Tháp Chăm Pa Phú Diên được phát hiện vào ngày 18/4/2001 tại vùng cồn cát ven biển xã Phú Diên (nay là xã Phú Vinh, thành phố Huế). Công trình được xếp hạng là di tích Kiến trúc nghệ thuật quốc gia, xác lập Kỷ lục Việt Nam với tiêu chí “Tháp Phủ Diên - Tháp Chàm cổ chìm sâu dưới cồn cát ven biển được khai quật và bảo tồn đầu tiên tại Việt Nam” (tháng 3/2022) và Kỷ lục thế giới với tiêu chí “Tháp Chăm cổ bằng gạch chìm sâu dưới cồn cát ven biển được khai quật và bảo tồn đầu tiên trên thế giới” (tháng 5/2022).
Đây được xem là một trong những công trình kiến trúc có niên đại khá sớm trong lịch sử kiến trúc tháp Chăm Pa hiện nay, mang đậm phong cách Ấn Độ giáo, phản ánh những giá trị về phương diện khoa học, lịch sử, văn hóa, kỹ thuật xây dựng, đời sống tín ngưỡng. Tháp Phú Diên là ngôi tháp còn khá nguyên vẹn, tính từ khu vực bắc đèo Hải Vân trở ra, như một minh chứng thể hiện sự phát triển rực rỡ của một nền văn hóa độc đáo.
Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế Nguyễn Thiên Bình cho biết, hơn 25 năm qua, nhiều đợt tu bổ, tôn tạo chống xuống cấp tại Tháp Phú Diên đã được triển khai nhằm bảo vệ kiến trúc gốc của di tích trước những tác động của điều kiện tự nhiên vùng ven biển như: gió, cát, hơi muối, biến động địa chất và biến đổi khí hậu.
Tuy nhiên, những tác động từ môi trường tự nhiên, sự biến đổi của nền địa chất ven biển, độ ẩm, hơi muối đã và đang ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc, mỹ thuật và tuổi thọ của công trình.
Hội nghị không chỉ nhìn nhận, đánh giá toàn diện thực trạng di tích sau hơn hai thập kỷ bảo tồn và phát huy giá trị, mà còn là diễn đàn để các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý văn hóa cùng trao đổi, thảo luận, đóng góp ý kiến về định hướng tu bổ, tôn tạo và khai thác giá trị di tích thời gian tới.
Các ý kiến đóng góp là cơ sở xây dựng những giải pháp phù hợp với thực tiễn, đảm bảo hài hòa giữa yêu cầu bảo tồn yếu tố gốc cấu thành di tích, gắn với việc phát huy giá trị phục vụ giáo dục truyền thống, nghiên cứu khoa học và phát triển du lịch văn hóa bền vững.
Chuyên gia đóng góp ý kiến tại Hội nghị.
Theo Tiến sĩ Trần Minh Đức, nguyên Giám đốc Phân viện Khoa học Công nghệ xây dựng miền Trung, công trình đang bị ảnh hưởng bởi các tác nhân nước và muối thúc đẩy ăn mòn. Ông đề xuất giữ nhà kính bao che; rút muối toàn bộ thân tháp, phủ hóa chất siêu kỵ nước; xử lý nấm mốc, gia cố và chống thấm phần đế; đồng thời xử lý cục bộ các vị trí gạch bị mủn. Cùng với đó, địa phương cần hoàn thiện hệ thống thoát nước, ngăn nước ngầm.
Nhìn nhận giá trị du lịch, dịch vụ của Tháp Phú Diên, ông Nguyễn Đức Lộc, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử thành phố Huế cho rằng, di tích đã được biết đến trên bản đồ du lịch địa phương và các nền tảng thông tin điện tử, tạo cơ sở, tiềm năng để phát triển du lịch. Những giá trị về kiến trúc, lịch sử, văn hóa và tâm linh của di tích có thể được khai thác, kết nối với nhiều loại hình như du lịch biển, du lịch nông thôn, du lịch trải nghiệm và tâm linh; qua đó góp phần thu hút du khách.
Quang cảnh Hội nghị.
Một số chuyên gia cho rằng, cơ quan quản lý và chính quyền xã Phú Vinh cần tăng cường phối hợp, không chỉ trong bảo tồn, gìn giữ giá trị kiến trúc di tích mà còn trong phát huy giá trị du lịch, dịch vụ của Tháp Phú Diên. Theo đó, địa phương cần đầu tư hệ thống biển chỉ dẫn, bảng thông tin tại thực địa; xây dựng không gian trưng bày, giới thiệu lịch sử, quá trình khảo cổ và phục hồi tháp bằng nhiều ngôn ngữ, giúp du khách có thêm thông tin khi tham quan; đồng thời, khuyến khích người dân cùng tham gia vệ sinh, gìn giữ và bảo vệ di tích, nhất là trước tác động của thiên tai.
Sau hội nghị, Bảo tàng Lịch sử thành phố Huế sẽ tiến hành nghiên cứu, xây dựng hồ sơ, lập dự án tu bổ, tôn tạo, chống xuống cấp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di tích Kiến trúc nghệ thuật Tháp Phú Diên trong thời gian tới.
