Từ sách vở đến trải nghiệm thực tế

Thay vì cách truyền tải kiến thức theo phương thức truyền thống nặng tính lý thuyết, các em học sinh cần một môi trường tương tác trực tiếp để thấu hiểu, yêu thích và trân trọng di sản. Mô hình công nghiệp văn hóa phức hợp tại làng múa rối nước Đào Thục (xã Thư Lâm, Hà Nội) chính là nhịp cầu nối liền giữa tri thức và thực tiễn, nơi mỗi tích trò rối nước, mỗi trò chơi dân gian, mỗi sân chơi trải nghiệm đều chứa đựng những bài học lịch sử sống động.

Sự tham gia tích cực của các em học sinh đã khẳng định sức hút mạnh mẽ của loại hình du lịch giáo dục di sản độc đáo này. Em Nguyễn Bảo Anh, học sinh lớp 3S1, Trường Tiểu học Đoàn Thị Điểm Symphony, thích thú khi được đưa về không gian làng quê yên bình với cánh đồng, gốc đa, đình làng.

Em Bảo Anh chia sẻ, bản thân cùng các bạn trong lớp đã mong chờ chuyến đi này ngay từ khi nhận được thông báo từ thầy cô. Trước đây, em Bảo Anh chỉ biết đến các loại hình nghệ thuật như múa rối nước, chèo, ca trù hay tuồng qua sách vở hoặc lời giảng trên lớp. Đây là lần đầu tiên em được xem một vở diễn rối nước, được tự tay chạm vào những con rối cũng như trải nghiệm các loại hình nghệ thuật truyền thống của địa phương.

Cùng chung niềm tự hào với em Nguyễn Bảo Anh, em Đinh Thị Mai Phương, học sinh lớp 8A12 trường THCS Thụy Lâm, cảm thấy vinh dự khi được tham gia chương trình thực hiện mô hình công nghiệp văn hóa phức hợp ngay trên mảnh đất quê hương. Dù từ nhỏ đã quen thuộc với hình ảnh con rối mộc mạc và tiếng trống rộn ràng mỗi khi làng có hội, nhưng thông qua chương trình tích hợp giữa nghệ thuật và giáo dục, cô học sinh Mai Phương mới có cơ hội tiếp cận sâu sắc hơn với những giá trị truyền thống bằng trải nghiệm thực tế sinh động.

Hào hứng tham gia trải nghiệm các loại hình nghệ thuật độc đáo nhưng không quên chăm chú lắng nghe những câu chuyện lịch sử xoay quanh di sản của xã Thư Lâm, em Mai Phương nhận thấy đây là trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc gìn giữ và lan tỏa vẻ đẹp của quê hương, đất nước đến với mọi người.

Sự hưởng ứng của những học sinh như Bảo Anh và Mai Phương đã cho thấy hiệu quả bước đầu của việc đổi mới phương thức tiếp cận di sản. Khi thực sự được “chạm” vào thế giới của nghệ thuật truyền thống, tình yêu di sản, quê hương sẽ nảy nở một cách tự nhiên trong các em. Đây chính là giá trị cốt lõi của giáo dục di sản, biến những khái niệm trừu tượng thành niềm đam mê và lòng tự hào dân tộc trong mỗi tâm hồn trẻ thơ.

Chuyển hóa di sản thành sản phẩm văn hóa giá trị cao

Xã Thư Lâm vốn được biết đến là cái nôi của nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống. Tuy nhiên, để những di sản này không bị mai một và có thể đóng góp vào nền kinh tế địa phương, việc đổi mới trong mô hình phát triển là yêu cầu tất yếu. Việc mở rộng quy mô từ biểu diễn đơn lẻ sang chuỗi trải nghiệm tương tác liên hoàn giúp du khách, đặc biệt là giới trẻ, có cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về các loại hình nghệ thuật mà thế hệ cha ông đã dày công xây dựng.

Tại chương trình được xây dựng theo hướng mô hình công nghiệp văn hóa phức hợp tại làng múa rối nước Đào Thục, du khách như được tham gia vào một chuyến phiêu lưu, đắm mình vào lớp lang không gian văn hóa đa dạng của xã Thư Lâm. Những hoạt động như thưởng thức tuồng Lương Quy, chèo Vân Hà, ca trù Lỗ Khê hay tham gia các trò chơi dân gian bắt chạch trong chum, thổi cơm thi… đã tạo nên một bức tranh văn hóa dân gian phong phú. Người tham gia còn có cơ hội trải nghiệm các nghề thủ công truyền thống như đục đẽo gỗ Thiết Úng, vẽ con rối Đào Thục hay tìm hiểu về gốm và in ấn thủ công. Thông qua chuỗi trải nghiệm tương tác liên hoàn này, giá trị di sản được nâng tầm thành một sản phẩm dịch vụ hoàn chỉnh, đáp ứng nhu cầu học tập và giải trí của công chúng tham gia.

Đứng ở góc độ quản lý giáo dục, thầy giáo Đào Xuân Sinh, Hiệu trưởng trường THCS Thụy Lâm khẳng định nhà trường luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho các hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Công tác giáo dục di sản văn hóa phi vật thể tại trường được thực hiện thường xuyên dưới nhiều hình thức như lồng ghép vào giảng dạy, sinh hoạt ngoại khóa hay giờ chào cờ.

Thầy Đào Xuân Sinh cho biết, nhà trường và địa phương luôn tạo điều kiện thuận lợi nhất để các em học sinh có cơ hội trực tiếp tìm hiểu di sản. Mô hình công nghiệp văn hóa phức hợp tại làng múa rối nước Đào Thục giúp học sinh tích lũy thêm kiến thức cũng như kỹ năng thực hành văn hóa, tạo nền tảng cho sự hình thành nhân cách và tình yêu cội nguồn.

Dưới góc độ của nhà quản lý văn hóa, bà Bùi Thị Hương Thủy, Phó Trưởng phòng Quản lý di sản Văn hoá, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, nhận định đây là một trong những dự án tiêu biểu đưa nghị quyết về phát triển công nghiệp văn hóa vào cuộc sống. Mục tiêu cốt lõi của mô hình là biến di sản thành tài sản của nhân dân, giúp cộng đồng trực tiếp thụ hưởng và phát triển từ chính vốn văn hoá của địa phương. Bà Bùi Thị Hương Thủy cam kết, Sở Văn hóa và Thể thao sẽ tiếp tục đồng hành cùng chính quyền địa phương để xây dựng và hoàn thiện mô hình này.

Chương trình thực hiện mô hình công nghiệp văn hóa phức hợp tại làng múa rối nước Đào Thục, xã Thư Lâm nằm trong khuôn khổ đề tài nghiên cứu khoa học cấp thành phố về phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể nhằm phát triển công nghiệp văn hóa tại Hà Nội. Hoạt động do Khoa Công nghiệp Văn hóa và Di sản, thuộc Trường Khoa học liên ngành và nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội triển khai. Việc triển khai thành công mô hình phức hợp này giúp khẳng định tiềm năng của việc chuyển hóa di sản thành các sản phẩm du lịch chất lượng cao. Đây chính là con đường bền vững nhất để những làng nghề truyền thống như Đào Thục luôn giữ vững bản sắc trong dòng chảy hiện đại.