Làm mới cách kể những câu chuyện quen thuộc

Sự phát triển của các nền tảng số đã tạo ra những thay đổi lớn trong cách công chúng tiếp nhận nội dung văn hóa, nghệ thuật. Khán giả ngày nay có nhiều lựa chọn giải trí hơn, đồng thời có xu hướng tìm kiếm những trải nghiệm trực quan, tương tác và giàu tính cá nhân.

Trong bối cảnh đó, sân khấu không thể chỉ chờ khán giả tìm đến mà cần chủ động thay đổi cách tiếp cận. Với nghệ thuật truyền thống, yêu cầu này càng rõ nét khi những giá trị được hình thành qua nhiều thế hệ cần được chuyển tải bằng ngôn ngữ phù hợp hơn với công chúng đương đại.

Một hướng đi đang được các đơn vị nghệ thuật quan tâm là làm mới cách kể nhưng không làm mất đi giá trị cốt lõi của tác phẩm.

Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam thời gian qua đã có những thử nghiệm đáng chú ý trong việc đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với khán giả trẻ. Tháng 5/2026, Nhà hát phối hợp cùng dự án Hạ Hồi - một tập thể gồm những người trẻ yêu nghệ thuật truyền thống - thực hiện “Chương trình tạp kỹ: Bí mật triều đại phép thuật", đưa tuồng, chèo và cải lương cùng xuất hiện trên một sân khấu. Sự kết hợp này không chỉ mang ý nghĩa trình diễn mà còn là một thử nghiệm về cách tiếp cận khán giả đối với sân khấu truyền thống trong bối cảnh công nghiệp văn hóa.

Bên cạnh đó, tháng 6/2026, Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam ra mắt website và hệ thống bán vé trực tuyến. Thay vì các phương thức xếp hàng hay thủ tục hành chính trực tiếp trước đây, khán giả hiện có thể dễ dàng "dạo chơi" trên website để tìm kiếm lịch diễn, ngắm nhìn sơ đồ rạp Hồng Hà, rạp Kim Mã và chủ động lựa chọn vị trí chỗ ngồi phù hợp.

Giải pháp này không chỉ mở ra một phương thức tương tác nhanh chóng, loại bỏ các bước rườm rà mà còn hoàn toàn bắt kịp xu thế tiêu dùng hiện đại của xã hội, đặc biệt là đối tượng khán giả trẻ, học sinh và sinh viên.

Như vậy, chuyển đổi số trong nghệ thuật biểu diễn không nhất thiết bắt đầu từ những công nghệ phức tạp. Đôi khi, đó là việc sử dụng công nghệ để tháo gỡ một “điểm nghẽn” rất cụ thể: giúp khán giả biết nhà hát đang diễn gì, mua vé thuận tiện hơn, chủ động lựa chọn chương trình và hình thành thói quen đến rạp.

Khi công nghệ mở rộng không gian sân khấu

Nếu chuyển đổi số giúp nhà hát tiếp cận công chúng thuận tiện hơn thì công nghệ trong sáng tạo tác phẩm lại mở ra một không gian khác: mở rộng khả năng biểu đạt của sân khấu.

Liên đoàn Xiếc Việt Nam là một trong những đơn vị đang tích cực tìm kiếm hướng đi này. Chương trình “Sơn Thần Thủy Quái” vừa ra mắt vào tháng 9/2026 lấy cảm hứng từ truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh, nhưng được kể bằng ngôn ngữ của nghệ thuật xiếc kết hợp với công nghệ sân khấu hiện đại.

Trong chương trình, 3D Mapping Panorama 360°, sân khấu nước, ánh sáng, âm thanh và các hiệu ứng trình diễn được sử dụng để tạo nên không gian biểu diễn giàu tính thị giác. Câu chuyện truyền thuyết quen thuộc được mở rộng thành một thế giới sân khấu, trong đó nghệ thuật xiếc trở thành phương tiện chính để dẫn dắt mạch truyện.

Điều đáng chú ý là công nghệ không đứng độc lập như một phần trình diễn nhằm tạo hiệu ứng. Công nghệ được đặt trong tổng thể đạo diễn, thiết kế sân khấu và chuyển động của nghệ sĩ, góp phần tạo ra những không gian mà sân khấu truyền thống khó có thể thực hiện bằng phương thức thông thường.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với đặc trưng của nghệ thuật xiếc - loại hình vốn có thế mạnh về hình thể, chuyển động, kỹ thuật và yếu tố thị giác. Khi kết hợp với công nghệ trình chiếu, ánh sáng và âm thanh, khả năng biểu đạt của nghệ sĩ được mở rộng, đồng thời tạo thêm những trải nghiệm mới cho khán giả.

Trong kế hoạch hoạt động năm 2026, Liên đoàn Xiếc Việt Nam cũng xác định tăng cường ứng dụng các công nghệ như ánh sáng lập trình, màn hình LED, kỹ xảo hình ảnh, trình chiếu 3D và âm thanh đa tầng trong các chương trình mới để tiếp cận gần hơn công chúng trẻ.

Từ đây có thể thấy, công nghệ đang được đưa vào nghệ thuật biểu diễn ở hai cấp độ: hỗ trợ đưa khán giả đến với nhà hát và trực tiếp tham gia vào quá trình sáng tạo trải nghiệm sân khấu.

Không chỉ kéo khán giả đến nhà hát

Tuy nhiên, để mở rộng tiếp cận công chúng, đổi mới sân khấu không thể chỉ dừng ở công nghệ.

Một tác phẩm được đầu tư công phu nhưng thiếu câu chuyện hấp dẫn, cách truyền thông phù hợp hoặc không có chiến lược tiếp cận khán giả vẫn khó tạo được sức lan tỏa. Vì vậy, nhiều đơn vị nghệ thuật đang từng bước thay đổi cách tổ chức hoạt động, từ sáng tạo tác phẩm đến truyền thông và chăm sóc khán giả.

Với Liên đoàn Xiếc Việt Nam, bên cạnh biểu diễn tại Rạp Xiếc Trung ương, hoạt động lưu diễn, biểu diễn phục vụ công chúng tại nhiều địa phương cũng được duy trì. Trong 6 tháng đầu năm 2026, Liên đoàn tổ chức hơn 200 buổi biểu diễn, phục vụ trên 96.000 lượt khán giả.

Tương tự, trong tháng 7 và tháng 8, Nhà hát Kịch Việt Nam đã tổ chức chuyến lưu diễn xuyên Việt với vở kịch “Ngược chiều bình an” tại các tỉnh, thành phố như: Thành phố Hồ Chí Minh; Gia Lai; Cần Thơ; Đắk Lắk; Khánh Hòa; An Giang; Đồng Tháp; Đồng Nai; Lâm Đồng… 

Việc đưa nghệ thuật đến những địa bàn khác nhau cho thấy một cách tiếp cận quan trọng: mở rộng công chúng không chỉ bằng cách làm cho sân khấu hấp dẫn hơn mà còn bằng cách đưa sân khấu đến gần nơi công chúng sinh sống.

Cùng với việc mở rộng không gian biểu diễn, môi trường số đang tạo thêm những điểm chạm giữa nhà hát và công chúng.

Trên các nền tảng số, những nội dung như video giới thiệu tác phẩm, câu chuyện hậu trường, quá trình tập luyện, cuộc trò chuyện với nghệ sĩ hay thông tin về các loại hình nghệ thuật truyền thống có thể giúp công chúng tiếp cận tác phẩm trước khi đến nhà hát.

Từ đó, hành trình của khán giả với một tác phẩm nghệ thuật không chỉ bắt đầu khi bước vào khán phòng. Quá trình này có thể bắt đầu từ việc nhìn thấy thông tin về chương trình trên nền tảng số, tìm hiểu nội dung, nghệ sĩ, lịch biểu diễn, đặt vé trực tuyến, trực tiếp thưởng thức và tiếp tục chia sẻ trải nghiệm sau buổi diễn.

Đổi mới để nghệ thuật có thêm đời sống

Thực tế cho thấy, đổi mới nghệ thuật biểu diễn không đồng nghĩa với việc chạy theo công nghệ hay thị hiếu nhất thời. Đối với sân khấu truyền thống, yêu cầu quan trọng nhất vẫn là bảo đảm giá trị nghệ thuật, bản sắc và những đặc trưng làm nên sức sống của từng loại hình.

Công nghệ không thể thay thế nghệ sĩ. Một màn hình LED hay hệ thống trình chiếu hiện đại cũng không thể tự tạo nên một tác phẩm có giá trị nếu thiếu ý tưởng sáng tạo, kịch bản và ngôn ngữ biểu diễn phù hợp.

Giá trị của công nghệ nằm ở chỗ giúp nghệ sĩ có thêm phương tiện để kể câu chuyện, giúp nhà hát có thêm phương thức kết nối với công chúng và giúp những giá trị nghệ thuật có thể xuất hiện trong nhiều không gian hơn.

Từ sân khấu truyền thống đến nghệ thuật xiếc, những chuyển động hiện nay cho thấy các đơn vị nghệ thuật đang từng bước thay đổi tư duy: từ “biểu diễn cho khán giả” sang “kiến tạo trải nghiệm cùng khán giả”; từ việc chờ công chúng đến nhà hát sang chủ động tìm kiếm và xây dựng cộng đồng khán giả.

Đây cũng là cơ sở để hình thành những mô hình nhà hát năng động hơn trong tương lai - nơi sáng tạo nghệ thuật, công nghệ, truyền thông và phát triển công chúng được đặt trong một chỉnh thể. Nhìn lại hành trình chuyển mình đó nhân Ngày Đổi mới sáng tạo quốc gia (01/10/2026) để thấy rằng, mục tiêu cốt lõi của đổi mới không phải là tạo ra một sân khấu nhiều hiệu ứng hơn, mà là tạo ra một sân khấu có khả năng đối thoại tốt hơn với công chúng. Khi công nghệ được sử dụng đúng chỗ, sáng tạo được đặt ở vị trí trung tâm và nghệ sĩ vẫn giữ vai trò chủ thể, những giá trị nghệ thuật truyền thống có thể tiếp tục được làm mới, lan tỏa và khẳng định sức sống bền vững trong xã hội đương đại./.