Thiếu hệ sinh thái đồng bộ

Các chương trình âm nhạc quy mô lớn gần đây như Anh trai vượt ngàn chông gai, Anh trai say hi... hay những đêm diễn của các nghệ sĩ quốc tế thu hút hàng chục nghìn khán giả đã chứng minh sức mua rất lớn của ngành công nghiệp biểu diễn Việt Nam. Bên cạnh đó, điện ảnh Việt liên tục lập kỷ lục phòng vé với nhiều bộ phim doanh thu hàng trăm tỷ đồng. Ngành trò chơi điện tử vươn lên nhóm dẫn đầu thế giới về lượt tải xuống. Xuất bản, thiết kế sáng tạo, thời trang, thủ công mỹ nghệ và du lịch văn hóa cũng đang mở rộng không gian phát triển. Những kết quả này cho thấy văn hóa không còn chỉ là lĩnh vực được đầu tư từ ngân sách mà đã hình thành các thị trường có khả năng tạo doanh thu, việc làm và giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, so với mục tiêu đưa các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 theo Nghị quyết số 80-NQ/TW, còn là khoảng cách khá xa. Tại Phiên họp thứ hai Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá, tỷ trọng đóng góp của công nghiệp văn hóa hiện mới đạt khoảng 4% GDP. Khoảng trống lớn nhất được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ ra là “chúng ta vẫn thiếu một hệ sinh thái đồng bộ về thể chế, thị trường, dữ liệu, nhân lực và cơ chế huy động nguồn lực để chuyển hóa sức sáng tạo văn hóa thành sức sản xuất mới và động lực tăng trưởng của quốc gia”.

Khi các mắt xích này chưa được kết nối, nhiều giá trị văn hóa vẫn dừng ở dạng tiềm năng, chưa trở thành những sản phẩm và dịch vụ có sức cạnh tranh trên thị trường trong nước cũng như quốc tế. Bởi vậy, thông điệp quan trọng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh là, cần khẩn trương hoàn thiện các đạo luật và cơ chế chính sách nền tảng, đặc biệt là Luật Công nghiệp văn hóa, Luật Bản quyền tác giả; đồng thời, xây dựng hệ thống thống kê quốc gia để đo lường chính xác đóng góp của từng ngành, từng địa phương và từng doanh nghiệp. Khi doanh thu, việc làm, giá trị bản quyền, tài sản trí tuệ hay kim ngạch xuất khẩu của từng lĩnh vực được lượng hóa, công nghiệp văn hóa mới có cơ sở để tiếp cận các nguồn lực đầu tư, tín dụng và chính sách hỗ trợ tương xứng...

Kích hoạt sáng tạo, hỗ trợ đổi mới

Với bề dày lịch sử và sự đa dạng về bản sắc, dư địa để Việt Nam phát triển công nghiệp văn hóa cực kỳ lớn. Tuy nhiên, chúng ta đang thiếu "bệ phóng" đủ mạnh để chuyển hóa các giá trị đó thành nguồn lực kinh tế tương xứng.

Theo tinh thần Nghị quyết 80, “thể chế đóng vai trò then chốt, nhất là cơ chế, chính sách đột phá để huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư cho văn hóa”. Các chuyên gia cho rằng, cùng với việc xây dựng các luật liên quan, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, tháo gỡ điểm nghẽn giữa các luật liên quan như Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Điện ảnh, Luật Quảng cáo..., tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho các ngành công nghiệp văn hóa và doanh nghiệp sáng tạo.

PGS. TS. Huỳnh Văn Tới, Trường ĐH Văn hóa TP. Hồ Chí Minh góp ý, việc chuyển đổi số văn hóa và di sản văn hóa số là lĩnh vực cấp thiết trong thời đại AI và dữ liệu số, cần sớm thể chế hóa để có hành lang pháp lý triển khai thực hiện. Bên cạnh đó, cần hoàn thiện về pháp luật bản quyền số, cơ chế xử lý vi phạm trên nền tảng số, bảo vệ quyền tác giả với AI, quản trị dữ liệu sáng tạo, cơ chế chia sẻ doanh thu nội dung số bảo vệ nghệ sĩ và nhà sáng tạo...

Con người được coi là trung tâm, chủ thể và động lực phát triển, do đó cần có chiến lược đào tạo nhân lực công nghiệp văn hóa, mô hình đại học sáng tạo, đào tạo liên ngành, chính sách phát triển tài năng trẻ, cơ chế hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo văn hóa. Đặc biệt cần có chính sách động viên, phát huy vai trò của Gen Z trong sáng tạo nội dung, đổi mới công nghệ, phát triển hệ sinh thái văn hóa số.

PGS. TS. Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam cho rằng, trong bối cảnh chuyển đổi số, AI và tái cấu trúc chuỗi giá trị sáng tạo toàn cầu, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng đầu tư cho văn hóa, mà cần hình thành cơ chế tài chính có khả năng kích hoạt sáng tạo, hỗ trợ đổi mới và chấp nhận mức độ rủi ro phù hợp đối với các mô hình sáng tạo mới. Theo đó, từng bước mở rộng khả năng huy động nguồn lực xã hội theo hướng kết hợp giữa đầu tư công, đầu tư tư và hợp tác sáng tạo mới. Đồng thời, cơ chế tài chính cho công nghiệp văn hóa cũng cần chuyển từ hỗ trợ hoạt động sang đầu tư cho năng lực sáng tạo và khả năng tạo lập giá trị gia tăng dài hạn…

Từ những chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng định hướng của Nghị quyết số 80-NQ/TW, các chuyên gia kỳ vọng những chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng, cải cách thủ tục hành chính và cơ chế huy động nguồn lực xã hội sẽ sớm được cụ thể hóa. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa hiện đại, tạo điều kiện cho doanh nghiệp, nghệ sĩ và các mô hình khởi nghiệp sáng tạo phát triển, qua đó từng bước đưa công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng mới, đóng góp vào sự phát triển bền vững của quốc gia.

Theo báo Đại biểu nhân dân