được xây dựng trên nền tảng tích hợp các nguồn tài nguyên thông tin sẵn có tại địa phương như thư viện công cộng, trung tâm học tập cộng đồng, điểm bưu điện – văn hóa xã, tủ sách cộng đồng và tủ sách pháp luật. Cách tổ chức này góp phần tận dụng cơ sở vật chất, tài liệu và không gian sinh hoạt hiện có, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức cho người dân. Tuy nhiên, việc tập hợp nguồn lực mới chỉ là bước khởi đầu. Để thư viện hoạt động thường xuyên, có người sử dụng và đáp ứng đúng nhu cầu của cộng đồng, cần có đội ngũ trực tiếp quản lý, tổ chức và duy trì các hoạt động.

Thực tế cho thấy, nhân lực là một trong những vấn đề cần được quan tâm khi phát triển thư viện ở cấp cơ sở. Người phụ trách không chỉ thực hiện việc quản lý sách, tài liệu, hướng dẫn bạn đọc mà còn phải nắm bắt nhu cầu thông tin của người dân, tổ chức hoạt động khuyến đọc, phối hợp với trường học, đoàn thể và các tổ chức cộng đồng. Khi thư viện từng bước ứng dụng công nghệ, yêu cầu đối với người làm công tác này cũng mở rộng, bao gồm kỹ năng sử dụng phần mềm, quản lý dữ liệu, hỗ trợ người dân tiếp cận tài nguyên số.

Vì vậy, mỗi địa phương cần căn cứ điều kiện thực tế để bố trí người phụ trách phù hợp, xác định rõ nhiệm vụ và trách nhiệm trong quá trình vận hành. Việc phân công cần bảo đảm tính liên tục, tránh tình trạng thư viện chỉ hoạt động theo phong trào hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào sự nhiệt tình của một cá nhân. Ở những địa bàn chưa có điều kiện bố trí nhân sự chuyên trách, có thể nghiên cứu phương án kiêm nhiệm nhưng phải gắn với yêu cầu công việc cụ thể, thời gian phục vụ và cơ chế phối hợp với thư viện cấp tỉnh.

Cùng với bố trí nhân lực, công tác đào tạo, bồi dưỡng cần được thực hiện thường xuyên. Nội dung tập huấn không nên chỉ giới hạn ở nghiệp vụ quản lý, sắp xếp và bảo quản sách mà cần chú trọng kỹ năng phục vụ bạn đọc, tổ chức hoạt động đọc, truyền thông, khai thác tài nguyên số và hỗ trợ người dân sử dụng các dịch vụ thư viện. Đây là điều kiện để người phụ trách có thể đảm nhiệm vai trò kết nối tri thức với cộng đồng, thay vì chỉ trông coi một địa điểm lưu giữ sách.

Một yêu cầu khác để thư viện cơ sở hoạt động bền vững là xác định rõ đầu mối quản lý và cơ chế phối hợp giữa các đơn vị. Mô hình tích hợp nhiều nguồn tài nguyên nếu không đi kèm quy chế vận hành thống nhất có thể dẫn đến tình trạng chồng chéo trong quản lý, thiếu người chịu trách nhiệm hoặc tài liệu được tập hợp nhưng không được khai thác hiệu quả.

Văn bản hợp nhất số 39/VBHN-VPQH ngày 16/3/2026 về Luật Thư viện tiếp tục xác định trách nhiệm của UBND các cấp trong quản lý nhà nước về thư viện tại địa phương, tổ chức xây dựng và thực hiện chính sách, kế hoạch phát triển thư viện, văn hóa đọc. Trong đó, UBND cấp tỉnh có trách nhiệm đầu tư, củng cố hệ thống thư viện công cộng, chỉ đạo hiện đại hóa và xây dựng cơ chế phối hợp giữa thư viện với các cơ quan, tổ chức; đồng thời chỉ đạo quản lý thư viện công cộng và mạng lưới thư viện trên địa bàn theo thẩm quyền.

Trên cơ sở đó, cần cụ thể hóa trách nhiệm của cơ quan quản lý văn hóa, thư viện cấp tỉnh và chính quyền cấp xã trong từng khâu: tổ chức hoạt động, quản lý tài sản và tài liệu, bố trí nhân lực, bảo đảm kinh phí, kiểm tra và đánh giá hiệu quả. Thư viện cấp tỉnh cần phát huy vai trò hướng dẫn chuyên môn, hỗ trợ nghiệp vụ, luân chuyển sách và kết nối tài nguyên; chính quyền cấp xã chịu trách nhiệm tổ chức vận hành phù hợp với điều kiện địa bàn, gắn hoạt động thư viện với nhu cầu của người dân.

Cơ chế phối hợp cũng cần mở rộng tới trường học, trung tâm học tập cộng đồng, tổ chức đoàn thể và các nhóm xã hội tham gia phát triển văn hóa đọc. Khi có sự phân công cụ thể, các hoạt động như giới thiệu sách, sinh hoạt câu lạc bộ đọc, phục vụ nhóm trẻ em, người cao tuổi hay người dân ở khu vực khó khăn sẽ được tổ chức thường xuyên và có đầu mối chịu trách nhiệm.

Tính bền vững của thư viện cơ sở không nên chỉ được đánh giá qua số lượng điểm đọc, số đầu sách hay cơ sở vật chất được đầu tư. Những tiêu chí quan trọng hơn là tần suất mở cửa, mức độ cập nhật tài liệu, số lượng và thành phần bạn đọc, chất lượng hoạt động phục vụ cũng như khả năng đáp ứng nhu cầu học tập, tìm kiếm thông tin của cộng đồng.

Khi nhân lực được bố trí phù hợp, kinh phí được bảo đảm và trách nhiệm quản lý được xác định rõ, thư viện cơ sở mới có điều kiện duy trì hoạt động ổn định, từng bước đổi mới phương thức phục vụ. Đây cũng là nền tảng để các nguồn lực từ Nhà nước, tổ chức, doanh nghiệp và người dân được kết nối, sử dụng hiệu quả.

Phát triển thư viện cơ sở vì vậy không chỉ là nhiệm vụ xây dựng thêm thiết chế văn hóa, mà còn là quá trình thiết lập cơ chế vận hành lâu dài. Đầu tư đúng mức cho con người, kinh phí và quản trị sẽ giúp mỗi thư viện trở thành điểm tiếp cận tri thức thường xuyên, góp phần phát triển văn hóa đọc và xây dựng xã hội học tập từ cộng đồng.