Theo báo cáo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực lễ hội, xây dựng nếp sống văn minh tiếp tục được duy trì ổn định, bảo đảm tính thống nhất từ tỉnh đến cơ sở. Trên cơ sở các quy định của Trung ương như Nghị định số 110/2018/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý và tổ chức lễ hội; Chỉ thị số 274/CT-BVHTTDL của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Nghị định số 137/2025/NĐ-CP quy định về thẩm quyền của chính quyền địa phương 2 cấp trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch…, ngành Văn hóa địa phương đã chủ động tham mưu ban hành nhiều kế hoạch, văn bản chỉ đạo phù hợp với thực tiễn địa phương.

Sau khi sáp nhập, tỉnh Lâm Đồng mới bao gồm địa bàn của ba tỉnh Lâm Đồng, Bình Thuận và Đắk Nông trước đây. Đây là địa phương có sự đa dạng về văn hóa, tín ngưỡng với hàng chục thành phần dân tộc cùng sinh sống, tạo nên kho tàng lễ hội phong phú và đặc sắc. Hiện toàn tỉnh có 97 lễ hội, trong đó có 82 lễ hội truyền thống, 5 lễ hội văn hóa và 10 lễ hội tín ngưỡng.

Nhiều lễ hội tiêu biểu mang đậm bản sắc văn hóa các dân tộc được duy trì tổ chức thường niên như Lễ hội Cầu ngư tại vạn Thủy Tú, Lễ hội Dinh Thầy Thím, Lễ hội Katê của đồng bào Chăm ở Bình Thuận; Lễ cúng Nhô wer của dân tộc Cơ Ho, Lễ Pơthi của người Cơ Ho, Lễ Bok Chu Bur của người Chu Ru tại Lâm Đồng; Lễ cúng cơm mới của dân tộc Ê Đê, Lễ hội Lồng Tồng của đồng bào Tày, Nùng hay Lễ Tạ ơn thần linh của người M’nông tại Đắk Nông…

Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã tạo nhiều chuyển biến tích cực trong công tác quản lý lễ hội. Cấp tỉnh giữ vai trò chỉ đạo, định hướng và quản lý các lễ hội quy mô lớn; trong khi cấp xã trực tiếp quản lý, tổ chức các lễ hội tại cơ sở, giúp nâng cao tính chủ động, giảm bớt khâu trung gian và rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính. Cùng với đó, vai trò chủ thể của cộng đồng trong tổ chức lễ hội ngày càng được phát huy. Người dân trực tiếp tham gia bảo tồn, gìn giữ các giá trị truyền thống, góp phần duy trì tính nguyên bản của lễ hội. Các hoạt động lễ hội được tổ chức trang nghiêm, tiết kiệm, an toàn, phù hợp phong tục tập quán và đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa tâm linh của nhân dân.

Công tác phối hợp giữa các sở, ngành, địa phương trong quản lý và tổ chức lễ hội được triển khai nhịp nhàng, đồng bộ. Ngay từ khâu xây dựng kế hoạch, các nhiệm vụ đã được phân công cụ thể cho từng cơ quan, đơn vị liên quan. Nhờ đó, nhiều lễ hội được tổ chức bài bản, tạo không khí vui tươi, lành mạnh, thu hút đông đảo nhân dân và du khách tham gia.

Đáng chú ý, việc thực hiện nếp sống văn minh trong lễ hội đã có nhiều chuyển biến tích cực. Nhận thức của cộng đồng được nâng cao; người dân chấp hành tốt các quy định pháp luật, giữ gìn sự tôn nghiêm nơi thờ tự, ứng xử văn minh khi tham gia lễ hội. Tình trạng chen lấn, xô đẩy, mê tín dị đoan từng bước được hạn chế; việc đặt tiền công đức đúng nơi quy định, thắp hương đúng khu vực được thực hiện khá nghiêm túc. Công tác bảo đảm an ninh trật tự, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm, phòng chống cháy nổ trong lễ hội cũng được các địa phương chú trọng. Các lực lượng công an, quân sự, y tế, quản lý thị trường… phối hợp xây dựng phương án bảo vệ, kiểm tra trước, trong và sau lễ hội nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối cho nhân dân và du khách.

Việc quản lý, sử dụng nguồn thu công đức, tài trợ tại các lễ hội từng bước được chuẩn hóa theo hướng công khai, minh bạch trên cơ sở thực hiện Thông tư số 04/2023/TT-BTC của Bộ Tài chính. Các khoản thu chủ yếu được sử dụng để tu bổ di tích, phục vụ hoạt động lễ hội và các hoạt động an sinh xã hội theo đúng quy định.

Song song với công tác quản lý lễ hội, việc thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang trên địa bàn tỉnh cũng đạt nhiều kết quả tích cực. Các địa phương đã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nhân dân xóa bỏ hủ tục lạc hậu, xây dựng lối sống văn minh gắn với phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”. Nhiều mô hình hay, cách làm hiệu quả được triển khai tại cơ sở. Một số địa phương tổ chức lễ cưới mẫu theo nếp sống văn minh với hình thức gọn nhẹ, tiết kiệm nhưng vẫn trang trọng. Tình trạng ăn uống kéo dài, thách cưới, tảo hôn từng bước được hạn chế. Vai trò của gia đình, dòng họ và cộng đồng trong tổ chức cưới hỏi được phát huy theo hướng văn minh, tiến bộ.

Đối với việc tang, nhiều hủ tục mê tín dị đoan từng bước được xóa bỏ. Việc tổ chức tang lễ bảo đảm trang nghiêm, tiết kiệm, phù hợp quy định và vệ sinh môi trường. Mô hình “không rải vàng mã trên đường đưa tang” được nhân dân đồng tình hưởng ứng. Nhiều địa phương thành lập các đội nhạc hiếu, mua sắm xe tang phục vụ cộng đồng, qua đó tăng cường tinh thần đoàn kết, tương trợ trong khu dân cư.

Với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị cùng sự đồng thuận của nhân dân, công tác quản lý lễ hội và xây dựng nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang tại Lâm Đồng đang từng bước đi vào nền nếp, góp phần giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phục vụ phát triển bền vững của địa phương./.