Đổi mới là yêu cầu, nhưng thay đổi chưa bao giờ dễ dàng

Sức ép đổi mới đối với nghệ thuật xiếc đến từ chính sự thay đổi của đời sống giải trí. Công chúng hôm nay có nhiều lựa chọn hơn, tiếp cận nghệ thuật qua nhiều nền tảng và hình thành những nhu cầu mới về trải nghiệm. Vì thế, một chương trình có chất lượng chuyên môn cao vẫn cần một cách tiếp cận phù hợp để khán giả biết đến, lựa chọn và quay trở lại. Đây cũng là vấn đề Liên đoàn Xiếc Việt Nam đặt ra trong quá trình đổi mới.

Theo Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam NSND Tống Toàn Thắng, với một đơn vị nghệ thuật, điều quan trọng không chỉ là làm ra một tiết mục hay mà phải tạo được sản phẩm có khả năng đến với công chúng. Từ đó, tư duy sản xuất bắt đầu thay đổi: khán giả được đặt ở vị trí trung tâm hơn trong quá trình xây dựng chương trình.

Tuy nhiên, với một đơn vị nghệ thuật có lịch sử hoạt động lâu năm, những cách làm đã trở thành quen thuộc có thể tạo ra một vùng an toàn không dễ bước ra. Bởi đổi mới đồng nghĩa với việc nghệ sĩ và ê-kíp phải học cách làm mới, chấp nhận thêm áp lực, thêm vất vả và cả những thử nghiệm chưa chắc đã thành công ngay từ đầu. Vì vậy, có những thời điểm, tâm lý ngại va chạm, ngại thay đổi khiến quá trình triển khai ý tưởng mới gặp không ít trở ngại.

Bên cạnh đó, bài toán nguồn lực cũng đặt ra những giới hạn nhất định. Nếu các đoàn xiếc quốc tế có điều kiện đầu tư lớn, đặt hàng những hệ thống thiết bị công nghệ được thiết kế riêng cho từng chương trình, thì Liên đoàn Xiếc Việt Nam phải tìm lời giải phù hợp với nguồn lực thực tế.

Nhưng thay vì coi những khó khăn ấy là lý do để trì hoãn, Liên đoàn lựa chọn bắt đầu từ những việc có thể làm được, từng bước thay đổi phương thức vận hành và huy động sự tham gia của tập thể.

Khi chuyển đổi số bắt đầu từ những điều rất cụ thể

Một trong những thay đổi cụ thể là việc Liên đoàn quan tâm phát triển hệ thống thông tin và bán vé trực tuyến.

Tháng 7/2026, Liên đoàn Xiếc Việt Nam phối hợp với Tổng công ty Truyền thông đa phương tiện VTC đã ra mắt website hệ thống bán vé trực tuyến (xiecvietnam.vn). Thay vì các phương thức xếp hàng hay thủ tục hành chính trực tiếp trước đây, khán giả hiện có thể dễ dàng "dạo chơi" trên website để tìm kiếm lịch diễn, ngắm nhìn sơ đồ của Rạp Xiếc Trung ương và chủ động lựa chọn vị trí chỗ ngồi phù hợp. 

Giải pháp này không chỉ mở ra một phương thức tương tác nhanh chóng, loại bỏ các bước rườm rà mà còn hoàn toàn bắt kịp xu thế tiêu dùng hiện đại của xã hội, đặc biệt là đối tượng khán giả trẻ, học sinh và sinh viên.

NSND Tống Toàn Thắng chia sẻ: “Một nền tảng bán vé trực tuyến không chỉ giúp rút ngắn thời gian mua vé, mà còn tạo nên một hành trình trải nghiệm liền mạch cho khán giả, từ khi tìm kiếm thông tin chương trình đến lúc bước vào khán phòng. Sự thuận tiện này góp phần khuyến khích nhiều người lựa chọn thưởng thức các chương trình nghệ thuật trực tiếp, đặc biệt trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng ưu tiên các dịch vụ số”.

Nhưng với Liên đoàn, không gian số không dừng lại ở một website bán vé trực tuyến. Đơn vị cũng đang đặt vấn đề phối hợp với các đơn vị công nghệ, truyền thông đưa các chương trình có chất lượng lên những nền tảng số, qua đó mở rộng phạm vi tiếp cận tới những khán giả ở xa, những người không có điều kiện trực tiếp đến rạp. Đây được xem là một hướng mới để thay đổi cách quảng bá và tiếp cận của một chương trình nghệ thuật xiếc.

Từ sân khấu trực tiếp đến nền tảng số, vòng đời của một sản phẩm nghệ thuật vì thế có thể được kéo dài hơn. Một tiết mục không chỉ tồn tại trong khoảng thời gian nghệ sĩ đứng trên sân khấu, mà còn có thể tiếp tục được giới thiệu, lưu giữ và tiếp cận những nhóm công chúng khác.

Khi công nghệ trở thành một phần của ngôn ngữ sân khấu

Nếu website cho thấy sự đổi mới trong cách Liên đoàn Xiếc Việt Nam tiếp cận công chúng, thì sân khấu là nơi tinh thần đổi mới được thể hiện trực tiếp và rõ nét nhất.

Trong thời gian qua, Liên đoàn từng bước đưa công nghệ vào quá trình sáng tạo, dàn dựng tác phẩm mới, qua đó mở rộng ngôn ngữ biểu đạt của nghệ thuật xiếc và tạo thêm những trải nghiệm trực quan cho khán giả.

Ra mắt tháng 9/2026, chương trình “Sơn Thần Thủy Quái” là một ví dụ tiêu biểu cho hướng đi này. Lấy cảm hứng từ truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh, tác phẩm kết hợp nghệ thuật xiếc với âm nhạc, ánh sáng, hiệu ứng thị giác và công nghệ 3D Mapping Panorama 360°, đưa câu chuyện quen thuộc vào một không gian trình diễn mới. Ở đó, công nghệ không đơn thuần là lớp hiệu ứng bổ trợ mà trở thành một bộ phận của ngôn ngữ sân khấu, góp phần tạo dựng không gian, bối cảnh và nhịp điệu cho câu chuyện.

Trong không gian trình diễn ấy, nghệ sĩ không chỉ thực hiện kỹ thuật trên sân khấu vật lý mà còn tương tác với hình ảnh, ánh sáng và những lớp không gian được tạo dựng bằng công nghệ. Sự kết hợp giữa nghệ thuật biểu diễn trực tiếp và công nghệ thị giác mở rộng khả năng kể chuyện của xiếc, giúp những chuyển động, hình ảnh và cảm xúc được tổ chức trong một không gian giàu tính tưởng tượng hơn.

NSND Tống Toàn Thắng cho biết, công nghệ chỉ có ý nghĩa khi phục vụ cho ý tưởng nghệ thuật. Sân khấu không thể trở thành nơi phô diễn thiết bị, mà công nghệ phải giúp câu chuyện được kể hấp dẫn hơn, đồng thời mở ra những khả năng biểu đạt mà phương thức sân khấu truyền thống khó thực hiện. Từ cách tiếp cận đó, đổi mới sáng tạo không nằm ở việc đưa thật nhiều công nghệ lên sân khấu, mà ở khả năng sử dụng công nghệ để tìm kiếm những cách kể mới cho nghệ thuật xiếc.

Mở rộng không gian cho những sản phẩm mới

Điều đáng chú ý là đổi mới tại Liên đoàn không dừng lại ở một vở diễn hay một công nghệ cụ thể. Từ những thử nghiệm trên sân khấu, đơn vị tiếp tục tìm kiếm các mô hình và không gian biểu diễn mới.

Một trong những định hướng được Liên đoàn đặt ra để phát triển là chương trình Dinner Show, kết hợp xiếc với trải nghiệm văn hóa, ẩm thực và không gian biểu diễn, hướng tới khách du lịch quốc tế, cộng đồng ngoại giao và những nhóm khán giả có nhu cầu trải nghiệm khác biệt.

Bên cạnh đó, Liên đoàn cũng đang tìm cách kết hợp nghệ thuật xiếc với công nghệ và các loại hình giải trí số. Việc đưa những nhân vật quen thuộc trong thế giới game lên sân khấu là một cách để xiếc tiếp cận gần hơn với những khán giả trẻ, vốn đã quen với việc giải trí trên môi trường số.

Những hướng đi này cho thấy mục tiêu của đổi mới không phải biến xiếc thành một loại hình khác, mà mở rộng khả năng tồn tại và phát triển của xiếc trong đời sống đương đại.

Từ website đến sân khấu công nghệ, từ bán vé trực tuyến đến những mô hình biểu diễn mới, các thay đổi đang tạo thành một chuỗi liên kết: đổi mới cách tiếp cận khán giả, đổi mới cách sáng tạo sản phẩm và đổi mới cách tổ chức đời sống của tác phẩm.

Trong quá trình đó, khó khăn về nguồn lực hay hạ tầng vẫn là những vấn đề thực tế. Nhưng chính trong điều kiện ấy, việc chủ động thử nghiệm, huy động đội ngũ và tìm kiếm sự hợp tác với doanh nghiệp công nghệ, truyền thông trở thành một phần của năng lực đổi mới.

Với Liên đoàn Xiếc Việt Nam, đổi mới vì thế không phải một chiến dịch ngắn hạn. Đó là quá trình thay đổi từng bước, từ tư duy, sản phẩm, sân khấu đến cách tiếp cận khán giả. Mục tiêu cuối cùng vẫn là tạo ra những tác phẩm có sức sống trong đời sống đương đại, để nghệ thuật xiếc vừa giữ được bản sắc, vừa có thêm khả năng thích ứng và phát triển trong nền công nghiệp văn hóa. 

Bài 2: "Sơn Thần Thủy Quái": Cái bắt tay mở đường cho Xiếc thời công nghệ