Tại buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và Đảng ủy Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về việc thực hiện Nghị quyết số 08-NQ/TW cùng Kết luận số 70-KL/TW của Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặt ra yêu cầu mang tính bước ngoặt: Chuyển mạnh từ "phát triển phong trào thể thao" sang xây dựng một "quốc gia vận động", xem sức khỏe và thể lực của người dân là một bộ phận cấu thành sức mạnh quốc gia.

Gợi mở tại buổi làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tinh thần cốt lõi của Nghị quyết số 08-NQ/TW là phát triển thể dục, thể thao để nâng cao sức khỏe, thể lực, tầm vóc và chất lượng cuộc sống của Nhân dân. Do đó, cần nhìn nhận thể dục, thể thao không chỉ là một lĩnh vực hoạt động văn hóa - xã hội thuần túy, mà là một bộ phận không thể tách rời trong chiến lược phát triển con người, nâng cao chất lượng dân số và nguồn nhân lực đất nước.

"Một quốc gia muốn phát triển nhanh và bền vững phải có những thế hệ người Việt Nam khỏe mạnh, có thể lực tốt, có thói quen vận động và có chất lượng sống ngày càng cao. Chúng ta cũng cần phải đặc biệt chú trọng đến thể thao học đường, không thể chỉ dừng ở việc tổ chức tiết giáo dục thể chất. Cần rà soát điều kiện sân bãi, thiết bị và đội ngũ giáo viên, đồng thời nghiên cứu cơ chế sử dụng chung các thiết chế thể thao công ngoài giờ học, Hệ thống trường học phải vừa giúp mỗi học sinh hình thành thói quen vận động suốt đời, vừa là nơi phát hiện sớm những tài năng thể thao" - Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ đạo.

Đối với các khu công nghiệp, khu đô thị và khu dân cư mới, Người đứng đầu Đảng và Nhà nước yêu cầu không gian vận động phải được tính đến ngay từ khâu quy hoạch như một tiêu chí bắt buộc của chất lượng sống. Với những nơi chưa thể đầu tư mới, phải tổ chức khai thác hiệu quả cơ sở hiện có, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng người dân thiếu nơi tập luyện trong khi tài sản công trên cùng địa bàn lại sử dụng không hết công suất.

"Muốn vậy, trước hết phải đo được sức khỏe thể chất của người dân và sự thay đổi của thể lực qua từng thế hệ. Bộ VHTTDL phối hợp với Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo nghiên cứu xây dựng bộ chỉ số về thể lực, mức độ vận động và khả năng tiếp cận thể dục, thể thao, trước hết đối với trẻ em, học sinh, người lao động và người cao tuổi. Phải biết nhóm dân cư nào đang thiếu vận động, địa bàn nào còn thiếu điều kiện tập luyện và những yếu tố nào đang cản trở người dân duy trì vận động thường xuyên" - Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.

Từ một cuộc vận động đến một thói quen xã hội tự nhiên

Cách tiếp cận này đưa thể thao quần chúng ra khỏi phạm vi của những cuộc vận động, hội thao hay các giải phong trào. Đích đến xa hơn là hình thành một “quốc gia vận động”, nơi vận động thể chất trở thành một phần tự nhiên của đời sống với trẻ em vận động trong trường học, người lao động có điều kiện vận động tại nơi làm việc, người dân có không gian tập luyện gần nơi ở và người cao tuổi có những hình thức vận động phù hợp với sức khỏe.

Tinh thần này thực ra đã được đặt ra từ Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 1/12/2011  của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tạo bước phát triển mạnh mẽ về thể dục, thể thao đến năm 2020. Nghị quyết xác định phát triển thể dục, thể thao là yêu cầu khách quan của xã hội, nhằm góp phần nâng cao sức khỏe, thể lực, chất lượng cuộc sống và chất lượng nguồn nhân lực; đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm của các cấp ủy, chính quyền, tổ chức xã hội và mỗi người dân.

Kết luận số 70-KL/TW ngày 31/1/2024 của Bộ Chính trị về phát triển thể dục, thể thao trong giai đoạn mới, tiếp tục yêu cầu khuyến khích phát triển thể dục, thể thao quần chúng, tạo cơ hội để mọi người tham gia tập luyện, biểu diễn, thi đấu nhằm nâng cao sức khỏe, phòng bệnh, chữa bệnh và vui chơi, giải trí. Văn bản đồng thời đặt yêu cầu xây dựng hệ thống chỉ số rèn luyện, đánh giá thể lực con người Việt Nam.

Như vậy, câu chuyện “quốc gia vận động” không phải là một mục tiêu tách rời khỏi những định hướng đã có. Điểm mới nằm ở cách tiếp cận khi đặt ra mục tiêu tạo ra môi trường khiến việc vận động trở nên dễ dàng hơn, thuận tiện hơn và phù hợp hơn với từng nhóm dân cư.

Chiến lược phát triển thể dục, thể thao Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đặt mục tiêu số người tập luyện thể dục, thể thao thường xuyên đạt trên 45% dân số; trên 90% học sinh, sinh viên và chiến sĩ lực lượng vũ trang đạt tiêu chuẩn rèn luyện thân thể; đồng thời hướng tới việc các khu dân cư, khu đô thị, khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế có ít nhất một thiết chế thể thao hoặc điểm tập luyện công cộng.

Những mục tiêu này cho thấy quy mô của bài toán đã vượt ra ngoài ngành thể thao. Muốn người dân vận động thường xuyên, cần sự tham gia của giáo dục, y tế, quy hoạch đô thị, giao thông, doanh nghiệp và chính quyền cơ sở.

Trường học phải là nơi hình thành thói quen vận động suốt đời

Trong chỉ đạo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt nhấn mạnh thể thao học đường. Điểm đáng chú ý là yêu cầu không dừng ở việc tổ chức các tiết giáo dục thể chất, mà phải rà soát sân bãi, thiết bị, đội ngũ giáo viên và nghiên cứu cơ chế sử dụng chung các thiết chế thể thao công ngoài giờ học. Đây là một hướng tiếp cận có tính thực tế rất cao.

Một sân bóng, nhà thể chất hay bể bơi trong trường học nếu chỉ hoạt động trong thời gian biểu chính khóa sẽ khó phát huy hết công suất. Trong khi đó, ngay tại cùng địa bàn có thể có trẻ em, thanh thiếu niên hoặc người dân thiếu địa điểm tập luyện. Bài toán vì thế không nhất thiết lúc nào cũng bắt đầu bằng việc xây thêm một công trình khi có nơi cần đầu tư mới, nhưng cũng có nơi điều cần làm trước tiên là khai thác tốt hơn những gì đã có.

Tại Giải Thể thao học sinh phổ thông toàn quốc tổ chức tại Lâm Đồng năm 2026 vừa qua, số lượng đoàn tham dự lên tới 30 đoàn học sinh từ các tỉnh, thành phố. Đây là sân chơi thể thao học đường được tổ chức thường niên, vừa tạo cơ hội để học sinh thi đấu, vừa góp phần phát hiện năng khiếu thể thao. Đáng chú ý hơn, Hà Nội tham dự giải với 252 học sinh VĐV và sau khi kết thúc giải đã giành tổng cộng 103 huy chương, tăng 14 huy chương so với năm 2025.

Những con số này cho thấy trường học có thể làm đồng thời hai việc gồm tạo thói quen vận động cho số đông và phát hiện những em có tố chất để đi xa hơn trong thể thao thành tích cao.

Nhưng để đạt mục tiêu đầu tiên, thể thao học đường không thể chỉ được đánh giá bằng số huy chương. Điều quan trọng hơn là bao nhiêu học sinh vận động thường xuyên, bao nhiêu trường có câu lạc bộ, sân bãi được sử dụng bao nhiêu giờ mỗi ngày và những nhóm học sinh nào vẫn đứng ngoài các hoạt động thể chất.

 “Quốc gia vận động” phải được đo bằng dữ liệu

Điểm đột phá và cốt lõi nhất trong chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là yêu cầu quản trị dựa trên dữ liệu thực tế: Phải nắm chắc ai đang vận động, ai chưa vận động, rào cản nằm ở đâu và địa bàn nào đang "trắng" thiết chế thể thao.

Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có liên quan chặt chẽ với chỉ đạo về phát triển kinh tế thể thao dựa trên dữ liệu. Trong đó, “quốc gia vận động” hoàn toàn có thể sử dụng dữ liệu  thể lực, mức độ vận động, trường học, cơ sở thể thao, dân cư và điều kiện kinh tế - xã hội, giúp các cơ quan quản lý sẽ có thêm căn cứ để trả lời những câu hỏi rất cụ thể “nơi nào cần thêm sân chơi; trường nào cần cải thiện cơ sở vật chất; nhóm dân cư nào cần chương trình vận động riêng; địa phương nào đang làm tốt; mô hình nào có thể nhân rộng”.

Kết luận 70-KL/TW đã đặt yêu cầu xây dựng hệ thống chỉ số rèn luyện, đánh giá thể lực con người Việt Nam. Chiến lược phát triển thể dục, thể thao đến năm 2030, tầm nhìn 2045 cũng đặt mục tiêu hầu hết hoạt động quản lý, điều hành thể dục, thể thao được chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ hiện đại. Như vậy, “quốc gia vận động” không chỉ là một khẩu hiệu về lối sống. Đó phải là một hệ thống có mục tiêu, dữ liệu, không gian, chính sách và cách đo kết quả.

Chuyển từ “phát triển phong trào” sang xây dựng “quốc gia vận động” chính là bước đi chiến lược để đưa thể thao thấm sâu vào từng góc cạnh của đời sống. Khi một đứa trẻ nuôi dưỡng thói quen rèn luyện từ ghế nhà trường, một người lao động có thể tập luyện ngay sau giờ làm, một người cao tuổi có không gian sống khỏe và mỗi địa phương nắm rõ nhu cầu thể chất của người dân, thể thao mới thực sự trở thành trụ cột của chính sách phát triển con người. Khi ấy, mỗi phút vận động của mỗi người dân chính là một khoản đầu tư thiết thực nhất cho tương lai cường thịnh của quốc gia.