Các Ủy viên Trung ương Đảng: Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn và Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Dân tộc Hoàng Duy Chinh đồng chủ trì Phiên họp. Cùng dự có các Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc; Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách và đại biểu là thành viên của Hội đồng Dân tộc; đại diện Thường trực các Ủy ban của Quốc hội.
Về phía các bộ ngành có đại diện các Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế, Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Ngân hàng Nhà nước, Văn phòng Chính phủ, Ngân hàng chính sách. 

Tích hợp các CTMTQG: Tối ưu hóa nguồn lực nhưng không để "hòa tan" chính sách đặc thù vùng dân tộc thiểu số

Phát biểu chỉ đạo tại Phiên họp, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến nhấn mạnh, đây là một trong những nội dung rất quan trọng, để nhằm kịp thời cụ thể hóa chủ trương của Bộ Chính trị, đó là “nghiên cứu, xây dựng Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể trên cơ sở tích hợp thực chất các Chương trình mục tiêu quốc gia hiện nay” . Mục đích còn nhằm khắc phục triệt để tình trạng dàn trải, trùng lặp về đối tượng, địa bàn thụ hưởng, sự phân tán đầu mối quản lý và đổi mới căn bản, thực chất phương thức quản lý, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực của các chương trình mục tiêu quốc gia.
Để hoàn thiện các nội dung trước khi trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội đề nghị các đại biểu quán triệt sâu sắc, hành động tích cực thực hiện bằng được yêu cầu tại Văn bản số 3672-CV/VPTW ngày 12 tháng 7 năm 2026 “…xây dựng Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể trên cơ sở tích hợp thực chất các Chương trình mục tiêu quốc gia hiện nay để đảm bảo thực hiện đồng bộ, thống nhất, hiệu quả các mục tiêu an sinh xã hội về giảm nghèo, nông thôn mới, văn hoá, y tế.”

Sau khi tích hợp, CTMTQG phải thể hiện được những nội dung chủ yếu như (khoản 5 Điều 20 Luật Đầu tư công): tên Chương trình MTQG, mục tiêu của Chương trình, phạm vi thực hiện Chương trình; tổng vốn đầu tư Chương trình (trong đó xác định rõ vốn đầu tư, vốn sự nghiệp); địa điểm thực hiện; thời gian thực hiện; cơ chế, giải pháp và chính sách thực hiện Chương trình.
Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến nhấn mạnh, phải thống nhất nhận thức, tư duy và hành động là: Tích hợp 4 Chương trình thành 1 Chương trình tổng thể, chủ yếu nhằm thống nhất cách quản lý, phân bổ nguồn lực và tổ chức thực hiện, không phải bỏ hoặc làm giảm mục tiêu của từng Chương trình. Vì lẽ đó, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội đề nghị việc tích hợp tập trung vào 6 nội dung chính: gộp đầu mối quản lý và điều phối; rà soát, sắp xếp lại các dự án và chính sách có nội dung giao thoa; phân bổ nguồn lực tập trung theo địa bàn và nhu cầu thực tế; đầu tư đồng bộ đạt mục tiêu chung trên cùng một địa bàn; phân cấp mạnh cho địa phương; quản lý theo kết quả đầu ra (phải có bộ tiêu chí đánh giá kết quả đầu ra).

Quán triệt chủ trương, quan điểm của Đảng, quy định của pháp luật và kinh nghiệm hoạt động thực tiễn, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội gợi mở và đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan chủ trì thẩm tra, lưu tâm nghiên cứu để tiếp thu hoàn thiện. Việc tích hợp các CTMTQG thực chất là xây dựng 1 Chương trình Quốc gia tổng thể (mới), có cần báo cáo của Hội đồng thẩm định Nhà nước không? Khi tổng kết các CTMTQG đã thực hiện, nhiều ý kiến cho rằng: phân bổ vốn sự nghiệp lớn, trùng lắp, giao thoa, không rõ hiệu quả… Do vậy khi tích hợp 4 Chương trình này phải giảm nguồn vốn sự nghiệp, tăng vốn đầu tư; có thể tách phần đã thực hiện chính sách dân tộc ra khỏi CTMTQG được không.
Ngoài ra, một trong những nguyên nhân khi giải ngân nguồn vốn đầu tư CTMTQG chậm, khó khăn là do có quá nhiều văn bản hướng dẫn chồng chéo, phù hợp với địa phương này lại không phù hợp với địa phương khác… Do vậy, khi thiết kế cơ chế vận hành Chương trình mục tiêu này cần ưu tiên “làm đơn giản hoá những vấn đề phức tạp” mà không phức tạp hoá những vấn đề đơn giản.

Về phân cấp, phân quyền, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội nêu rõ, quán triệt chủ trương chỉ đạo của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư là “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Vì vậy, đề nghị phân cấp triệt để, cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính; chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm; từ đúng thủ tục quy trình, sang người dân được thụ hưởng, tham gia.
Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội cũng lưu ý, khi vừa thực hiện tích hợp 4 chương thành một CTMTQG tổng thể vừa phải đẩy nhanh tiến độ thực hiện, giải ngân trong kế hoạch 2026. Do vậy, cần phải thiết kế điều khoản chuyển tiếp sát thực tiễn.

Phát biểu tại Phiên họp, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn nhấn mạnh, việc tích hợp 4 CTMTQG thành một Chương trình là chủ trương đúng đắn và cần thiết để phù hợp với yêu cầu lồng ghép nguồn lực, tăng cường phân cấp, phân quyền, đổi mới phương thức quản lý Chương trình. Đồng thời, cũng đặt ra yêu cầu việc tích hợp 4 Chương trình có phạm vị rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực, đòi hỏi phải rà soát kỹ các nhiệm vụ để tránh trùng lặp, tránh bỏ sót; bảo đảm tính kế thừa, ổn định, đặc thù, ưu tiên của từng Chương trình; khắc phục tình trạng phân tán chính sách, nhiều đầu mối quản lý, nhiều văn bản hướng dẫn đối với chính sách trên cùng một địa bàn, chậm phân bổ vốn, chậm giải ngân, góp phần huy động, sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư vốn, tránh dàn trải, lãng phí. 
Trên tinh thần đó, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc đề nghị các đại biểu cho ý kiến vào giải pháp thống nhất các CTMTQG, trong đó tập trung làm rõ căn cứ tích hợp Chương trình; về mục tiêu, phạm vi, đối tượng, thời gian thực hiện của Chương trình; về kết cấu, nội dung 7 nhóm nhiệm vụ trọng tâm Chính phủ đề xuất; về nguồn lực thực hiện Chương trình, nguyên tắc phân bổ ngân sách nhà nước thực hiện Chương trình; giải pháp, đổi mới cơ chế, chính sách quản lý, thực hiện Chương trình; các cơ chế, chính sách đặc thù của Chương trình.

Đồng thời, cần quan tâm tới 02 đề xuất giao thẩm quyền cho Chính phủ gồm: Quyết định cơ cấu từng nguồn vốn cần huy động để thực hiện từng chương trình trong tổng nguồn vốn đã được Quốc hội quyết nghị; Ban hành 01 Nghị quyết quy định nội dung, cơ chế chính sách thực hiện Chương trình theo hướng đơn giản hóa quy trình, thủ tục, phân cấp mạnh cho địa phương.

Chính phủ đề xuất hợp nhất 04 Chương trình thành 01 Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn nhấn mạnh sự cần thiết của việc thống nhất các Chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG). Bộ Chính trị đã thống nhất chủ trương nghiên cứu, xây dựng CTMTQG tổng thể trên cơ sở tích hợp thực chất các chương trình hiện hành. Việc duy trì nhiều đầu mối quản lý đã dẫn đến tình trạng dàn trải, giao thoa về đối tượng, địa bàn, nhiệm vụ; hệ thống văn bản hướng dẫn còn cồng kềnh, chậm sửa đổi; việc lập kế hoạch chưa gắn với khả năng giải ngân và sản phẩm đầu ra. Tính đến hết năm 2025, giải ngân ngân sách trung ương của các chương trình chỉ đạt 76,8% kế hoạch; đến ngày 31/7/2026, vốn kéo dài sang năm 2026 mới giải ngân được 23%.
Trong giai đoạn 2026 - 2030, tổng ngân sách trung ương được Quốc hội quyết định cho các chương trình lên tới 362.725,657 tỷ đồng (bằng 187,8% giai đoạn trước). Nếu tiếp tục duy trì nhiều đầu mối và cách phân bổ theo nhu cầu đăng ký, nguy cơ lãng phí và chậm giải ngân sẽ tái diễn.

Chính phủ đề xuất giải pháp tổ chức lại các chương trình theo hai nhóm vấn đề: Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể sẽ tích hợp 04 CTMTQG hiện hành (về phát triển văn hóa; giáo dục và đào tạo; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển) thành Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035. Với Chương trình về an ninh, an toàn xã hội, thống nhất Chương trình phòng, chống ma túy với Chương trình phòng, chống tội phạm.

Về kết cấu, Chương trình tổng thể sẽ thu gọn thành 07 nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm: Phát triển hạ tầng thiết yếu và bảo vệ môi trường; Phát triển kinh tế nông thôn, sản xuất, đa dạng hóa sinh kế; Hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo; Chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển; Bảo tồn và phát triển văn hóa; Thực hiện chính sách đặc thù đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN); Quản lý, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung và chuyển đổi số.

Tổng nguồn lực cần huy động thực hiện Chương trình giai đoạn 2026 - 2030 là 808.558 tỷ đồng (trong đó riêng ngân sách trung ương là 345.000 tỷ đồng). Chính phủ kiến nghị Quốc hội giao Chính phủ rà soát, cơ cấu lại các nguồn vốn (phấn đấu khoảng 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên), đổi mới phương thức phân bổ từ "theo nhu cầu đăng ký" sang "theo năng lực và điều kiện sẵn sàng thực hiện", đồng thời phân cấp mạnh mẽ cho các địa phương theo nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Tích hợp phải thực chất, không để mất tính đặc thù của chính sách dân tộc

Trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ Tờ trình của Chính phủ, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Trần Thị Hoa Ry khẳng định, Thường trực Hội đồng Dân tộc (HĐDT) cơ bản tán thành sự cần thiết thống nhất các CTMTQG nhằm đổi mới phương thức quản lý, khắc phục tình trạng chồng chéo và tăng tính chủ động cho địa phương. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra nhấn mạnh việc tích hợp phải thực chất, không cộng gộp cơ học; phải kế thừa, bảo đảm hoàn thành các mục tiêu Quốc hội đã quyết định, không làm thu hẹp phạm vi, đối tượng, quyền lợi thụ hưởng và không làm mất tính đặc thù của chính sách dành cho vùng đồng bào DTTS&MN.

Báo cáo thẩm tra sơ bộ của Thường trực HĐDT đã thẳng thắn chỉ ra nhiều vấn đề lớn cần làm rõ. Về bản chất pháp lý của phương án tích hợp, hồ sơ của Chính phủ hiện chưa làm rõ dứt khoát bản chất pháp lý: 04 chủ trương đầu tư hiện hành tiếp tục tồn tại và chỉ thống nhất cơ chế quản lý, hay sẽ chấm dứt để thay thế bằng 01 CTMTQG hoàn toàn mới? Việc xác định rõ điều này là căn cứ quan trọng để áp dụng trình tự, thẩm quyền theo Luật Đầu tư công. 
Liên quan tới cơ cấu nguồn vốn, báo cáo thẩm tra chỉ rõ, tổng vốn ngân sách trung ương là 345.000 tỷ đồng (gồm 244.200 tỷ đồng vốn đầu tư công và 100.800 tỷ đồng kinh phí thường xuyên) theo các Nghị quyết đã ban hành. Tuy nhiên, hồ sơ Chính phủ đề xuất định hướng 75% vốn đầu tư công - 25% kinh phí thường xuyên, còn dự thảo Nghị quyết lại ghi 260.000 tỷ đồng vốn đầu tư công và 85.000 tỷ đồng kinh phí thường xuyên. Thường trực HĐDT yêu cầu phải thống nhất số liệu, đồng thời đánh giá kỹ tác động của việc giảm kinh phí thường xuyên đối với các chính sách hỗ trợ trực tiếp, sinh kế, giáo dục, y tế và nâng cao năng lực cho vùng DTTS&MN.

Về nguyên tắc phân bổ và bảo vệ chính sách đặc thù, cơ quan thẩm tra đề nghị không để kết quả giải ngân hay năng lực chuẩn bị dự án trở thành rào cản khiến các địa phương khó khăn nhận ít nguồn lực hơn. Đối với vùng DTTS&MN, Thường trực HĐDT kiến nghị Chính phủ phải lập bảng tổng hợp đối chiếu riêng về mục tiêu, chỉ tiêu, chính sách đặc thù, nguồn lực; đồng thời xây dựng hệ thống dữ liệu, báo cáo phân tách riêng để phục vụ công tác giám sát, bảo đảm các nội dung đặc thù không bị "hòa tan" vào các nhóm nhiệm vụ chung.
Thường trực HĐDT tán thành phân cấp nhưng yêu cầu Trung ương phải nắm chắc mục tiêu, định mức và kiểm tra giám sát; địa phương không được tự ý giảm chính sách bắt buộc hoặc điều chuyển nguồn lực làm ảnh hưởng đến các mục tiêu tối thiểu về con người và sinh kế. Ngoài ra, cần bổ sung ngay các nguyên tắc chuyển tiếp để tránh khoảng trống pháp lý đối với các dự án, hợp đồng và nguồn vốn kéo dài.

Tại Phiên họp, các đại biểu đề nghị Chính phủ cần bổ sung báo cáo đánh giá hiệu quả 4 CTMTQG hiện hành, đánh giá khả năng giải ngân, tỷ lệ hấp thụ vốn, đặc biệt là chất lượng cán bộ khi tích hợp thành một CTMTQG hoàn toàn mới. Đặc biệt, cần xác định đầu mối điều phối CTMTQG, cần làm rõ bộ nào chủ trì, bộ nào phối hợp, cơ chế trách nhiệm ra sao. Đồng thời, hết sức cân nhắc khi tích hợp CTMTQG phải có cách làm hết sức linh hoạt, hiệu quả, nhưng không trái với quy định của pháp luật.

Phát biểu kết luận Phiên họp, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn đánh giá cao các ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của Thường trực HĐDT, đại diện các Ủy ban của Quốc hội cùng lãnh đạo các bộ, ngành. Qua thảo luận, các đại biểu cơ bản nhất trí cao với 5 nhóm nội dung cốt lõi, theo đó thống nhất chủ trương hợp nhất 04 CTMTQG thành 01 Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, phân tán nguồn lực, giảm đầu mối quản lý và thủ tục hành chính; ưu tiên nguồn lực ở mức cao nhất cho các địa bàn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, biên giới, hải đảo, tránh đầu tư dàn trải.

Cơ bản thống nhất kết cấu Chương trình gồm 07 nhóm nhiệm vụ trọng tâm do Chính phủ đề xuất; Trung ương quản lý tổng thể, ban hành tiêu chuẩn, chính sách và kiểm tra; địa phương chủ động quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm. Đồng thời, trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét giao thẩm quyền cho Chính phủ quyết định cơ cấu vốn huy động, bổ sung nguồn lực và ban hành Nghị quyết quy định cơ chế thực hiện đơn giản hóa, xử lý vướng mắc chuyển tiếp.
Để đảm bảo chất lượng trình UBTVQH, Chủ tịch HĐDT Lâm Văn Mẫn đề nghị Chính phủ tiếp thu tối đa ý kiến đại biểu; rà soát, so sánh đối chiếu giữa 04 Chương trình cũ và 07 nhóm nhiệm vụ mới nhằm bảo đảm không thu hẹp hay bỏ sót các mục tiêu cốt lõi. Đồng thời, Chính phủ cần xác định rõ bản chất pháp lý của Chương trình sau tích hợp, rà soát các cơ chế đặc thù hiện hành để quyết định việc tiếp tục áp dụng hoặc mở rộng.

Một số hình ảnh tại Phiên họp: