Việt Nam đang hội tụ đầy đủ các nguồn lực và điều kiện thuận lợi để bứt phá trở thành một trung tâm công nghiệp văn hóa năng động trong khu vực: Kho tàng di sản và tài nguyên văn hóa đồ sộ, giàu bản sắc; Nguồn nhân lực trẻ, dồi dào và khả năng sáng tạo cao; Thị trường tiêu dùng văn hóa nội địa rộng lớn và năng động.

Đặc biệt, sự trỗi dậy của khu vực tư nhân và hạ tầng chuyển đổi số, khu vực tư nhân ngày càng chủ động, tự tin đầu tư vào các chuỗi cụm sáng tạo, tổ hợp nghệ thuật, các nền tảng phân phối sốl Sự phát triển của hạ tầng viễn thông, công nghệ thông tin (AI, Big Data, Blockchain)... đang mở ra không gian phát triển hoàn toàn mới cho kinh tế sáng tạo.

Công nghiệp văn hóa chính thức được đưa vào Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 09/06/2014 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước như một mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể.

Mặc dù có nguồn lực và tiềm năng to lớn, nhưng thực tiễn phát triển các ngành công nghiệp văn hóa ở Việt Nam thời gian qua vẫn gặp nhiều khó khăn, chưa tương xứng với tiềm năng. Pháp luật về văn hóa còn thiếu tính đồng bộ và hệ thống, chủ yếu tiếp cận công nghiệp văn hóa dưới góc độ quản lý nhà nước đơn thuần về nội dung, thiếu các chính sách mang tính kiến tạo để thúc đẩy phát triển kinh tế, chưa coi đây là một lĩnh vực kinh tế năng động có khả năng đóng góp lớn vào GDP và giải quyết việc làm.

Bên cạnh đó, pháp luật hiện hành chưa có cơ chế điều chỉnh thống nhất đối với hệ sinh thái công nghiệp văn hóa. Các luật chuyên ngành chủ yếu điều chỉnh từng lĩnh vực như điện ảnh, di sản văn hóa, quảng cáo, xuất bản hoặc sở hữu trí tuệ, trong khi công nghiệp văn hóa được phát triển trên cơ sở liên kết giữa nhiều chủ thể trong chuỗi giá trị.

Việc khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa đã trở thành nhu cầu thực tiễn nhưng pháp luật hiện hành mới tập trung vào xác lập và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Chưa có cơ sở pháp lý cho việc hình thành mã định danh tài sản trí tuệ, hồ sơ tài sản trí tuệ, cơ chế định giá, giao dịch, sử dụng tài sản trí tuệ làm tài sản bảo đảm, xây dựng cơ sở dữ liệu và sàn giao dịch tài sản trí tuệ. Điều này làm hạn chế khả năng huy động nguồn lực tài chính, thu hút đầu tư và khai thác giá trị kinh tế của tài sản trí tuệ.

Ngoài ra, quá trình phát triển công nghiệp văn hóa đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản đối với nguồn nhân lực, từ đào tạo, bồi dưỡng đến thu hút và trọng dụng nhân tài. Trong khi đó, pháp luật hiện hành chưa quy định về khung năng lực chuyên ngành công nghiệp văn hóa, chưa có cơ chế đào tạo gắn với chuỗi giá trị, chưa có chính sách đủ mạnh để thu hút nhân lực chất lượng cao và chuyên gia trong nước, nước ngoài tham gia phát triển công nghiệp văn hóa.

Thực tiễn phát triển đã hình thành nhiều loại hạ tầng công nghiệp văn hóa như tổ hợp sáng tạo văn hóa, cụm và khu công nghiệp sáng tạo văn hóa, không gian sáng tạo, hạ tầng văn hóa số và kho dữ liệu văn hóa số quốc gia. Tuy nhiên, các mô hình này chưa có cơ sở pháp lý thống nhất về tiêu chí hình thành, cơ chế đầu tư, quản lý, khai thác, ưu đãi và đánh giá hiệu quả. Điều này làm hạn chế việc huy động nguồn lực xã hội, đặc biệt là đầu tư theo phương thức đối tác công tư và đầu tư của khu vực tư nhân.

Việc phát triển thị trường công nghiệp văn hóa và doanh nghiệp công nghiệp văn hóa đòi hỏi phải có các cơ chế đặc thù về đầu tư, tài chính, tín dụng, xúc tiến thương mại, phát triển thương hiệu, xuất khẩu sản phẩm văn hóa và quản lý hoạt động của các nền tảng số xuyên biên giới. Các quy định hiện hành mới chỉ điều chỉnh từng khía cạnh riêng lẻ trong các luật chuyên ngành, chưa hình thành chính sách tổng thể nhằm thúc đẩy doanh nghiệp công nghiệp văn hóa phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. 

Đặc biệt, trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự bùng nổ của các nền tảng số xuyên biên giới, hệ thống pháp luật hiện hành bộc lộ rõ sự lạc hậu trong việc quản lý, điều tiết nội dung số và bảo vệ chủ quyền văn hóa trên không gian mạng. Thiếu hành lang pháp lý đủ mạnh để bảo vệ các nhà sản xuất nội dung trong nước trước sự cạnh tranh từ nước ngoài, đồng thời định hướng phát triển các nền tảng phân phối nội dung số nội địa.

Qua đó, có thể thấy, việc ban hành Luật Phát triển công nghiệp văn hóa là yêu cầu cấp bách. Luật được xây dựng với sứ mệnh là một “Luật kiến tạo”: Vừa tháo gỡ các “điểm nghẽn”, làm rõ các “điểm mờ” vừa bổ sung quy định lấp đầy các “khoảng trống” pháp lý để khơi thông nguồn lực, giải phóng sức sáng tạo, gia tăng hàm lượng văn hóa trong các sản phẩm, dịch vụ, bảo vệ thị trường nội địa và tạo đòn bẩy đưa công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng bứt phá của đất nước.