Tầm nhìn chiến lược và "mệnh lệnh" từ thực tiễn

Tại Phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam diễn ra ngày 13/7/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu biến công nghiệp văn hóa thành động lực tăng trưởng mới, chuyển hóa sức mạnh mềm văn hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia. Định hướng này gắn liền với mục tiêu đóng góp vào mức tăng trưởng hai con số của nền kinh tế. Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, yêu cầu cốt lõi là phải xác định chính xác những lĩnh vực giàu tiềm năng, các địa phương đóng vai trò hạt nhân dẫn dắt, doanh nghiệp có năng lực thực thi và những dự án có khả năng tạo doanh thu, việc làm, tài sản trí tuệ.

Chỉ đạo từ Trung ương cũng đặt ra nguyên tắc hành động trọng điểm: Mỗi địa phương đột phá chỉ lựa chọn một số ít lĩnh vực cùng tối đa 3 dự án dẫn dắt, có luận chứng rõ ràng về sản phẩm, nguồn vốn, thị trường và mức đóng góp dự kiến vào GRDP (Gross Regional Domestic Product - Tổng sản phẩm trên địa bàn). Việc hoàn thiện hệ thống thống kê quốc gia về công nghiệp văn hóa đang được gấp rút triển khai nhằm đo lường chính xác từng chỉ số kinh tế, từ giá trị bản quyền đến mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Cùng với Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, hành lang tư tưởng và chính sách đã mở ra cơ hội lớn cho các vùng đất giàu di sản.

Những mô hình bứt phá từ dòng chảy di sản

Tại Hà Nội, trái tim văn hóa của cả nước, công nghiệp văn hóa được xác định là trụ cột tăng trưởng trung tâm. Với chủ đề năm 2026 "Kỷ cương, chuyên nghiệp - Đột phá, sáng tạo - Hiệu quả, bền vững", Thủ đô đang khẩn trương xây dựng "Bộ chỉ tiêu thống kê về các ngành công nghiệp văn hóa" để đo lường chuẩn xác đóng góp kinh tế. Thủ đô đang chứng minh sức sống của kho tàng văn hóa Thăng Long thông qua hàng loạt sản phẩm công nghiệp sáng tạo rõ hình nét. Đó là chuỗi tour đêm đầy sức hút như "Giải mã Hoàng thành Thăng Long", "Tinh hoa đạo học" tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, hay không gian trải nghiệm đêm tại Đền Ngọc Sơn. Đặc biệt, Hà Nội đã thành công trong việc kết nối tri thức làng nghề truyền thống với mỹ thuật đương đại: làng gốm Bát Tràng không chỉ bán sản phẩm thô mà đã phát triển thành Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt với bảo tàng kiến trúc độc đáo, kết hợp du lịch trải nghiệm; làng lụa Vạn Phúc, làng mây tre đan Phú Vinh, làng thêu Quất Động kết hợp với các nhà thiết kế trẻ trong Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội để tạo ra các dòng sản phẩm quà tặng, thời trang cao cấp có giá trị gia tăng gấp nhiều lần. Tới năm 2030, Hà Nội phấn đấu đưa công nghiệp văn hóa đóng góp 5% GRDP vào năm 2026 và 9% .

Nhìn vào bức tranh thực tế, Quảng Ninh là hình mẫu điển hình cho bước chuyển tư duy từ khai thác tài nguyên sẵn có sang kiến tạo sản phẩm sáng tạo. Với việc sở hữu đồng thời Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long và Quần thể di sản thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc vừa được UNESCO vinh danh giữa năm 2025, tỉnh đã định hình hệ sinh thái kinh tế di sản bài bản. Doanh thu từ nghệ thuật biểu diễn tại Quảng Ninh đã tăng vọt từ 1,5 tỷ đồng năm 2019 lên gần 16 tỷ đồng năm 2023; riêng năm 2025 phê duyệt hơn 220 chương trình, thu hút 680.000 lượt khán giả. Các mô hình như show thực cảnh "Đi tìm dấu ngọc", âm nhạc trên du thuyền, lễ hội ánh sáng đã biến di sản thành trải nghiệm đa giác quan. Năm 2025, du lịch đóng góp 10,46% GRDP tỉnh, và Đề án phát triển công nghiệp văn hóa phấn đấu nâng tỷ trọng đóng góp trực tiếp lên 5-7% GRDP vào năm 2030. 

Trong khi đó, Đà Nẵng khẳng định vị thế trung tâm sáng tạo - sự kiện của miền Trung. Thành phố không chỉ dừng lại ở việc khai thác cảnh quan hay thụ động trông chờ vào các danh hiệu di sản như Bài Chòi, Ma nhai Ngũ Hành Sơn, mà chủ động thương mại hóa văn hóa qua các sản phẩm có độ đóng gói và tính chuyên nghiệp cao. Điển hình là Lễ hội Pháo hoa Quốc tế Đà Nẵng (DIFF) – một sản phẩm được thiết kế thành "chuỗi kinh tế đêm" kéo dài nhiều tuần với các show âm nhạc, nghệ thuật đường phố hai bên bờ sông Hàn, mang lại 5.600 tỷ đồng doanh thu dịch vụ du lịch năm 2025. Bên cạnh đó, việc duy trì các sự kiện tầm vóc như Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng (DANAFF) kết hợp quy hoạch làng nghề đá mỹ nghệ Non Nước theo hướng sản xuất quà tặng cao cấp gắn với thiết kế đương đại đã giúp di sản thực sự "đẻ ra tiền". Đặc biệt, việc chủ động phân chia không gian phát triển thành 3 phân khu (sáng tạo - sự kiện, di sản - bản sắc, và dịch vụ sản xuất sáng tạo) đang tạo bệ phóng vững chắc để Đà Nẵng hướng tới mục tiêu tăng trưởng công nghiệp văn hóa 10-11%/năm đến năm 2030, khẳng định vị thế trung tâm sáng tạo của miền Trung.

Ở cực phát triển phía Nam, TP. Hồ Chí Minh khẳng định quy mô công nghiệp văn hóa lớn nhất nước với hơn 17.670 doanh nghiệp và 97.000 lao động. Tỷ trọng đóng góp vào GRDP thành phố đã tăng từ 3,54% năm 2020 lên 5,7% cuối năm 2025, hướng tới mục tiêu 7,2% năm 2030 và 10% sau năm 2045. Danh hiệu "Thành phố sáng tạo UNESCO trong lĩnh vực điện ảnh" gia nhập tháng 10/2025 cùng sự kết nối không gian phát triển mới sau sáp nhập với Bình Dương (hạ tầng công nghệ số) và Bà Rịa - Vũng Tàu (chuỗi sự kiện du lịch biển) đã mở ra dư địa vượt trội cho 8 ngành công nghiệp văn hóa chủ lực của đô thị đa trung tâm này. Thành phố đã hình thành hệ sinh thái phim ảnh trọn vẹn: từ các xưởng phim, hậu kỳ công nghệ cao, đến việc tổ chức Liên hoan phim Quốc tế TP.HCM (HIFF) kết hợp hội chợ kịch bản, thị trường dự án điện ảnh để thu hút dòng vốn quốc tế. Không dừng lại ở nội đô với các chuỗi không gian sáng tạo tại Đường sách Nguyễn Văn Bình, các tổ hợp nghệ thuật tư nhân hay tour du lịch văn hóa đêm "Ký ức Sài Gòn - Chợ Lớn", thành phố đã mở rộng không gian công nghiệp văn hóa liên vùng: kết nối với Bình Dương để tận dụng hạ tầng công nghệ số, xưởng phim ảo và cơ sở đào tạo nhân lực; kết nối với Bà Rịa - Vũng Tàu để phát triển các show diễn âm nhạc quy mô lớn, thể thao và du lịch văn hóa biển. Nhờ đó, giá trị sản xuất công nghiệp văn hóa đã chạm mốc 5,7% GRDP năm 2025 và đang tự tin hướng tới mốc 7,2% vào năm 2030.

Khơi đúng nguồn lực để nhân dân thụ hưởng, di sản trường tồn

Thực tiễn từ các địa phương khẳng định dư địa kinh tế từ văn hóa của Việt Nam cực kỳ phong phú, nhưng để dòng chảy này sinh lợi bền vững, cần giải quyết triệt để những điểm nghẽn về thể chế và cơ chế vận hành. Bên cạnh sự chủ động của chính quyền, vai trò kết nối của các tổ chức xã hội - nghề nghiệp là cầu nối quan trọng giữa Nhà nước, doanh nghiệp và giới sáng tạo. Việc hình thành các quỹ đầu tư mạo hiểm có kiểm soát, cơ chế ưu đãi thuế, tín dụng và bảo hộ tài sản trí tuệ sẽ là "đòn bẩy" giải phóng sức sáng tạo xã hội.

Quan trọng hơn cả, việc khai thác thương mại phải luôn đặt trong giới hạn an toàn của bảo tồn. Văn hóa không phải là nguồn tài nguyên thô để khai thác cạn kiệt, mà là tài sản cần được tái tạo thông qua công nghệ, tri thức và nghệ thuật đương đại. Khi di sản được số hóa, các làng nghề và lễ hội truyền thống được nâng tầm chuyên nghiệp, công nghiệp văn hóa không chỉ đóng góp những con số GRDP ấn tượng mà còn đem lại đời sống tinh thần chất lượng cao, công ăn việc làm ổn định cho người dân. Đó chính là con đường ngắn nhất để văn hóa vừa nuôi sống chính mình, vừa trở thành sức mạnh nội sinh trường tồn của dân tộc./.