Căn cứ Nghị định số 61/2023/NĐ-CP ngày 16/8/2023 của Chính phủ về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư và Quyết định số 2686/QĐ-BVHTTDL ngày 14/9/2023 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Nghị định; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Nam Định, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hà Nam và Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình (trước khi sáp nhập) đã chủ động tham mưu UBND tỉnh ban hành các văn bản chỉ đạo, tổ chức triển khai xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước tại cơ sở. Nội dung chỉ đạo được lồng ghép trong các nhiệm vụ phát triển văn hóa; gắn với phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa", Cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh" và các chương trình phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.

Đặc biệt ngay sau khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, UBND các xã, phường đã chủ động chỉ đạo Phòng Văn hóa – Xã hội và các cơ quan liên quan tổ chức tuyên truyền sâu rộng về Nghị định số 61/2023/NĐ-CP và các văn bản của tỉnh; hướng dẫn quy trình xây dựng, thẩm định, thông qua và ban hành hương ước, quy ước tại cộng đồng dân cư. Công tác tuyên truyền được thực hiện bằng nhiều hình thức như: cổ động trực quan, hệ thống truyền thanh cơ sở, lồng ghép tại hội nghị, sinh hoạt cộng đồng; niêm yết công khai dự thảo tại nhà văn hóa thôn, khu dân cư; gửi dự thảo đến từng hộ gia đình để lấy ý kiến góp ý.

Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình đã tích cực triển khai tuyên truyền các văn bản của Trung ương và của tỉnh qua Cổng Thông tin điện tử của Sở, thông qua hoạt động chuyên môn, hội nghị, hội thảo, các chương trình văn hóa – văn nghệ, thể thao… Qua đó góp phần nâng cao nhận thức của cán bộ và nhân dân, tạo sự thống nhất trong tổ chức thực hiện, phát huy vai trò tự quản của cộng đồng dân cư trong xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước.

Thực hiện Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở và Nghị định số 61/2023/NĐ-CP của Chính phủ về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư, việc xây dựng, sửa đổi và tổ chức thực hiện hương ước, quy ước trên địa bàn tỉnh Ninh Bình được triển khai theo đúng trình tự, thủ tục quy định, bảo đảm dân chủ, công khai và phát huy vai trò tự quản của cộng đồng dân cư.

Qua quá trình triển khai, các hộ gia đình, cá nhân tại thôn, tổ dân phố đã nghiêm túc chấp hành, thực hiện hương ước, quy ước, góp phần xây dựng đời sống văn hóa, giữ gìn an ninh trật tự và nếp sống văn minh trên địa bàn.

Nhìn chung, trong năm 2025, các hương ước, quy ước được xây dựng và ban hành cơ bản bám sát đặc điểm đời sống, điều kiện kinh tế – xã hội và nhu cầu quản lý tự quản của từng cộng đồng dân cư. Nội dung hương ước, quy ước đã góp phần điều chỉnh hiệu quả các quan hệ xã hội trong cộng đồng; xây dựng nếp sống văn hóa mới; hình thành và duy trì các quy tắc ứng xử văn minh, lành mạnh; góp phần giữ gìn an ninh trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ môi trường và tài sản chung của cộng đồng.

Nhiều bản hương ước, quy ước đã kịp thời tiếp thu, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, phong tục tập quán tốt đẹp; đồng thời loại bỏ dần những hủ tục, tập quán lạc hậu, mê tín dị đoan; đề cao tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái và khuyến khích các phong trào khuyến học, khuyến tài, xây dựng gia đình văn hóa, nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội; bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa tại cộng đồng. Bố cục của các bản hương ước, quy ước nhìn chung ngắn gọn, dễ đọc, dễ hiểu và thuận tiện trong quá trình tổ chức thực hiện.

Các hương ước, quy ước được công nhận và triển khai thực hiện đều tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc theo Nghị định số 61/2023/NĐ-CP, bảo đảm phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước, không quy định lại các nội dung đã được quy định trong văn bản quy phạm pháp luật; Xuất phát từ nhu cầu tự quản của cộng đồng dân cư, trên cơ sở tự nguyện, dân chủ, công khai, minh bạch; thể hiện đầy đủ quyền làm chủ của Nhân dân và trách nhiệm của người dân đối với cộng đồng; Tôn trọng tính đa dạng văn hóa, quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của cộng đồng dân cư; bảo đảm sự đồng thuận, đoàn kết trong cộng đồng; Phù hợp với đạo đức xã hội và phong tục, tập quán tốt đẹp, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống và xây dựng các giá trị văn hóa mới, quy tắc ứng xử văn minh phù hợp điều kiện thực tiễn từng địa phương.

Nhờ đó, hương ước, quy ước tiếp tục phát huy vai trò quan trọng trong quản lý xã hội tại cộng đồng dân cư, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, tăng cường đoàn kết và củng cố nền tảng văn hóa cơ sở trên địa bàn tỉnh./.