Hội thảo có sự tham gia của đại diện Văn phòng Chủ tịch nước, Bộ Quốc phòng, Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Công Thương… cùng đại diện các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện (Bộ VHTTDL) chủ trì Hội thảo. 

Hình thành khuôn khổ pháp lý thống nhất về sử dụng Quốc ca

Quốc ca là một trong những biểu tượng quốc gia, được Hiến pháp năm 2013 xác định là nhạc và lời của bài “Tiến quân ca”. Việc sử dụng Quốc ca không chỉ là vấn đề nghi lễ mà còn gắn với việc bảo vệ, phát huy giá trị của một biểu tượng quốc gia trong đời sống chính trị, văn hóa, xã hội, đối ngoại, quốc phòng, an ninh và trên môi trường số.

Trên thực tế, việc sử dụng Quốc ca nhìn chung được thực hiện nghiêm túc, trang trọng. Tuy nhiên, vẫn còn sự khác nhau về bản hòa âm, phối khí, bản ghi âm, chất lượng âm thanh và cách thức thể hiện. Một số trường hợp chưa có sự thống nhất giữa hát Quốc ca, cử Quốc thiều, sử dụng bản ghi âm và biểu diễn trực tiếp.

Đáng chú ý, sự phát triển nhanh chóng của môi trường mạng, các nền tảng số và trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những phương thức sử dụng mới, đồng thời, đặt ra nguy cơ làm sai lệch, biến dạng, giả mạo hoặc gây nhầm lẫn về Quốc ca.

Hiện nay, nhiều quy định liên quan đến Quốc ca, Quốc thiều đã được đề cập trong các văn bản về nghi lễ Nhà nước, nghi lễ đối ngoại, ngày kỷ niệm, lễ tang, quảng cáo, sở hữu trí tuệ, giáo dục, quốc phòng, an ninh, thể dục, thể thao... Tuy nhiên, các quy định được hình thành ở nhiều thời kỳ, nằm trong nhiều văn bản khác nhau và chủ yếu điều chỉnh theo từng lĩnh vực, chưa hình thành một khuôn khổ pháp lý thống nhất về sử dụng, bảo vệ và phát huy giá trị Quốc ca.

Từ thực tiễn đó, việc xây dựng Nghị định quy định về sử dụng Quốc ca nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được xác định là cần thiết, nhằm hình thành khuôn khổ pháp lý thống nhất, điều chỉnh toàn diện quá trình sử dụng, bảo vệ, phổ biến và phát huy giá trị Quốc ca, phù hợp với đời sống xã hội và yêu cầu chuyển đổi số hiện nay.

4 định hướng lớn trong xây dựng Dự thảo

Trình bày tóm tắt Dự thảo Nghị định, ông Nghiêm Hà Hải, Phó Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện cho biết, Dự thảo được xây dựng trên cơ sở 4 định hướng lớn.

Thứ nhất, bảo đảm Quốc ca được sử dụng đúng với vị trí là biểu tượng quốc gia, bảo đảm tính chính xác, toàn vẹn, trang nghiêm và thống nhất trong quá trình sử dụng; đồng thời góp phần bảo vệ và phát huy giá trị lịch sử, chính trị, văn hóa của Quốc ca.

Thứ hai, kết hợp giữa bảo vệ và tạo điều kiện sử dụng, không đặt mục tiêu hạn chế việc phổ biến Quốc ca. Ngược lại, Dự thảo hướng tới bảo đảm quyền tiếp cận, phổ biến và sử dụng Quốc ca hợp pháp; việc bảo vệ sự tôn nghiêm phải đi cùng với việc tạo điều kiện để Quốc ca được sử dụng rộng rãi trong đời sống xã hội.

Thứ ba, giải quyết các vấn đề thực tiễn nhưng không hành chính hóa quá mức. Theo đó, kế thừa những quy định còn phù hợp, khắc phục khoảng trống, bất cập của pháp luật hiện hành; quy định rõ những vấn đề thực sự cần thiết, không tạo thêm thủ tục hành chính không cần thiết.

Thứ tư, bảo đảm khả năng thích ứng với môi trường số và công nghệ mới, trong đó có môi trường mạng, nền tảng số, truyền thông đa phương tiện và trí tuệ nhân tạo. Qua đó, vừa bảo vệ Quốc ca, vừa bảo đảm việc phổ biến, sử dụng hợp pháp không bị cản trở bởi các cơ chế nhận diện hoặc quản lý nội dung trên nền tảng số.

Trên cơ sở đó, Dự thảo Nghị định đã được xây dựng với cấu trúc bao gồm 04 Chương, 24 Điều, tập trung vào 7 nhóm nội dung bao gồm: Quy định chung; Quy định chuẩn hoá việc sử dụng Quốc ca; Quy định về sử dụng và nghi thức Quốc ca, Quốc thiều; Quy định về phạm vi sử dụng, các trường hợp không sử dụng Quốc ca; Quy định về Quốc ca trên môi trường số; Quy định về bảo vệ, phát huy giá trị và cơ sở dữ liệu số quốc gia về Quốc ca; Trách nhiệm quản lý và tổ chức thực hiện.

Tập trung làm rõ các quy định về sử dụng Quốc ca trong thực tiễn

Tại Hội thảo, các đại biểu thống nhất về sự cần thiết ban hành Nghị định, đồng thời tập trung thảo luận, góp ý vào các nội dung cụ thể của Dự thảo.

Hội thảo đã nhận được 17 ý kiến góp ý. Các ý kiến tập trung vào việc rà soát kỹ các khái niệm chuyên ngành, quy định về hành vi cấm; làm rõ các trường hợp sử dụng Quốc ca, Quốc thiều; quy định về bản nhạc và lời của Quốc ca, bản hòa âm, phối khí chính thức, bản ghi âm chính thức của Quốc ca, Quốc thiều.

Một số đại biểu đề nghị nghiên cứu thêm các quy định về quyền của công dân đối với việc sử dụng Quốc ca; đồng thời làm rõ việc sử dụng Quốc ca trên môi trường mạng, nền tảng số và trong ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo.

Ngoài ra, các đại biểu cũng góp ý về cơ sở dữ liệu số quốc gia về Quốc ca và cơ chế phối hợp quản lý, nhằm bảo đảm tính thống nhất, chính xác của dữ liệu và tạo thuận lợi cho việc phổ biến, sử dụng Quốc ca.

Phát biểu kết luận Hội thảo, bà Ninh Thị Thu Hương, Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện đánh giá các ý kiến đóng góp của đại biểu là xác đáng, thiết thực. Ban soạn thảo sẽ tổng hợp, nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến để tiếp tục hoàn thiện Dự thảo Nghị định, bảo đảm tính thống nhất, khả thi, phù hợp với thực tiễn sử dụng Quốc ca và yêu cầu phát triển của môi trường số./.