Công nghệ mở rộng khả năng tiếp cận công chúng

Chia sẻ tại Tọa đàm “Ứng dụng công nghệ số trong hoạt động nghệ thuật biểu diễn - Những vấn đề đặt ra từ thực tiễn”, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam NSND Tống Toàn Thắng cho rằng, ứng dụng công nghệ số trong nghệ thuật biểu diễn trước hết đòi hỏi sự thay đổi tư duy của người đứng đầu, đạo diễn và ê-kíp sáng tạo. Công nghệ cần được tính đến ngay từ khi hình thành ý tưởng, xây dựng kịch bản, thay vì đợi tác phẩm hoàn thiện mới tìm cách bổ sung hình ảnh trình chiếu.

Liên đoàn Xiếc Việt Nam đã tiếp cận việc kết hợp công nghệ với nghệ thuật từ hơn 10 năm trước, với mong muốn xây dựng những sản phẩm có chất lượng tương xứng với các chương trình quốc tế, trên cơ sở phát huy năng lực của đội ngũ nghệ sĩ Việt Nam.

Vở diễn “Sơn thần thủy quái”, lấy cảm hứng từ truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh, là một ví dụ về hướng tiếp cận này. Ê-kíp dàn dựng đã sử dụng công nghệ để tạo nên không gian núi rừng, đại dương, giúp nghệ sĩ hóa thân vào câu chuyện theo cách mới. Sự kết hợp giữa kỹ thuật biểu diễn và hình ảnh sân khấu góp phần tạo trải nghiệm hấp dẫn hơn, đặc biệt với khán giả trẻ.

Dù vậy, NSND Tống Toàn Thắng nhấn mạnh công nghệ không thể thay thế tài năng và kỹ năng của nghệ sĩ. Với xiếc, sức hấp dẫn cốt lõi vẫn nằm ở bản lĩnh, kỹ thuật và khả năng làm chủ cơ thể của người biểu diễn. Công nghệ có thể tạo ấn tượng, mở rộng không gian thưởng thức, nhưng chất lượng nghệ thuật mới là yếu tố quyết định sức sống của tác phẩm.

Việc kết hợp với công nghệ cũng đặt ra yêu cầu mới đối với ê-kíp biểu diễn. Đặc thù của nghệ thuật xiếc là trạng thái cơ thể, thời gian lấy thăng bằng và nhịp thực hiện động tác của nghệ sĩ có thể thay đổi. Vì vậy, người vận hành âm thanh, ánh sáng, hình ảnh phải hiểu tiết mục, theo sát diễn biến trên sân khấu và phối hợp linh hoạt. Nghệ sĩ cũng cần tập luyện để thích ứng với không gian, cường độ ánh sáng và phương thức biểu diễn mới, đồng thời bảo đảm an toàn.

Từ đó, NSND Tống Toàn Thắng cho rằng, đào tạo cần đi trước một bước. Học sinh, sinh viên nghệ thuật nên được tiếp cận môi trường biểu diễn có ứng dụng công nghệ ngay trong quá trình học, làm quen với cách phối hợp âm nhạc, ánh sáng và hình ảnh. Cùng với đó, việc liên kết giữa nhà hát, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp công nghệ sẽ giúp các bên chia sẻ nguồn lực, kinh nghiệm và giải pháp, giảm áp lực đầu tư cho từng đơn vị.

Ở góc độ doanh nghiệp công nghệ, Giám đốc VTC Cloud hạ tầng, Tổng Công ty VTC Lê Anh Dũng cũng nhấn mạnh vai trò hỗ trợ của công nghệ trong việc nâng cao chất lượng nghệ thuật và mở rộng khả năng tiếp cận công chúng.

Theo ông Lê Anh Dũng, bên cạnh các giải pháp trình diễn, công nghệ cần được ứng dụng trong toàn bộ quá trình đưa tác phẩm đến với khán giả, từ quảng bá, tìm kiếm thông tin đến lựa chọn và mua vé. Thời gian qua, VTC đã phối hợp với Liên đoàn Xiếc Việt Nam triển khai phân phối vé trực tuyến, giúp khán giả chủ động lựa chọn chỗ ngồi, mua vé thuận tiện hơn mà không nhất thiết phải đến trực tiếp.

Theo thông tin VTC cập nhật trong quá trình phối hợp, tỷ lệ lấp đầy chỗ ngồi ở nhiều buổi diễn ngày thường đạt hơn 90%, các buổi diễn cuối tuần gần như kín chỗ. Kết quả này cho thấy sự cộng hưởng giữa sức hấp dẫn của chương trình và sự thuận tiện trong tiếp cận, mua vé. Đây là một ví dụ cho thấy công nghệ có thể hỗ trợ đơn vị nghệ thuật kết nối khán giả và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Qua đó, có thể thấy ứng dụng công nghệ trong nghệ thuật biểu diễn không chỉ nằm ở hiệu ứng sân khấu. Từ sáng tạo, tổ chức biểu diễn đến bán vé, đào tạo và quảng bá, công nghệ có thể tham gia vào nhiều khâu của quá trình hoạt động nghệ thuật. Tuy nhiên, để những giải pháp này phát huy hiệu quả lâu dài, các đơn vị cũng cần quan tâm đến xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu ngành văn hóa nói chung và nghệ thuật biểu diễn nói riêng.

Số hóa và phát huy giá trị tài nguyên nghệ thuật

Từ góc độ chuyển đổi số, Phó Cục trưởng Cục Thông tin điện tử và Chuyển đổi số Vũ Ngọc Trinh nhấn mạnh vai trò của hạ tầng số và hệ thống cơ sở dữ liệu trong việc bảo tồn, phát huy và quảng bá các giá trị văn hóa Việt Nam.

Theo bà Vũ Ngọc Trinh, việc xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu ngành văn hóa cần được chú trọng theo hai hướng: cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý và cơ sở dữ liệu phục vụ quảng bá, giáo dục, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Trong đó, nguồn tài nguyên văn hóa phong phú đang được lưu giữ tại các đơn vị nghệ thuật cần được quan tâm số hóa, chuẩn hóa và tổ chức thành hệ thống để có thể khai thác, sử dụng hiệu quả, lâu dài.

Lấy ví dụ từ nghệ thuật múa rối nước, bà Vũ Ngọc Trinh cho rằng, mỗi hình tượng con rối không chỉ là hiện vật phục vụ biểu diễn mà còn chứa đựng những câu chuyện, dấu ấn lịch sử và giá trị văn hóa đặc sắc. Tương tự, các tác phẩm, chương trình biểu diễn, hình ảnh, tư liệu cùng những dấu ấn sáng tạo của các thế hệ nghệ sĩ đều là nguồn tài sản văn hóa quý giá. Việc số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu đối với những tài nguyên này không chỉ giúp lưu giữ, bảo tồn mà còn tạo điều kiện phục vụ nghiên cứu, giáo dục, quảng bá và trao truyền các giá trị nghệ thuật cho thế hệ mai sau.

Bà Vũ Ngọc Trinh nhấn mạnh, trong bối cảnh chuyển đổi số, dữ liệu văn hóa cần được nhìn nhận là nguồn tài nguyên có giá trị lâu dài, không chỉ phục vụ công tác quản lý mà còn mở ra những phương thức mới để bảo tồn, lan tỏa và quảng bá bản sắc văn hóa Việt Nam trên môi trường số. Đặc biệt, khi được số hóa, chuẩn hóa và khai thác hiệu quả, dữ liệu văn hóa còn có thể trở thành nguồn nguyên liệu đầu vào chất lượng cao cho các lĩnh vực sáng tạo như thiết kế, điện ảnh, xuất bản và truyền thông, góp phần thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa, tạo ra những sản phẩm có giá trị kinh tế gắn với bản sắc văn hóa dân tộc.

Từ thực tiễn của các đơn vị nghệ thuật và doanh nghiệp công nghệ, có thể thấy chuyển đổi số trong nghệ thuật biểu diễn không chỉ là đầu tư thiết bị hay đưa tác phẩm lên nền tảng trực tuyến. Đây là quá trình đổi mới đồng bộ từ tư duy sáng tạo, phương thức tiếp cận công chúng đến số hóa, quản trị và khai thác tài nguyên nghệ thuật.

Khi công nghệ được lựa chọn phù hợp, dữ liệu được tổ chức có hệ thống và các đơn vị chủ động liên kết nguồn lực, nghệ thuật biểu diễn có thêm điều kiện mở rộng không gian sáng tạo, nâng cao trải nghiệm khán giả và lan tỏa những giá trị văn hóa Việt Nam trong môi trường số../.