“Đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững đất nước, cho tương lai của dân tộc” - thông điệp được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh cũng đặt ra yêu cầu về sự tham gia chủ động hơn của cộng đồng doanh nghiệp trong phát triển văn hóa Việt Nam.

Nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10, Cổng Thông tin điện tử Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thực hiện tuyến bài tôn vinh những doanh nhân bền bỉ đưa giá trị văn hóa vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, qua đó góp phần gìn giữ bản sắc dân tộc và mở ra hướng đi mới cho sản phẩm, thương hiệu Việt.

Văn hóa có thể tạo nên sự khác biệt cho sản phẩm, mở rộng thị trường và gia tăng giá trị thương hiệu. Tuy nhiên, để biến nguồn lực văn hóa thành lợi thế cạnh tranh, doanh nghiệp cần kết hợp tri thức bản địa với tư duy sáng tạo, năng lực quản trị, công nghệ và chiến lược phát triển thị trường.

Tri thức bản địa tạo giá trị khác biệt cho sản phẩm

Trong lĩnh vực sản phẩm tiêu dùng, Hanoia lấy nghệ thuật sơn mài Việt Nam làm cốt lõi, kết hợp kỹ thuật thủ công với thiết kế đương đại để phát triển các sản phẩm trang trí, đồ gia dụng và quà tặng mang bản sắc riêng.

TiredCity khai thác hình ảnh, câu chuyện Việt Nam qua ngôn ngữ thiết kế hiện đại, hợp tác với các nghệ sĩ, họa sĩ trẻ để đưa chất liệu văn hóa vào áo phông, túi xách, tranh in và đồ lưu niệm. Trong lĩnh vực nội thất, Viet Furniture đưa cảm hứng từ đời sống truyền thống vào thiết kế đương đại. Bộ sưu tập Gánh Gánh Gồng Gồng sử dụng chất liệu mây, tre, gốm Bát Tràng, gợi nhắc những vật dụng quen thuộc trong đời sống người Việt.

Ở lĩnh vực thời trang, Kilomet109 đưa kỹ thuật dệt thủ công, nhuộm chàm, nhuộm màu tự nhiên và vẽ sáp ong vào sản phẩm theo ngôn ngữ thiết kế hiện đại. Những cách tiếp cận này cho thấy chất liệu văn hóa không chỉ tạo điểm nhấn thẩm mỹ mà còn có thể trở thành nền tảng định vị thương hiệu trên thị trường.

Tuy nhiên, tạo ra sản phẩm mang bản sắc mới chỉ là bước đầu. Khả năng cạnh tranh còn phụ thuộc vào chất lượng, thiết kế, giá thành, hệ thống phân phối và khả năng đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng.

Câu chuyện của Craft Link cho thấy một khía cạnh khác: kết nối sản phẩm thủ công với thị trường đồng thời duy trì sinh kế cho cộng đồng. Bà Trần Tuyết Lan, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần doanh nghiệp xã hội Craft Link, cho rằng cần nhận diện nguồn gốc văn hóa, ghi nhận đóng góp của nghệ nhân và bảo đảm cơ chế chia sẻ lợi ích minh bạch. Các sản phẩm của Craft Link có thông tin về xuất xứ, quy trình sản xuất qua ấn phẩm và mã QR; doanh nghiệp cũng trích một phần lợi nhuận hằng năm để hỗ trợ cộng đồng nâng cao năng lực, phát triển sản phẩm.

Như vậy, giá trị kinh doanh cần song hành với trách nhiệm bảo tồn và tôn trọng chủ thể văn hóa. Đây cũng là điều kiện để nguồn tri thức truyền thống tiếp tục được duy trì, phát triển trong đời sống đương đại.

Đầu tư nội dung, phát triển chuỗi giá trị sáng tạo

Trong lĩnh vực giải trí, DatVietVAC với các chương trình như Rap Việt, Anh trai “Say Hi”, 2 Ngày 1 Đêm... và YeaH1 với Anh Trai Vượt Ngàn Chông Gai, Gia đình Haha... cho thấy khả năng đưa yếu tố văn hóa vào có thể phát triển thành những sản phẩm giải trí có sức lan tỏa rộng.

CEO YeaH1 Ngô Thị Vân Hạnh nhìn nhận chất liệu văn hóa dân gian có sức mạnh để tạo nên các sản phẩm giải trí chất lượng cao, vừa mang lại giá trị thương mại, vừa lan tỏa văn hóa Việt Nam. Hướng tiếp cận này cho thấy văn hóa có thể trở thành nguồn cảm hứng cho sản phẩm giải trí hiện đại, từ âm nhạc, hình ảnh đến trải nghiệm gắn với đời sống cộng đồng.

Để khai thác hiệu quả giá trị sáng tạo, doanh nghiệp cần đầu tư vào chất lượng nội dung, năng lực sản xuất, phát triển thương hiệu chương trình và mở rộng các hình thức tiếp cận công chúng. Khi được tổ chức thành chuỗi sản phẩm, từ chương trình truyền hình đến biểu diễn trực tiếp và các hoạt động liên quan, nội dung có thêm cơ hội tạo nguồn thu và duy trì sức hút.

Điện ảnh cũng cho thấy tiềm năng thương mại của những câu chuyện gắn với lịch sử, ký ức dân tộc. Năm 2025, Mưa đỏ đạt doanh thu phòng vé hơn 700 tỷ đồng. Thành công này cho thấy đề tài lịch sử có thể tiếp cận đông đảo khán giả khi được chuyển tải bằng ngôn ngữ điện ảnh phù hợp. Tuy nhiên, để tạo sức cạnh tranh lâu dài, ngành điện ảnh cần phát triển đồng bộ từ khâu hình thành dự án, sản xuất, phát hành đến quảng bá và khai thác quyền.

Di sản trở thành nền tảng cho sản phẩm du lịch

Trong du lịch, doanh nghiệp có thể tạo ra những trải nghiệm đặc trưng bằng cách kết nối di sản với nghệ thuật biểu diễn và câu chuyện văn hóa địa phương.

Ký ức Hội An khai thác lịch sử thương cảng bằng hình thức biểu diễn thực cảnh với hơn 500 diễn viên. Tinh hoa Bắc Bộ đưa văn hóa vùng đồng bằng Bắc Bộ lên sân khấu thực cảnh, có sự tham gia biểu diễn của người dân Sài Sơn (huyện Quốc Oai trước đây).

Các mô hình thực tiễn cho thấy cộng đồng địa phương có thể trực tiếp tham gia tạo ra sản phẩm du lịch văn hóa, mở ra cơ hội việc làm và gắn hoạt động kinh doanh với việc phát huy giá trị bản địa. Để mô hình phát triển bền vững, cần quan tâm đến thu nhập, điều kiện làm việc của người tham gia và mức đóng góp cho cộng đồng.

Thực tiễn triển khai ghi nhận mô hình Tàu Hà Nội 5 cửa ô - giải pháp đưa câu chuyện văn hóa Thủ đô vào hành trình đường sắt. Sau một năm vận hành, đoàn tàu đã thực hiện gần 400 chuyến, phục vụ gần 100.000 lượt khách, với công suất bình quân khoảng 80%. 

Ông Tào Đức Hiệp, Chủ tịch HĐQT Công ty BHL, cho biết đơn vị chủ động không khai thác hết sức chứa 278 khách để bảo đảm chất lượng dịch vụ, tạo không gian cho hành khách thưởng thức nghệ thuật và khám phá các toa tàu. Mô hình lấy văn hóa làm nền tảng, trải nghiệm du khách làm trung tâm, qua đó tạo nét riêng cho sản phẩm du lịch.

Những mô hình này cho thấy di sản có thể trở thành nguồn lực phát triển dịch vụ khi được tổ chức thành sản phẩm có nội dung và chất lượng. Tuy nhiên, lượng khách mới phản ánh khả năng tiếp cận thị trường; hiệu quả kinh doanh còn phụ thuộc vào chi phí vận hành, khả năng duy trì sức hút và cách phân chia lợi ích giữa các bên.

Hoàn thiện điều kiện để doanh nghiệp phát triển bền vững

Từ sản phẩm thủ công đến giải trí và du lịch văn hóa, bài toán chung là làm thế nào để giá trị được tạo ra và phân chia hợp lý giữa doanh nghiệp, nghệ nhân, nghệ sĩ và cộng đồng. Doanh nghiệp cần đầu tư cho sáng tạo, tổ chức sản xuất và phát triển thị trường; các chủ thể sáng tạo cần được bảo đảm quyền lợi tương xứng với đóng góp.

Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, xác lập quyền khai thác tác phẩm và minh bạch về thù lao, bản quyền là những điều kiện quan trọng. Với sản phẩm dựa trên tri thức truyền thống, việc ghi nhận đóng góp và tôn trọng quyền lợi của cộng đồng cần được đặt ra ngay từ quá trình phát triển sản phẩm.

Tháng 8/2026 vừa qua, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã lấy ý kiến dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, hướng tới xây dựng hành lang pháp lý chuyên biệt, thúc đẩy khai thác tài sản trí tuệ và phát triển thị trường các ngành công nghiệp văn hóa.

Cùng với hoàn thiện chính sách, doanh nghiệp cần chủ động kết nối nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà thiết kế, cơ sở đào tạo, đơn vị công nghệ và tổ chức phân phối để hình thành chuỗi giá trị. Mục tiêu không chỉ là tạo ra sản phẩm có sức hút, mà còn xây dựng thương hiệu, duy trì sinh kế và mở rộng cơ hội kinh doanh lâu dài.

Kinh doanh trong lĩnh vực văn hóa đòi hỏi doanh nhân vừa trân trọng những giá trị được trao truyền, vừa có năng lực sáng tạo và tổ chức nguồn lực để tạo ra giá trị mới. Khi bản sắc văn hóa song hành với tư duy thị trường, năng lực quản trị và cơ chế chia sẻ lợi ích phù hợp, doanh nghiệp có thể tạo dựng lợi thế cạnh tranh riêng, đồng thời góp phần phát huy sức sống của văn hóa Việt Nam trong đời sống đương đại./.