Không thể phủ nhận nỗ lực của HLV, VĐV, song nhiều câu hỏi về khoảng cách ở nhóm môn Olympic và hướng chuẩn bị cho Olympic 2028 cũng như các kỳ Olympic tiếp theo đã được đặt ra.

Đoàn Thể thao Việt Nam dự ASIAD 20 đã giành 3 Huy chương vàng (HCV), 3 Huy chương bạc (HCB) và 19 Huy chương đồng (HCĐ), xếp hạng 20 toàn đoàn. Đây là thành quả của những tháng ngày chuẩn bị, tập luyện và thi đấu mà mỗi HLV, VĐV đều đã nỗ lực đến giới hạn.

Việc không đạt mục tiêu tối thiểu 4 HCV vì thế không thể phủ nhận những cố gắng ấy. Điều đáng bàn hơn là từ 3 HCV, 3 HCB và 19 HCĐ, thể thao Việt Nam có thể nhìn thấy mình đang đứng ở đâu và cần đi theo hướng nào trong chặng đường tiếp theo.

Ba HCV và những dấu ấn đáng trân trọng

Tấm HCV đầu tiên đến từ karate, khi Nguyễn Ngọc Trâm, Bùi Ngọc Nhi và Hoàng Thị Thu Uyên bảo vệ thành công ngôi vô địch kata đồng đội nữ. Sau đó, cầu mây trở thành điểm sáng nổi bật nhất với hai HCV ở nội dung đôi nữ và 4 nữ. Đặc biệt, chiến thắng trước Thái Lan ở trận chung kết 4 nữ cho thấy khả năng cạnh tranh thực chất của đội tuyển cầu mây Việt Nam ở một nội dung vốn có sự góp mặt của những đối thủ mạnh nhất châu lục.

Nếu chỉ nhìn vào bảng tổng sắp, Việt Nam giành 3 HCV, 3 HCB và 19 HCĐ, đứng thứ 20. So với ASIAD 19 tại Hàng Châu, số HCV không thay đổi, số HCB giảm từ 5 xuống 3, số HCĐ giữ nguyên 19; thứ hạng tăng một bậc. Trong khi đó, tại ASIAD 18 năm 2018 ở Jakarta-Palembang (Indonesia), Việt Nam từng giành 5 HCV( điền kinh: 2, rowing:1, pencak siat: 1), 15 HCB và 19 HCĐ.

Từ 5 HCV tại Jakarta-Palembang đến 3 HCV ở Hàng Châu và Aichi-Nagoya, thể thao Việt Nam chưa tạo được bước tiến rõ rệt về khả năng chuyển những cơ hội thành vị trí cao nhất.

Tuy nhiên, cũng cần nhìn vào hoàn cảnh cụ thể của từng kỳ ASIAD. Nhiều nội dung từng đem HCV về cho Việt Nam năm 2018 không còn nằm trong chương trình thi đấu hoặc không còn phù hợp với lực lượng hiện tại. Pencak silat không có mặt ở Hàng Châu và Aichi-Nagoya; trong khi Quách Thị Lan, Bùi Thị Thu Thảo (những VĐV giành HCV môn điền kinh) hay những nhà vô địch khác của thế hệ 2018 không còn ở trạng thái có thể đóng góp như trước. Chính vì vậy, việc duy trì 3 HCV ở hai kỳ ASIAD liên tiếp (năm 2023 và 2026) cũng là một kết quả cần được ghi nhận.

Vấn đề nằm ở chỗ những HCV tại ASIAD 20 chủ yếu đến từ những môn mà Việt Nam đã có truyền thống và thế mạnh. Karate tiếp tục giữ được vị trí ở kata đồng đội nữ, còn cầu mây phát huy đúng thời điểm và giành 2 HCV. Đây là những nền tảng đáng quý, nhưng chưa đủ để tạo nên sự thay đổi về chiều sâu của thể thao Việt Nam trên bình diện châu lục.

Khoảng trống ở nhóm môn Olympic

Điểm đáng suy nghĩ nhất sau ASIAD 20 nằm ở cơ cấu huy chương. Cả 3 HCV của Việt Nam đều không đến từ một nội dung đang nằm trong chương trình Olympic Los Angeles 2028. Karate từng xuất hiện tại Tokyo 2020 nhưng không có trong chương trình Paris 2024 và cũng không phải môn thi đấu tại Los Angeles 2028; cầu mây không phải môn Olympic.

3 HCB của thể thao Việt Nam tại ASIAD 20 thuộc về võ sĩ gồm Đinh Văn Tâm ở wushu tán thủ 56kg, Châu Ngọc Tuyết Sang ở taekwondo thực tế ảo và Nguyễn Thị Tâm ở boxing 51kg nữ. Trong đó, boxing mới là tấm HCB có ý nghĩa trực tiếp nhất với câu chuyện Olympic. Taekwondo thực tế ảo chưa nằm trong chương trình Olympic, còn wushu cũng không phải môn Olympic.

Tấm HCB của Nguyễn Thị Tâm vì thế đáng được nhìn như một tín hiệu tích cực. Nữ võ sĩ Việt Nam đã lần lượt vượt qua những đối thủ mạnh, trong đó có nhà vô địch thế giới Alua Balkibekova của Kazakhstan ở bán kết, trước khi thua Wu Yu của Trung Quốc - nhà vô địch Olympic Paris 2024 - trong trận chung kết. Đây cũng là lần đầu tiên một nữ võ sĩ Việt Nam vào chung kết boxing tại ASIAD.

Tấm HCB này chưa đồng nghĩa với một suất Olympic 2028. Nhưng nó mở ra một cơ sở để hy vọng. Môn boxing tại Olympic 2028 đã được Ủy ban Olympic quốc tế phê duyệt hệ thống vòng loại, với 248 suất, chia đều 124 nam và 124 nữ, trong đó hạng 51kg nữ có 18 suất. Các võ sĩ sẽ có nhiều cơ hội thông qua các giải vòng loại toàn cầu và châu lục.

Điều đó đồng nghĩa với việc Nguyễn Thị Tâm cần tiếp tục duy trì phong độ, tích lũy kinh nghiệm và chuẩn bị cho một hành trình vòng loại hoàn toàn mới. Trong khi đó, Cục Thể dục Thể thao Việt Nam, ngành Thể thao Hà Nội cũng như Liên đoàn quyền Anh Việt Nam cũng cần chung tay đầu tư cho võ sĩ Nguyễn Thị Tâm có thể góp mặt ở Olympic 2028.

Ở phía sau tấm HCB ấy là 19 HCĐ, trong đó có nhiều kết quả thuộc các môn Olympic như rowing, canoeing, điền kinh, bắn súng, boxing và cử tạ. Riêng rowing giành tới 4 HCĐ, canoeing có 1 HCĐ, điền kinh có 1 HCĐ, bắn súng 1 HCĐ, boxing 1 HCĐ và cử tạ 1 HCĐ. Đó không phải những thành tích có thể xem nhẹ, bởi để đứng trên bục huy chương ở ASIAD, mỗi VĐV đều phải vượt qua những đối thủ có trình độ cao của châu lục.

Nhưng HCĐ cũng cho thấy một khoảng cách. Trịnh Thu Vinh là ví dụ rõ nhất. Ở nội dung 25m súng ngắn nữ, cô đứng thứ ba vòng loại với 585 điểm, chỉ kém vị trí dẫn đầu 2 điểm, rồi vào chung kết và có thời điểm nằm trong nhóm tranh chấp huy chương. Cuối cùng, xạ thủ Việt Nam đứng thứ tư. Phạm Quang Huy cũng kết thúc nội dung 25m súng ngắn bắn nhanh nam ở vị trí thứ tư. Bắn súng đã có HCĐ đồng đội nữ 10m súng ngắn hơi, nhưng chưa chuyển hóa được những cơ hội cá nhân thành huy chương.

Bắn cung cũng cho thấy câu chuyện tương tự. Đội tuyển Việt Nam có những thời điểm tạo được kỳ vọng, nhưng khi bước vào các vòng đấu quyết định đã phải dừng trước những đối thủ hàng đầu châu lục. Ở cung một dây nữ, Lộc Thị Đào đứng thứ tám vòng xếp hạng rồi dừng bước ở vòng 1/16; các đội cung 3 dây nam, nữ cũng không vượt qua được tứ kết. Trước ASIAD, bắn cung từng có những kết quả đáng khích lệ ở Cúp châu Á, trong đó Nguyễn Hoàng Phi Vũ giành HCB cá nhân cung một dây nam, nhưng việc chuyển phong độ ấy thành thành tích tại ASIAD vẫn là bài toán chưa có lời giải trọn vẹn.

Khoảng cách ấy không chỉ nằm ở kỹ thuật của một VĐV hay một trận đấu. Ở đấu trường ASIAD, các cường quốc thể thao châu Á đưa tới những VĐV hàng đầu thế giới, được hỗ trợ bởi hệ thống huấn luyện, khoa học, y học thể thao và thi đấu quốc tế được chuẩn bị rất dài hơi. Chỉ cần một vài điểm số, một loạt bắn, một động tác cuối cùng hay một khoảnh khắc tâm lý không tốt, HCĐ có thể trở thành vị trí thứ tư, còn HCB có thể chưa thể chuyển thành HCV.

Bởi vậy, điều cần làm sau ASIAD 20 không phải là đặt câu hỏi vì sao các HLV, VĐV chưa giành thêm HCV, mà là tìm cách để những vị trí thứ tư, những HCĐ và những HCB hôm nay trở thành nền tảng cho những bước tiến tiếp theo.

Hướng đến một chu kỳ đầu tư mới

Bài toán trước mắt là xác định rõ những VĐV có khả năng đi xa ở chu kỳ kỳ Olympic 2028 tới. Boxing có Nguyễn Thị Tâm là một trường hợp đáng chú ý. Bắn súng có Trịnh Thu Vinh và Phạm Quang Huy, Nguyễn Thùy Trang là những xạ thủ từng tiếp cận rất gần nhóm tranh huy chương Olympic. Bắn cung có những cung thủ đã chứng minh khả năng cạnh tranh ở các giải quốc tế. Rowing, canoeing, cử tạ cũng đã cho thấy khả năng đứng trên bục huy chương ASIAD và có thể tiếp cận được tấm vé dự Olympic 2028.

Điều quan trọng là không để những kết quả ấy chỉ dừng ở một kỳ đại hội. Mỗi VĐV cần một lộ trình riêng, với mục tiêu rõ ràng về thành tích, hệ thống giải quốc tế, điểm rơi phong độ và điều kiện tập luyện. Với những gương mặt có khả năng tranh chấp ở cấp độ Olympic, đầu tư cần đi cùng chuyên gia, khoa học thể thao, dinh dưỡng, phục hồi và tâm lý thi đấu, thay vì chỉ tăng cường tập huấn khi Olympic hoặc ASIAD đã cận kề. Trong trao đổi tại ASIAD 20, Phó Cục trưởng Cục Thể dục thể thao Việt Nam, Trưởng Đoàn Thể thao Việt Nam tại ASIAD 20 Nguyễn Hồng Minh cũng đã đề cập đến vấn đề này.

Cùng với đó là bài toán kế thừa. ASIAD 18 từng cho thấy Việt Nam có thể giành HCV ở điền kinh và rowing - những môn Olympic. Nhưng sau một thế hệ thành công, việc tìm người thay thế và duy trì thành tích trở nên khó khăn. Khoảng cách từ một tài năng trẻ đến một VĐV đủ sức tranh huy chương ASIAD, rồi từ ASIAD đến Olympic, cần được tính bằng nhiều năm chứ không phải một chu kỳ ngắn.

Thể thao Việt Nam không thiếu những VĐV sẵn sàng nỗ lực hết mình. Điều cần bổ sung là một hệ thống đủ sức giúp nỗ lực ấy được chuyển hóa thành thành tích cao hơn ở những môn có giá trị lâu dài với Olympic.

ASIAD 20 đã khép lại. Từ những tấm huy chương đạt được và cả những lần hụt huy chương trong gang tấc, thể thao Việt Nam đã có khá nhiều dữ liệu để xác định bước đi tiếp theo.

Và chắc chắn, mục tiêu sẽ không chỉ là giành thêm HCV ở kỳ ASIAD sau. Quan trọng hơn là tạo được một nhóm VĐV đủ sức cạnh tranh ổn định ở các môn Olympic, để từ nền tảng đó có thể tính được những suất dự Olympic và xa hơn là cơ hội tranh chấp huy chương tại Los Angeles 2028. Đó mới là cách biến những nỗ lực tại Aichi-Nagoya thành một bước tiến thực chất của Thể thao Việt Nam.

Theo báo Hà Nội mới