Bước vào giai đoạn phát triển mới, Quảng Trị xác định, ngành du lịch phải bắt đầu từ thị trường, nhu cầu của du khách và những giá trị mà họ thật sự tìm kiếm.

Những giá trị độc bản

Giám đốc Ban quản lý Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng Phạm Hồng Thái cho biết, Vườn quốc gia chứa đựng nhiều giá trị nổi bật toàn cầu về địa chất, địa mạo và đa dạng sinh học. Khối núi đá vôi Phong Nha-Kẻ Bàng là một trong những khối karst lớn nhất ở khu vực Đông Nam Á, có lịch sử hình thành cách đây hơn 400 triệu năm với đầy đủ các giai đoạn phát triển chính của vỏ trái đất. Những khám phá mới liên tiếp cho thấy, dưới tán rừng nguyên sinh vẫn còn nhiều bí ẩn chưa được làm rõ.

Mới đây, các chuyên gia hang động khảo sát ở khu vực thuộc phân khu bảo vệ nghiêm ngặt 2 của Phong Nha-Kẻ Bàng đã phát hiện hang Chả Nghéo - hang có cửa dạng giếng đứng sâu, có thác nước, cấu trúc phức tạp, dẫn xuống dòng suối ngầm phía dưới. Đặc biệt, hang vẫn tiếp tục phát triển và chưa được khảo sát hết, cho thấy tiềm năng hình thành một hệ thống hang động quy mô lớn trong khu vực.

Cuối tháng 7/2026, các chuyên gia hang động quốc tế và Việt Nam đã phát hiện một hố sụt tại khu vực Chà Nòi-Khe Gát theo phương thẳng đứng ở độ sâu 120m. Các nhà thám hiểm đã đo đạc, ghi nhận cho thấy, hố sụt có hình bầu dục, mở rộng dần từ trên xuống dưới; không gian bên trong có chiều dài khoảng 250m, chiều ngang 200m và độ sâu 120m. Đáng chú ý, dưới đáy hố sụt có một hệ sinh thái nguyên sinh xanh tốt với nhiều cây cổ thụ, cho thấy hố sụt đã hình thành từ hàng triệu năm trước...

Đến nay, các chuyên gia hang động Hoàng gia Anh và Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng đã xác định 7 khu vực hang động chính, trong đó có 3 hệ thống lớn: Phong Nha, Vòm và Nước Moọc. Tổng số hang động được ghi nhận là 472 hang, với tổng chiều dài khảo sát hơn 254km, đưa khu vực này trở thành một trong những vùng karst có hệ thống hang động phong phú và độc đáo bậc nhất thế giới, được mệnh danh là “Vương quốc hang động”.

Theo Tiến sĩ Howard Limbert, thành viên Hiệp hội hang động Hoàng gia Anh, các phát hiện mới không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mở ra kỳ vọng tiếp tục khám phá những giá trị ngoại hạng toàn cầu và các bí ẩn chưa được giải mã tại Phong Nha-Kẻ Bàng; đồng thời cho thấy tiềm năng trong bảo tồn, nghiên cứu và phát triển du lịch bền vững, góp phần nâng cao giá trị và vị thế của Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha-Kẻ Bàng trong thời gian tới.

Từ chỗ chỉ có 2 sản phẩm du lịch là tham quan động Phong Nha và động Tiên Sơn, đến nay, tại Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng có gần 20 sản phẩm, trong đó có những sản phẩm du lịch đẳng cấp quốc tế, như: “Chinh phục Sơn Đoòng, hang động lớn nhất thế giới” hay “Chinh phục, tham quan hang Én”. Tiềm năng phong phú và những bí ẩn bất tận dưới những cánh rừng Phong Nha-Kẻ Bàng đang như lực hấp dẫn du khách song ngành du lịch vùng này đang thu hút khách du lịch với con số khá khiêm tốn.

Hình thành hệ sinh thái du lịch, trải nghiệm và giải trí đa năng

Trong 9 tháng năm 2026, Quảng Trị đón khoảng 9,4 triệu lượt khách, tổng thu ước đạt 10.808 tỷ đồng. Tuy nhiên, du lịch lại chưa thật sự bứt phá. Chuyên gia du lịch Nguyễn Châu Á cho rằng, nguyên nhân nằm ở yếu tố: Phong Nha-Kẻ Bàng gần như chỉ có duy nhất dòng sản phẩm là du lịch hang động. Phân khúc hang động đại trà có số lượng đông nhưng chi tiêu thấp, thời gian lưu trú ngắn (trung bình 1-2 ngày). Du khách đến rồi đi, vùng di sản hoàn toàn không có hệ sinh thái dịch vụ đi kèm đủ hấp dẫn để họ tăng chi tiêu và kích thích dòng tiền xoay vòng. Vì thế, điểm đến này cần thực hiện một cuộc dịch chuyển mô hình toàn diện từ “Điểm tham quan hang động đơn thuần” sang “Hệ sinh thái du lịch nghỉ dưỡng, trải nghiệm sinh thái, văn hóa và giải trí đa năng”.

Tại diễn đàn “Phát triển thị trường và định vị thương hiệu điểm đến du lịch Quảng Trị trong bối cảnh mới” ngày 4/11, Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Trương An Ninh đã chỉ ra 5 điểm nghẽn của du lịch địa phương: Thị trường và chất lượng tăng trưởng du lịch còn hạn chế khi khách quốc tế chỉ chiếm chưa đến 5%; nghẽn về sản phẩm và khả năng giữ chân du khách do chưa chuyển hóa tài nguyên thành sản phẩm và dịch vụ có giá trị; tính mùa vụ và hệ sinh thái dịch vụ du lịch còn yếu, lượng khách trong thời điểm thấp điểm có lúc chỉ đạt khoảng 30% so với mùa cao điểm; nghẽn về hạ tầng, chất lượng dịch vụ và thu hút đầu tư; hạn chế về xúc tiến du lịch và quản trị điểm đến.

Thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch, Quảng Trị tập trung vào 3 nội dung: Xác định chiến lược thị trường, định vị thương hiệu; lựa chọn sản phẩm đột phá, xây dựng hệ sinh thái trải nghiệm chủ lực; đổi mới mô hình quản trị; qua đó, đưa du lịch phát triển tương xứng với tiềm năng, trở thành ngành kinh tế mũi nhọn gắn với lợi ích cộng đồng, phát triển bền vững và bảo đảm mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

Cuối tháng 10/2026, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị phối hợp Tập đoàn Sun Group khởi công dự án quần thể du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và vui chơi giải trí U Bò-Thác Chuối nằm ở vùng đệm của Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha-Kẻ Bàng. Đây là dự án quy mô lớn, được kỳ vọng trở thành biểu tượng du lịch mới của tỉnh Quảng Trị, có sức hút ở tầm quốc gia và vươn tầm quốc tế. Giai đoạn đầu dự kiến hoàn thành vào quý II/2028, đưa vào vận hành hai tuyến cáp treo cùng các hạng mục hạ tầng nền tảng. Cũng tại Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, Sun Group sẽ triển khai các dự án du lịch quy mô lớn khác trong thời gian tới.

Chuyên gia Nguyễn Châu Á cho rằng, mở rộng không gian du lịch về phía đông là bước đi chiến lược nhằm tạo thêm dư địa phát triển và không gian kinh tế du lịch, dịch vụ mới, đồng thời giảm tải áp lực sức chứa lên Di sản thiên nhiên thế giới Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng. Việc dịch chuyển các hoạt động vui chơi giải trí sầm uất, các hạ tầng lưu trú quy mô lớn, cùng các khu phố văn hóa-giải trí ban đêm về hướng đông sẽ giúp bảo tồn nguyên vẹn tính nguyên sơ của các hang động vùng lõi, bảo đảm tính bền vững tuyệt đối cho di sản.