Từ thực tế tăng cường (AR) đến những tấm lụa thêu tay nhuộm màu thảo mộc hay đêm múa đương đại giữa lòng cổ vật, chuỗi hoạt động Kết nối Nghệ thuật sáng tạo Đà Nẵng 2026 (DACC 2026) đã mở ra một cuộc đối thoại đầy cảm xúc giữa công nghệ, sáng tạo của người trẻ và trầm tích văn hóa ngàn năm.

Đánh thức cổ vật bằng “Di sản tăng cường”

Dừng chân khá lâu trước một hiện vật đá Champa cổ kính bị khuyết đi phần tay qua biến thiên lịch sử tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm, nhiều du khách không khỏi bất ngờ khi hướng camera thiết bị di động về phía bệ tượng. Ngay trên màn hình, từng đường nét hoa văn, thần thái và phần hình hài bị mất của cổ vật lập tức hiện lên sắc nét bằng dữ liệu số, khớp nối vừa vặn với phần tượng đá ngoài đời thực.

Đó là trải nghiệm tại không gian trưng bày tác phẩm số “Khi hình hài trở lại” do nhóm sáng tạo Đà Nẵng Tui phối hợp cùng nghệ sĩ vẽ tranh kỹ thuật số Trần Việt Huy (Novaillusion) thực hiện trong khuôn khổ sự kiện DACC 2026.

Trong công tác bảo tồn bảo tàng, nhiều hiện vật điêu khắc Champa khi được phát hiện đã không còn nguyên vẹn do tác động của thời gian và lịch sử. Việc phục dựng vật lý trực tiếp lên hiện vật gốc luôn tiềm ẩn nguy cơ xâm phạm tính nguyên bản và xác thực của di sản.

Bởi vậy, những người trẻ yêu văn hóa tại Đà Nẵng đã chọn phương pháp “Di sản tăng cường” (Augmented Heritage) kết hợp công nghệ thực tế ảo tăng cường (AR) để “lấp đầy” những khoảng trống lịch sử ngay trên không gian ảo.

Chia sẻ về quá trình thực hiện dự án, đại diện nhóm sáng tạo Đà Nẵng Tui và nghệ sĩ Trần Việt Huy cho biết, để những nét vẽ kỹ thuật số có thể hòa nhập tự nhiên với khối đá sa thạch ngàn năm tuổi, nhóm đã phải dành nhiều thời gian nghiên cứu kỹ lưỡng tỷ lệ giải phẫu, quy ước tạo hình và phong cách mỹ thuật của từng thời kỳ văn hóa Champa.

Thông qua lăng kính công nghệ AR, các tác giả mong muốn tạo ra một nhịp cầu thị giác gần gũi, giúp thế hệ trẻ hôm nay vừa nhìn thấy diện mạo nguyên trạng của cổ vật, vừa thấu hiểu giá trị của từng vết sứt mẻ mà thời gian để lại mà không làm tổn hại đến hiện vật gốc.

Trực tiếp cầm điện thoại trải nghiệm không gian trưng bày số tại bảo tàng, anh Vũ Đức Anh (du khách đến từ Gia Lai) hào hứng chia sẻ: “Trước đây mỗi lần vào bảo tàng xem tượng cổ bị gãy tay hoặc mất một phần họa tiết, mình thường chỉ đứng đoán xem hình dáng ban đầu của bức tượng ra sao. Nay chỉ cần giơ màn hình lên là thấy ngay phần hình hài bị khuyết được tái hiện sống động ngay trên pho tượng thật. Công nghệ AR làm cho buổi tham quan thú vị hơn hẳn, giúp người xem cảm nhận rõ thần thái uy nghiêm của tác phẩm điêu khắc cổ mà vẫn giữ nguyên vẹn vẻ cổ kính của hiện vật”.

Khi di sản bước ra khỏi tủ kính để đối thoại đa giác quan

Không chỉ dừng lại ở công nghệ số, hành trình làm mới trải nghiệm văn hóa tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm và Bảo tàng Đà Nẵng trong khuôn khổ DACC 2026 còn được nối dài bằng những cuộc gặp gỡ đa chất liệu. Ngay tại phòng trưng bày Đồng Dương, dự án “Hương lụa Đồng Dương” của Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Hương Duyên (Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ Bảo tàng Điêu khắc Chăm) và nghệ sĩ thêu Phạm Ngọc Trâm lại mời gọi công chúng chạm vào di sản bằng sự tĩnh lặng và tinh tế của nghề thủ công.

Bắt đầu từ việc quan sát tỉ mỉ ánh mắt, nếp áo và những đường chạm khắc đặc trưng trên các hiện vật đá cổ của Phật viện Đồng Dương, các nghệ sĩ cùng người tham quan đã trực tiếp dùng lụa, chỉ tơ nhuộm màu thực vật và hương thơm từ cây cỏ bản địa để thêu tay và ghép thành một tác phẩm sắp đặt vải mềm mại. Sự đối lập mà hài hòa giữa chất liệu lụa tơ tằm óng ả với những khối đá sa thạch trầm mặc đã xóa nhòa ranh giới giữa người thưởng lãm và hiện vật trưng bày.

Cảm nhận về cách tiếp cận này, chị Nguyễn Thị Thu Hà (du khách đến từ Hà Nội) bày tỏ: “Điều làm tôi ấn tượng nhất ở chuỗi sự kiện lần này là khán giả không còn phải đi xem bảo tàng theo cách thụ động một chiều như trước. Từ việc tương tác qua màn hình AR cho đến việc tự tay luồn từng đường kim mũi chỉ trên tấm lụa nhuộm màu tự nhiên ngay giữa phòng trưng bày cổ vật Đồng Dương, mỗi người xem đều thấy mình trở thành một phần của tác phẩm. Di sản vì thế trở nên ấm áp, gần gũi và dễ chạm tới cảm xúc hơn rất nhiều”.

Sự giao thoa giữa quá khứ và hiện tại càng trở nên rõ nét hơn khi màn đêm buông xuống. Thay vì khép cửa sau giờ hành chính, không gian Bảo tàng Điêu khắc Chăm vào buổi tối lại bừng thức với chương trình trình diễn múa đương đại và nhạc sống “Pajieng/Tái sinh” do biên đạo trẻ người Chăm Vạn Huyền cùng nghệ nhân kèn Saranai Ngọc Hữu, nghệ nhân trống Ginang Ja Việt và nhạc sĩ Thuận Ngọc Hòa thực hiện. Khởi đi từ câu hỏi triết lý về cội nguồn và sự tái sinh trong văn hóa Chăm, những chuyển động hình thể đương đại hòa quyện cùng âm thanh nguyên bản của trống Ginang, kèn Saranai giữa các gian trưng bày cổ vật đã mang lại một trải nghiệm nghệ thuật hoàn toàn mới lạ cho công chúng.

Từ những lớp dữ liệu thực tế tăng cường “chữa lành” cổ vật khuyết thiếu, những dải lụa thêu tay bên thềm đá cổ cho đến thanh âm di sản vang lên giữa đêm bảo tàng, DACC 2026 đã cho thấy một bước chuyển rõ nét trong cách tiếp cận văn hóa của thành phố Đà Nẵng.

Khi các thiết chế bảo tàng công lập mở rộng cánh cửa để đồng hành cùng các nhóm nghệ sĩ độc lập và doanh nghiệp công nghệ, những giá trị trầm tích không chỉ được bảo tồn nguyên vẹn mà còn được tiếp thêm sinh khí mới.

Đó cũng chính là nền tảng quan trọng để những ý tưởng sáng tạo bước ra khỏi không gian thử nghiệm, từng bước hình thành các sản phẩm du lịch văn hóa, nội dung số giàu bản sắc và kiến tạo thị trường bền vững cho công nghiệp văn hóa của đô thị bên sông Hàn trong tương lai.