Thế giới đang trong tiến trình xác lập trật tự mới với những chuyển biến nhanh, phức tạp chưa từng có, nổi bật là cạnh tranh giữa các nền văn hoá, trong đó có cạnh tranh giá trị và ảnh hưởng của công nghiệp văn hoá. Nhiều quốc gia trên thế giới coi công nghiệp văn hoá là ngành công nghiệp quan trọng quốc gia và ưu tiên phát triển. 

Mỗi quốc gia lại có một cách tiếp cận phát triển khác nhau. Hàn Quốc, Trung Quốc sử dụng khái niệm “công nghiệp văn hoá”. Anh, Nepal, Đài Loan (Trung Quốc) lại sử dụng khái niệm “công nghiệp văn hoá và sáng tạo”. Hàn Quốc đã ban hành Luật khung về thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hoá. Trung Quốc đang trong quá trình dự thảo Luật, nhưng đã ban hành nhiều văn bản dưới luật. 

Khái niệm công nghiệp văn hoá lần đầu tiên được nhắc đến chính thức trong Nghị quyết số 33 ngày 09/6/2014 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XI, tiếp tục được nhấn mạnh trong Nghị quyết số 80 ngày 07/01/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV.

Năm 2016, Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành Chiến lược phát triển công nghiệp văn hoá Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030. Năm 2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chiến lược phát triển công nghiệp văn hoá Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Tỷ trọng công nghiệp văn hoá trong GDP Việt Nam trong cả giai đoạn 2018 - 2025 ước đạt 4-5%, còn khoảng cách rất xa so với mục tiêu đặt ra đến năm 2030 là tối thiểu 7%, khó có thể bứt phá nếu không có một “cú huých” về mặt chính sách kiến tạo của Nhà nước. 

Mặc dù các luật chuyên ngành đã hoàn thiện hành lang pháp lý để quản lý nhà nước. Tuy nhiên, chưa rõ các chính sách mang tính kiến tạo để thúc đẩy phát triển kinh tế, nên còn có sự đứt gãy ở từng khâu trong chuỗi giá trị công nghiệp văn hoá.

Hiện nay, nước ta vẫn đang thiếu một văn bản luật đưa ra chính sách từ góc nhìn giá trị kinh tế để thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hoá bằng cách kết nối liên ngành: Văn hoá với sáng tạo, sáng tạo với quyền; quyền với vốn; vốn với sản xuất; sản xuất với phân phối; phân phối với doanh thu; doanh thu với tái đầu tư và xuất khẩu.  Vì vậy, thực tiễn khách quan và yêu cầu phát triển đặt ra cần thiết và cấp thiết xây dựng, ban hành Luật Phát triển công nghiệp văn hoá.

Việc chậm ban hành Luật là một trong những nguy cơ, rủi ro làm cho tỷ trọng công nghiệp văn hoá trong GDP Việt Nam không đạt mục tiêu đặt ra là 7% theo Nghị quyết số 80 ngày 07/01/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV, ảnh hưởng chung tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế của Đất nước.

Thực hiện ý kiến chỉ đạo của các đồng chí Lãnh đạo Đảng, Chính phủ, vừa qua, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã hoàn thiện Dự thảo 1.0 Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng một hành lang pháp lý chuyên biệt cho lĩnh vực đang ngày càng khẳng định vai trò trong phát triển kinh tế - xã hội.

Dự thảo Luật được xây dựng theo hướng tạo một khung chính sách liên ngành, tháo gỡ các “điểm nghẽn”, làm rõ các “điểm mở” và bổ sung các “khoảng trống” đã được nhận diện trong thực tiễn, qua đó khơi thông nguồn lực và thúc đẩy công nghiệp văn hóa trở thành một ngành kinh tế có đóng góp ngày càng quan trọng cho tăng trưởng đất nước.

Dự thảo Luật hướng tới ba mục tiêu lớn: Xác lập vị trí của công nghiệp văn hóa trong cơ cấu kinh tế Việt Nam; Kết nối chuỗi giá trị để gia tăng giá trị kinh tế, xuất khẩu và thu hút đầu tư chiến lược; Đồng thời lan tỏa bản sắc văn hóa Việt Nam, thương hiệu Việt Nam và sức mạnh mềm Việt Nam trên trường quốc tế.

Trải rộng trên các lĩnh vực từ điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, mỹ thuật, quảng cáo, du lịch văn hóa cho đến phần mềm, trò chơi giải trí, thiết kế sáng tạo..., Dự thảo Luật tạo nên một khung khổ mới, biến tiềm năng văn hóa thành sức mạnh kinh tế thực chất.

Theo Dự thảo, Luật Phát triển công nghiệp văn hóa bao gồm 9 Chương và 60 Điều quy định về phát triển công nghiệp văn hóa, quyền và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Tinh thần chủ đạo của Luật là “Chuyển bản sắc văn hoá thành tài sản trí tuệ, chuyển tài sản trí tuệ thành dòng tiền tạo ra giá trị kinh tế”.

Một trong những định hướng xuyên suốt của Dự thảo là chuyển từ cách tiếp cận hỗ trợ từng lĩnh vực sang xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, trong đó kết nối các chủ thể sáng tạo, doanh nghiệp, hộ kinh doanh, hợp tác xã, cơ sở giáo dục, nghiên cứu, các tổ chức nghề nghiệp, quỹ đầu tư và các thiết chế văn hóa.

Theo đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, dẫn dắt, tạo môi trường thuận lợi để các chủ thể cùng tham gia vào toàn bộ chuỗi giá trị, từ sáng tạo, phát triển, sản xuất, phân phối, phổ biến, thương mại hóa đến tiêu dùng và tái đầu tư. Dự thảo đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong toàn bộ chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa.

Một điểm đáng chú ý khác là Dự thảo dành sự quan tâm lớn tới tài sản trí tuệ trong công nghiệp văn hóa. Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ coi đây là kết quả của hoạt động sáng tạo mà hướng tới xây dựng cơ chế để tài sản trí tuệ được nhận diện, quản lý, định giá, bảo hộ và khai thác hiệu quả hơn.

Cụ thể, Dự thảo xây dựng các công cụ số hỗ trợ chủ thể sáng tạo quản lý quá trình sáng tạo, đăng ký quyền sở hữu trí tuệ và hình thành hồ sơ tài sản trí tuệ. Đây là cách tiếp cận nhằm từng bước biến những giá trị sáng tạo vốn khó định lượng thành tài sản có thể quản lý, giao dịch và khai thác trên thị trường.

Song song với tài sản trí tuệ, nguồn nhân lực được xác định là một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của công nghiệp văn hóa. Dự thảo đề xuất phát triển nguồn nhân lực theo hướng liên ngành, gắn đào tạo với thực tiễn sản xuất, kinh doanh và nhu cầu của thị trường; đồng thời chú trọng phát hiện, đào tạo tài năng, thu hút nhân lực chất lượng cao, chuyên gia, nghệ sĩ, nghệ nhân và các nhà sáng tạo.

Để công nghiệp văn hóa phát triển theo hướng thị trường, Dự thảo đặt ra các cơ chế đa dạng hóa nguồn lực đầu tư. Bên cạnh ngân sách nhà nước, nguồn lực từ doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, các quỹ và các hình thức đầu tư hợp pháp khác được khuyến khích huy động. 

Cùng với chính sách về tài chính, dự thảo cũng định hướng tạo thuận lợi cho đầu tư vào hạ tầng, sản xuất và cung cấp sản phẩm công nghiệp văn hóa; hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, cá nhân và nhóm sáng tạo tiếp cận nguồn lực, thị trường và các chương trình xúc tiến. Một số lĩnh vực, sản phẩm có tính chất trọng điểm, có khả năng tạo giá trị kinh tế, xã hội và quảng bá bản sắc Việt Nam được định hướng hưởng mức hỗ trợ, ưu đãi cao hơn.

Ở chiều ngược lại, Dự thảo chú trọng mở rộng thị trường quốc tế, xúc tiến xuất khẩu, xây dựng thương hiệu quốc gia và thu hút các dự án đầu tư nước ngoài có khả năng khai thác, phát triển và đưa tài sản trí tuệ văn hóa Việt Nam ra thị trường toàn cầu. Qua đó, công nghiệp văn hóa được kỳ vọng không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn trở thành một kênh quảng bá hình ảnh, văn hóa và con người Việt Nam ra thế giới.

Một điểm đột phá mang tính nền tảng là việc xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về công nghiệp văn hóa kết nối từ Trung ương đến địa phương, đi kèm Bộ chỉ số đánh giá năng lực sáng tạo và hiệu quả kinh tế - xã hội. Đây sẽ là công cụ số giúp Nhà nước quản trị, đánh giá chính xác tốc độ tăng trưởng và hoạch định chính sách dựa trên dữ liệu thực tế thay vì cảm tính.

Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa được xây dựng đã nhận được sự quan tâm của các chuyên gia, doanh nghiệp và các chủ thể hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Quảng cáo Việt Nam Nguyễn Trường Sơn, việc xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa là một bước rất cần thiết và kịp thời cho việc phát triển công nghiệp văn hóa nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng trong lĩnh vực này. Đây là một dự thảo luật rất quan trọng trong hệ thống văn bản luật, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật trong lĩnh vực văn hóa.

Ông Nguyễn Trường Sơn cho rằng, Dự thảo Luật đã bám sát chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về "ba chuyển dịch" lớn, hoàn thiện thể chế nhằm tạo đột phá, khơi thông sức sáng tạo của toàn xã hội, đồng thời huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển văn hóa. Song song với đó là đẩy mạnh xây dựng chủ quyền văn hóa trên không gian số; nâng cao sức lan tỏa, sức hấp dẫn và khả năng bảo vệ các giá trị văn hóa dân tộc.

Góp ý vào Dự thảo Luật về việc thành lập, mở rộng tổ hợp sáng tạo văn hóa, cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa, ông Nguyễn Trường Sơn cho rằng đây là điều cần thiết nhưng nên cân nhắc, xem xét tạo sự thống nhất với quy định với một số luật hiện hành như Luật Đất đai, Luật Quy hoạch, Luật Xây dựng... Điều quan trọng là khi xem xét thành lập, mở rộng tổ hợp sáng tạo văn hóa, cụm khu công nghiệp sáng tạo văn hóa cần phải tính đến yếu tố hiệu quả, khả thi tránh lãng phí.

Đồng quan điểm trên, Chủ tịch Le Group of Companies, Ủy viên Thường vụ, Trưởng ban Lý luận, Hiệp hội Phát triển Công nghiệp Văn hoá Lê Quốc Vinh khẳng định, dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa là một bước tiến quan trọng trong quá trình thể chế hóa tư duy phát triển mới đối với văn hóa ở Việt Nam.

“Việc xây dựng một đạo luật riêng cho công nghiệp văn hóa cho thấy nhận thức về văn hóa đang từng bước vượt ra khỏi phạm vi bảo tồn, quản lý hoạt động văn hóa và cung cấp dịch vụ công, để được nhìn nhận ngày càng rõ hơn như một nguồn lực phát triển, một lĩnh vực kinh tế và một thành tố của năng lực cạnh tranh quốc gia”- ông Lê Quốc Vinh nói.

Ông Lê Quốc Vinh kiến nghị Dự thảo cần tiếp tục được hoàn thiện trên năm định hướng lớn. Đó là bổ sung hoặc thể hiện rõ hơn khái niệm vốn văn hóa, từ đó chuyển cách tiếp cận từ khai thác tài nguyên sang đầu tư, chuyển hóa và tái sinh vốn văn hóa.

Bên cạnh đó, coi kiến tạo thị trường công nghiệp văn hóa là một nhiệm vụ trung tâm của Luật, trong đó phát triển cầu, doanh nghiệp, đầu tư, phân phối, giao dịch tài sản trí tuệ và thương mại hóa quan trọng không kém phát triển sản phẩm.

Xác lập rõ doanh nghiệp và chủ thể sáng tạo là chủ thể trực tiếp tạo ra sự phát triển của công nghiệp văn hóa còn Nhà nước tập trung vào kiến tạo thể chế, hạ tầng dùng chung, dữ liệu, bảo vệ quyền, đào tạo, xúc tiến và xử lý những thất bại của thị trường.

Ngoài ra, chuyển trọng tâm đầu tư công từ tư duy “xây dựng thiết chế” sang xây dựng năng lực của hệ sinh thái. Mọi dự án hạ tầng văn hóa cần được đánh giá không chỉ bằng quy mô công trình mà bằng khả năng tạo ra hoạt động sáng tạo, doanh nghiệp, thị trường, việc làm, doanh thu và tác động văn hóa.

Đưa tái sinh vốn văn hóa trở thành một nguyên tắc phát triển bền vững, bảo đảm rằng quá trình thương mại hóa văn hóa đồng thời tạo ra nguồn lực mới cho bảo tồn, cộng đồng, người thực hành văn hóa và thế hệ sáng tạo tiếp theo.

"Nếu được thiết kế trên nền tảng tư duy như vậy, Luật Phát triển công nghiệp văn hóa có thể mang một ý nghĩa lớn hơn rất nhiều so với việc bổ sung một khung ưu đãi cho các ngành Văn hóa”- ông Lê Quốc Vinh nhấn mạnh../.