Thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hiện là yêu cầu bắt buộc đối với các đơn vị văn hóa. Bám sát tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh đã chỉ đạo các nhà hát, bảo tàng, rạp xiếc chủ động nghiên cứu phương thức sáng tạo mới. Từ đó, từng bước hình thành các sản phẩm giàu hàm lượng công nghệ, gia tăng giá trị nghệ thuật và lan tỏa rộng rãi đến công chúng.

Thời gian qua, tại các đơn vị nghệ thuật truyền thống, đổi mới không còn chỉ nằm ở việc thử nghiệm một tiết mục hay bổ sung một hiệu ứng sân khấu, mà đang mở rộng sang cách xây dựng sản phẩm, tiếp cận khán giả, tổ chức biểu diễn và đưa di sản nghệ thuật lên môi trường số.

Từ một vở diễn đến yêu cầu đổi mới cách làm

Trong những ngày qua, “cơn sốt” của vở xiếc Sơn Thần - Thủy Quái tại Liên đoàn Xiếc Việt Nam đã cho thấy sức hút mạnh mẽ khi nghệ thuật biểu diễn kết hợp cùng công nghệ 3D Mapping hiện đại. Bên cạnh những hiệu ứng thị giác ấn tượng, công nghệ đã mở ra không gian mới, hỗ trợ kể chuyện và nâng tầm trải nghiệm của khán giả.

Đánh giá về thành công này tại Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9/2026 diễn ra vào ngày 3/10, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh, việc nhiều suất diễn liên tục “cháy vé” chính là tín hiệu tích cực cho thấy hiệu quả của việc đưa công nghệ vào tác phẩm nghệ thuật.

Theo Bộ trưởng, điều quan trọng hơn là từ bước đà này, các đơn vị nghệ thuật có thể hình thành năng lực sáng tạo và phát triển những sản phẩm mới.

Đó cũng là lý do người đứng đầu Ngành Văn hoá, Thể thao và Du lịch đặt ra yêu cầu phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, thay vì chỉ dừng ở vai trò phụ trợ. Theo đó, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo cần tham gia sâu hơn vào toàn bộ quá trình của sản phẩm nghệ thuật: từ nghiên cứu chất liệu, dàn dựng, thiết kế cho đến truyền thông và tương tác với công chúng.

Bước chuyển mới của các nhà hát truyền thống sau khi sắp xếp lại bộ máy

Sự đổi mới này diễn ra trong bối cảnh các đơn vị nghệ thuật truyền thống đang có những bước chuyển mình lớn về tổ chức.

Sau khi ba nhà hát gồm Nhà hát Tuồng Việt Nam, Nhà hát Chèo Việt Nam và Nhà hát Cải lương Việt Nam được hợp nhất thành Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam (tháng 8/2025), yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì hoạt động biểu diễn mà còn phải tạo ra những sản phẩm mới, đưa di sản đến gần hơn với đời sống đương đại.

Khi đội ngũ nghệ sĩ, nguồn lực chuyên môn và kinh nghiệm của các loại hình được quy tụ về một mối, sức ép lẫn động lực đổi mới sản phẩm càng trở nên rõ ràng.

Chương trình “Hạ Hồi Show” do Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam dàn dựng là một minh chứng sâu sắc cho hướng đi này.

Trở thành một "hiện tượng văn hóa" trong mùa hè 2026, đây là khoảnh khắc đặc biệt khi ba nghệ thuật di sản Tuồng - Chèo - Cải lương cùng hội tụ và tỏa sáng trên một sân khấu.

Chỉ sau một tháng ra mắt, chương trình đã đón số lượng lớn khán giả trực tiếp đến xem cùng hàng triệu lượt tiếp cận trên các nền tảng truyền thông.

Điều đáng quý hơn cả những con số là sự xuất hiện ngày càng đông đảo của khán giả trẻ - những học sinh, sinh viên, khán giả trẻ nán lại rất lâu sau khi tấm màn nhung khép xuống để tìm hiểu về di sản dân tộc.

Tại đây, có thể thấy, một không khí “đổi mới” thực sự rõ nét. “Đổi mới, sáng tạo” rõ ràng đã không làm mất đi bản chất cốt lõi của nghệ thuật cổ. Giá trị truyền thống vẫn là nền tảng, nhưng cách kể chuyện, thiết kế không gian và phương thức tiếp cận công chúng được làm mới để khán giả hôm nay có thêm một “điểm chạm” đầy tự hào với di sản.

Đưa tác phẩm đến với công chúng bằng hạ tầng công nghệ số

Cùng với sáng tạo sản phẩm, các đơn vị nghệ thuật cũng đang từng bước thay đổi cách đưa tác phẩm đến với công chúng bằng hạ tầng công nghệ số.

Từ đầu năm 2026, phiên bản hoàn thiện nhất của hệ thống bán vé trực tuyến của Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam chính thức đi vào hoạt động, đánh dấu bước tiến vượt bậc trong khâu vận hành. Tính đến nay, nền tảng đã ghi nhận hơn 50.000 lượt truy cập qua 12 sự kiện, bán ra gần 1.000 vé cho các sân khấu tuồng và chèo. Trong đó, riêng dự án "Hạ Hồi Show" đã thu hút gần 4.000 lượt truy cập mua vé qua hệ thống Artech.

Nền tảng số này không chỉ dừng ở chức năng bán vé mà còn tổ chức không gian giới thiệu về các loại hình tuồng, chèo, cải lương cùng “Kho tác phẩm kinh điển”, giúp công chúng chủ động tiếp cận di sản trên môi trường số trước khi quyết định đến rạp.

Cùng chung '"nhịp đập" chuyển đổi số, tháng 7/2026, Liên đoàn Xiếc Việt Nam đã phối hợp với Tổng công ty Truyền thông đa phương tiện (VTC) chính thức ra mắt và vận hành hệ thống bán vé trực tuyến tại địa chỉ xiecvietnam.vn. Website này cho phép khán giả dễ dàng tra cứu lịch diễn, chủ động chọn vị trí chỗ ngồi và thực hiện thanh toán nhanh chóng.

Từ góc độ vận hành, đây là những thay đổi tưởng chừng rất cụ thể nhưng lại tạo ra bước chuyển quan trọng: thay vì phụ thuộc vào cách bán vé truyền thống hay chờ đợi khán giả tìm đến rạp, các đơn vị đã chủ động mở ra phương thức kết nối hiện đại, thuận tiện hơn với công chúng. Chuyển đổi công nghệ trong nghệ thuật không chỉ nằm trên sân khấu. Nó đang xuất hiện ở nhiều mắt xích: từ dữ liệu, truyền thông, bán vé đến sáng tạo, dàn dựng và trình diễn.

Những quan tâm, chỉ đạo nhằm hướng tới phát triển toàn diện

Những chuyển động tích cực tại Liên đoàn Xiếc Việt Nam và Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam cho thấy sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Lãnh đạo Bộ VHTTDL với việc ứng dụng công nghệ trong nghệ thuật. Từ những chỉ đạo ấy, các đơn vị đã thực sự thay đổi cách nghĩ, cách làm và nỗ lực sáng tạo về sản phẩm nghệ thuật.

Một nhà hát có thể xây dựng kho dữ liệu và hệ sinh thái truyền thông để công chúng chủ động khám phá nghệ thuật; một đơn vị xiếc có thể kết hợp công nghệ trình diễn để tạo ra ngôn ngữ sân khấu mới. Và thậm chí, trí tuệ nhân tạo, các công nghệ mới có thể tiếp tục tham gia vào những khâu sâu hơn của quá trình sáng tạo.

Theo định hướng của Bộ VHTTDL, những điểm sáng này cần được thúc đẩy thành một quá trình có mục tiêu, có sản phẩm và có khả năng phát triển lâu dài.

Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vì thế không đứng bên ngoài nghệ thuật truyền thống, mà thực sự trở thành một phần trong quá trình nghệ thuật truyền thống tự làm mới mình.

Qua đây có thể thấy, bài toán đặt ra không phải là có nên ứng dụng công nghệ hay không, mà là ứng dụng ở đâu, đến mức nào và làm thế nào để công nghệ phục vụ giá trị nghệ thuật, giúp sản phẩm truyền thống tiếp cận được công chúng mà không đánh mất bản sắc.

Từ một sân khấu xiếc, tuồng... đến những nền tảng số đang được xây dựng, những chuyển động ấy đang mở ra cùng một hướng đi: đưa nghệ thuật truyền thống bước vào không gian sáng tạo mới bằng chính sức mạnh của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo./.

>>Bài tiếp: NSND Tống Toàn Thắng: Đột phá công nghệ, tạo không gian thăng hoa mới cho nghệ sĩ