Trong kỷ nguyên toàn cầu hóa và sự bùng nổ của công nghệ, chuyển đổi số đã trở thành xu thế tất yếu đối với các thiết chế văn hóa thuộc hệ thống GLAM. GLAM là thuật ngữ quốc tế viết tắt cấu thành từ bốn loại hình tổ chức: Galleries (Triển lãm/Phòng trưng bày nghệ thuật), Libraries (Thư viện), Archives (Lưu trữ) và Museums (Bảo tàng). Xu hướng quốc tế cho thấy các thiết chế GLAM đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ từ vai trò lưu giữ truyền thống sang vai trò kiến tạo tri thức, đối thoại xã hội và thúc đẩy sáng tạo.

Tại Việt Nam, dù các tổ chức GLAM đã bước đầu triển khai số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu, song thực tế vẫn đối mặt với nhiều rào cản lớn. Đó là sự hạn chế về nguồn lực, sự thiếu hụt nhân lực chuyên môn liên ngành, thiếu các mô hình khai thác dữ liệu số hiệu quả, và chưa tối ưu hóa công nghệ để tăng cường khả năng tiếp cận, tương tác với công chúng.

Trước thực trạng đó, việc tổ chức khóa tập huấn là một đòi hỏi thực tiễn cấp bách. “Khai mở” di sản trong môi trường số không đơn thuần là việc chụp ảnh, scan tư liệu để lưu trữ, mà đòi hỏi các thiết chế phải thay đổi tư duy, tiếp cận liên ngành và lấy người dùng làm trung tâm để xây dựng các hình thức kể chuyện số hay thiết kế trải nghiệm số sống động. Trong tiến trình này, năng lực số của đội ngũ cán bộ chính là yếu tố cốt lõi quyết định sự thành bại.

Phát biểu tại buổi lễ khai mạc, PGS. TS. Lâm Nhân – Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa TP.HCM khẳng định: "Di sản văn hóa ngày nay không còn chỉ hiện diện trong những không gian lưu giữ truyền thống, mà đang từng bước bước vào môi trường số với những hình thức tiếp cận mới, sáng tạo hơn và gần gũi hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Chuyển đổi số không đơn thuần là việc ứng dụng công nghệ, mà sâu xa hơn là quá trình thay đổi tư duy trong cách bảo tồn, nghiên cứu, quản lý và lan tỏa giá trị di sản. Mỗi hiện vật, mỗi câu chuyện văn hóa, mỗi ký ức cộng đồng khi được “đánh thức” trong môi trường số đều có cơ hội tiếp cận rộng rãi hơn, tạo ra những trải nghiệm tương tác mới và góp phần làm cho di sản trở nên sống động trong đời sống hôm nay. Với tinh thần đó, lớp tập huấn được tổ chức nhằm tạo nên một không gian học thuật mở, nơi các chuyên gia, nhà quản lý, cán bộ làm việc trong các thiết chế GLAM cùng trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ thực tiễn và khám phá những phương pháp mới để phát huy giá trị di sản trong thời đại số."

Ngay sau phiên khai mạc, khóa tập huấn đã bắt đầu triển khai các nội dung đào tạo chuyên sâu mang tính thực tiễn cao. Chương trình học trong 3 ngày được thiết kế toàn diện, giúp học viên tiếp cận tổng quan về hệ sinh thái số hiện nay trong các thiết chế GLAM, đồng thời phân tích các tiêu chuẩn, giao thức và thực hành tốt ở cấp độ quốc tế. Khóa học nhấn mạnh việc tuân thủ các nguyên tắc cốt lõi bao gồm tính toàn vẹn dữ liệu (data integrity), khả năng liên thông (interoperability), khả năng truy xuất (discoverability), và mức độ tương thích cao với các khung chuẩn toàn cầu.

Đặc biệt, nhằm bắt kịp xu hướng công nghệ hiện đại, khóa tập huấn dành một thời lượng quan trọng để hướng dẫn ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động bảo tàng và thư viện. Học viên được giới thiệu các ứng dụng AI miễn phí, các trường hợp sử dụng cụ thể, và cách phác thảo khung kỹ thuật để xây dựng các tác nhân AI nhằm tối ưu hóa quy trình vận hành và nâng cao khả năng tiếp cận thông tin một cách hiệu quả, có đạo đức. Bên cạnh lý thuyết, học viên còn được trực tiếp thực hành trên phần mềm chuyên dụng DSpace-GLAM từ bước cài đặt, cấu hình hệ thống, xây dựng cấu trúc dữ liệu cho đến quản lý, tích hợp và chia sẻ dữ liệu.

Chia sẻ về những kỳ vọng đối với học viên sau khóa học, PGS. TS. Lâm Nhân nhấn mạnh: "Di sản văn hóa là ký ức của cộng đồng, còn công nghệ là nhịp cầu giúp những ký ức ấy tiếp tục được lan tỏa trong tương lai. Chúng tôi tin rằng, khi di sản được tiếp cận bằng tư duy mở và các công cụ số phù hợp, các thiết chế GLAM sẽ không chỉ là nơi lưu giữ quá khứ, mà còn trở thành không gian sáng tạo, giáo dục và kết nối xã hội đầy năng động."

Khóa tập huấn mở ra cơ hội lớn để thắt chặt mối quan hệ hợp tác giữa các tổ chức GLAM, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp công nghệ, đồng thời trực tiếp tiếp sức cho đội ngũ nhân sự văn hóa đổi mới tư duy, làm chủ các kỹ năng chuyên môn trong bối cảnh số hóa toàn diện. Khóa tập huấn sẽ kéo dài từ ngày 25 đến ngày 27/5/2026./.