Được mệnh danh là “đệ nhất danh trà”, trà Thái Nguyên gắn với hệ thống tri thức dân gian được hình thành trong quá trình trồng chè, chế biến, thưởng trà và trao truyền kinh nghiệm.

Những tri thức ấy tạo nên giá trị văn hóa của trà Thái Nguyên, được biểu hiện qua cách cộng đồng thực hành, gìn giữ tập quán và truyền lại kinh nghiệm từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Từ những giá trị đó, Sở VHTTDL Thái Nguyên phối hợp với Viện Nghiên cứu Lịch sử và Văn hóa Việt Nam triển khai lập hồ sơ khoa học đề nghị ghi danh vào năm 2026.

Quá trình xây dựng hồ sơ tập trung khảo sát tại các địa bàn có hoạt động sản xuất, chế biến, thưởng trà, đồng thời gìn giữ những tri thức và tập quán liên quan đến văn hóa trà trong đời sống cộng đồng.

Các cơ quan chuyên môn cùng đơn vị tư vấn tiến hành khảo sát, điền dã, điều tra, thống kê, kiểm kê và thu thập tư liệu để xác định phạm vi phân bố, chủ thể thực hành và những giá trị tiêu biểu.

Quá trình này đồng thời ghi nhận cách tri thức dân gian được thực hành và truyền dạy, từ đó hình thành hệ thống tư liệu phản ánh đời sống văn hóa gắn với cây chè và sản phẩm trà.

Cùng với việc thu thập tư liệu, hồ sơ sẽ xây dựng lý lịch di sản, ghi hình, ghi âm hoạt động thực hành và truyền dạy, lập bản đồ phân bố và hệ thống hóa các nguồn tư liệu.

Những tư liệu thu thập được tiếp tục tổng hợp, phân tích và đánh giá để làm rõ các giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học và nghệ thuật được hình thành, trao truyền trong cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Việc lập hồ sơ khoa học là cơ sở để đề nghị Bộ VHTTDL xem xét, quyết định đưa Tri thức dân gian “Văn hóa trà Thái Nguyên” vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Nếu được ghi danh, giá trị của văn hóa trà sẽ có thêm cơ sở để bảo vệ, gìn giữ và trao truyền trong cộng đồng đồng thời phục vụ công tác quản lý và xây dựng chính sách bảo tồn.

Từ nền tảng di sản, những giá trị đặc sắc của văn hóa trà còn có thể được khai thác hợp lý gắn với phát triển du lịch, giáo dục truyền thống và quảng bá hình ảnh vùng đất, con người Thái Nguyên.