Phát huy nền tảng 50 năm và trước yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa và hội nhập quốc tế, TS. Phạm Huy Quang, Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) khẳng định khát vọng xây dựng một cơ sở đào tạo nghệ thuật giàu bản sắc, tiên phong đổi mới sáng tạo, góp phần nâng cao vị thế nghệ thuật Việt Nam trong thời kỳ mới.

Nửa thế kỷ vun đắp bản sắc và trao truyền giá trị nghệ thuật

Năm 2026 đánh dấu chặng đường 50 năm hình thành và phát triển của Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh TP.HCM. Đó không chỉ là dấu mốc về bề dày lịch sử mà còn là dịp nhìn lại hành trình bền bỉ của nhiều thế hệ nhà giáo, nghệ sĩ và người học trong sự nghiệp đào tạo nguồn nhân lực nghệ thuật, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống và đóng góp cho sự phát triển của sân khấu, điện ảnh Việt Nam.

Trải qua những giai đoạn chuyển mình của đất nước và đời sống văn hóa, nghệ thuật, Nhà trường từng bước xây dựng nền tảng đào tạo, kết nối tri thức học thuật với thực tiễn sáng tạo, đồng thời gìn giữ những giá trị làm nên bản sắc của một cơ sở giáo dục nghệ thuật chuyên nghiệp.

Nhìn lại hành trình ấy, TS. Phạm Huy Quang, Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh TP.HCM cho rằng, mỗi chặng đường phát triển đều mang dấu ấn của sự kế thừa và đổi mới, phản ánh nỗ lực nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của đời sống văn hóa, nghệ thuật.

Tiền thân của Nhà trường gắn với Trường Nghệ thuật Sân khấu II, được thành lập năm 1976, và Trường Điện ảnh Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh, thành lập năm 1977. Trên nền tảng các cơ sở đào tạo này, ngày 10/7/1998, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 125/QĐ-TTg thành lập Trường Cao đẳng Sân khấu – Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong quá trình tổ chức và nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực nghệ thuật.

Tiếp nối hành trình đó, ngày 13/10/2009, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1597/QĐ-TTg thành lập Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh trên cơ sở nâng cấp trường cao đẳng. Sự kiện mở ra một giai đoạn phát triển mới, tạo nền tảng để Nhà trường nâng cao trình độ đào tạo và từng bước đáp ứng yêu cầu phát triển của lĩnh vực sân khấu, điện ảnh trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh hội nhập.

Từ những nền móng ban đầu đến vị thế của một cơ sở giáo dục Đại học chuyên ngành nghệ thuật, hành trình 50 năm của Nhà trường gắn liền với sự trưởng thành của nhiều thế hệ nghệ sĩ. Những người học được đào tạo từ mái trường này đã và đang tham gia hoạt động sáng tác, biểu diễn, dàn dựng, sản xuất các tác phẩm sân khấu, điện ảnh, đóng góp vào sự phong phú của đời sống văn hóa, nghệ thuật đất nước.

Theo TS. Phạm Huy Quang, giá trị cốt lõi làm nên uy tín và bản sắc của Nhà trường không chỉ được đo bằng bề dày lịch sử hay những thành tựu đào tạo mà còn nằm ở triết lý giáo dục nghệ thuật được gìn giữ, bồi đắp qua nhiều thế hệ.

"Bản sắc riêng của Nhà trường được kết tinh từ ba giá trị: gìn giữ nghệ thuật dân tộc, đào tạo gắn với thực tiễn sáng tạo và sự tiếp nối giữa các thế hệ nghệ sĩ – người thầy – người học", TS. Phạm Huy Quang nhấn mạnh. Ba giá trị ấy tạo nên mối liên kết giữa truyền thống và hiện đại, giữa tri thức học thuật với kinh nghiệm nghề nghiệp, giữa trách nhiệm bảo tồn di sản và yêu cầu sáng tạo không ngừng.

Khác với nhiều lĩnh vực đào tạo, giáo dục nghệ thuật đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết, thực hành và trải nghiệm sáng tạo. Kiến thức không chỉ được truyền đạt qua bài giảng mà còn được hình thành từ từng buổi tập luyện, quá trình dàn dựng, biểu diễn và sự dẫn dắt trực tiếp của những nghệ sĩ, giảng viên giàu kinh nghiệm.

Trong môi trường ấy, người thầy không đơn thuần truyền thụ kỹ năng nghề nghiệp mà còn trao truyền tư duy thẩm mỹ, đạo đức nghề nghiệp, bản lĩnh sáng tạo và tình yêu đối với văn hóa dân tộc. Người học cũng không chỉ tiếp nhận tri thức mà từng bước hình thành phong cách, cá tính nghệ thuật và trách nhiệm trước công chúng.

"Chúng tôi tự hào không chỉ đào tạo những người làm nghề, mà còn góp phần hình thành những nghệ sĩ có bản lĩnh văn hóa, nhân cách và trách nhiệm xã hội", TS. Phạm Huy Quang chia sẻ.

Gìn giữ sức sống nghệ thuật truyền thống trong dòng chảy đương đại

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa đang làm thay đổi mạnh mẽ phương thức sáng tạo, phổ biến và thưởng thức nghệ thuật, câu chuyện bảo tồn di sản truyền thống đặt ra những yêu cầu ngày càng cấp thiết. Đối với Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh TP.HCM, gìn giữ nghệ thuật dân tộc không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn trong đào tạo mà còn là trách nhiệm đối với sự tiếp nối những giá trị văn hóa đã được hun đúc qua nhiều thế hệ.

Theo TS. Phạm Huy Quang, di sản nghệ thuật không thể chỉ được bảo tồn thông qua những công trình nghiên cứu, tư liệu lưu trữ hay các hình thức lưu giữ mang tính tĩnh tại. Điều quan trọng hơn là làm cho những giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống, được thực hành, sáng tạo và trao truyền cho các thế hệ nghệ sĩ kế cận.

"Di sản nghệ thuật chỉ thực sự được bảo tồn bền vững khi tiếp tục hiện diện trong đời sống sáng tạo và có những thế hệ nghệ sĩ kế cận", TS. Phạm Huy Quang khẳng định.

Từ nhận thức đó, Nhà trường chú trọng duy trì đào tạo các loại hình nghệ thuật dân tộc, đặc biệt là nghệ thuật cải lương – loại hình sân khấu mang đậm bản sắc văn hóa Nam Bộ, gắn bó sâu sắc với đời sống tinh thần của nhiều thế hệ công chúng.

Trong quá trình ấy, phương thức truyền nghề trực tiếp từ nghệ sĩ đến người học tiếp tục giữ vai trò quan trọng. Những kinh nghiệm biểu diễn, kỹ thuật nghề nghiệp và chiều sâu cảm thụ nghệ thuật được trao truyền thông qua sự tương tác giữa các thế hệ, kết hợp với hoạt động thực hành, dàn dựng và sáng tạo tác phẩm.

Tuy nhiên, bảo tồn không đồng nghĩa với giữ nguyên những hình thức thể hiện đã có. Trong dòng chảy của đời sống đương đại, nghệ thuật truyền thống cũng đứng trước yêu cầu đổi mới cách tiếp cận, mở rộng không gian biểu đạt và tăng cường khả năng kết nối với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP.HCM nhìn nhận, vấn đề cốt lõi là phải gìn giữ được tinh hoa, bản sắc và chiều sâu văn hóa của nghệ thuật dân tộc, đồng thời tạo điều kiện cho sự tiếp biến sáng tạo. Sự đổi mới chỉ có ý nghĩa bền vững khi được xây dựng trên nền tảng hiểu biết và tôn trọng những giá trị truyền thống.

Từ định hướng đó, Nhà trường quan tâm đến việc ứng dụng công nghệ số trong lưu giữ, nghiên cứu, phổ biến di sản; đồng thời khuyến khích các hình thức thể nghiệm nghệ thuật mới, tạo cơ hội để nghệ thuật dân tộc tiếp cận những phương thức biểu đạt và không gian thưởng thức đa dạng hơn.

Theo TS. Phạm Huy Quang, công nghệ trong cách tiếp cận này, không phải yếu tố thay thế bản sắc truyền thống mà là công cụ hỗ trợ bảo tồn, quảng bá và phát huy giá trị di sản. Khi tri thức văn hóa được kết hợp với tư duy sáng tạo và những phương tiện kỹ thuật hiện đại, các giá trị nghệ thuật lâu đời có thêm điều kiện tiếp cận đời sống đương đại.

"Mục tiêu của chúng tôi không chỉ là đào tạo người kế thừa di sản nghệ thuật, mà còn đào tạo những chủ thể sáng tạo có khả năng đưa di sản đó đi xa hơn, đối thoại được với công chúng để phát triển trong xã hội đương đại", TS. Phạm Huy Quang nhấn mạnh.

Từ nền tảng 50 năm đến khát vọng tiên phong phát triển công nghiệp văn hóa

Bước vào giai đoạn phát triển mới, Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh TP.HCM đứng trước những cơ hội và yêu cầu mới khi công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo và công nghệ số ngày càng tác động sâu rộng đến hoạt động sản xuất, biểu diễn, phổ biến và thưởng thức nghệ thuật.

Đặc biệt, việc TP.HCM được UNESCO ghi danh vào Mạng lưới các Thành phố sáng tạo trong lĩnh vực điện ảnh năm 2025 mở ra những điều kiện thuận lợi để kết nối đào tạo nghệ thuật với hệ sinh thái sáng tạo, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho lĩnh vực điện ảnh và công nghiệp văn hóa.

Trước những yêu cầu đó, Nhà trường xác định phương châm "Bảo tồn – Tiếp biến – Tiên phong – Sáng tạo" là định hướng xuyên suốt trong chiến lược phát triển. Đây vừa là sự kế thừa những giá trị được bồi đắp qua nửa thế kỷ, vừa thể hiện quyết tâm đổi mới để đáp ứng yêu cầu của thời đại.

Theo TS. Phạm Huy Quang, phương châm này không chỉ thể hiện định hướng phát triển của Nhà trường mà còn gắn với trách nhiệm hiện thực hóa các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển văn hóa, trong đó có Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và định hướng phát triển các ngành công nghiệp văn hóa trong giai đoạn mới.

Để hiện thực hóa khát vọng phát triển, Nhà trường xác định ba đột phá trọng tâm, hướng tới nâng cao chất lượng đào tạo, phát huy năng lực sáng tạo và tăng cường sự kết nối với thực tiễn nghề nghiệp.

Đầu tiên là đổi mới đào tạo theo hướng liên ngành, tăng cường sự gắn kết giữa nghệ thuật, công nghệ và nhu cầu nhân lực của các ngành công nghiệp sáng tạo. Tiếp đến là phát triển đội ngũ và môi trường nghiên cứu, thực hành nghệ thuật, lấy tài năng và sản phẩm sáng tạo làm trọng tâm.

Theo TS. Phạm Huy Quang, định hướng này gắn chất lượng đào tạo với năng lực thực hành, khả năng thể hiện tư duy nghệ thuật và giá trị của các sản phẩm sáng tạo. Qua đó, hoạt động đào tạo không chỉ hướng tới trang bị kiến thức, kỹ năng mà còn tạo điều kiện để người học hình thành bản lĩnh nghề nghiệp, phát triển năng lực độc lập sáng tạo.

Cùng với đó, Nhà trường tiếp tục mở rộng hợp tác với các nhà hát, hãng phim, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo trong nước, quốc tế, từng bước đưa hoạt động đào tạo đến gần hơn với môi trường nghề nghiệp và chuỗi giá trị của công nghiệp văn hóa.

TS Phạm Huy Quang khẳng định: "Khát vọng của Nhà trường là xây dựng một cơ sở đào tạo nghệ thuật vừa có chiều sâu văn hóa dân tộc, vừa có năng lực sáng tạo và hội nhập quốc tế; góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển công nghiệp văn hóa và nâng cao vị thế nghệ thuật Việt Nam."

Từ hành trình gìn giữ và trao truyền di sản đến khát vọng tiên phong trong sáng tạo, Nhà trường hướng tới xây dựng môi trường giáo dục nghệ thuật hiện đại, nhân văn, giàu bản sắc; nơi truyền thống trở thành điểm tựa cho đổi mới, tài năng được nuôi dưỡng và những giá trị nghệ thuật Việt Nam tiếp tục được phát huy trong đời sống đương đại.