Phát biểu chỉ đạo về công tác số hoá, dữ liệu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, phải coi dữ liệu lịch sử, văn hóa, di sản là một bộ phận cốt lõi của hạ tầng văn hóa quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu Bộ VHTTDL cần thiết lập Kho dữ liệu văn hóa số quốc gia theo hướng thống nhất, liên thông, có thể kiểm chứng và sử dụng lâu dài; có thể chế, chính sách đặc thù, vượt trội để phát triển dữ liệu, trí tuệ nhân tạo trong bảo tồn, chuyển hóa giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế để phát triển công nghiệp văn hóa.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu trong năm 2026, Bộ VHTTDL cần đánh giá thực chất kết quả triển khai các chương trình số hóa di sản và dữ liệu văn hóa hiện có, làm rõ những chỗ trùng lắp, phân tán, không tương thích hoặc chưa có chuẩn chung.

Trong năm 2027, đưa các hoạt động khai thác kho dữ liệu văn hóa số quốc gia đồng bộ, liên thông trên toàn quốc; trước hết áp dụng cho các bảo tàng quốc gia, bảo tàng lớn, cơ quan lưu trữ và một số địa phương có điều kiện.

Trong đó, mỗi hiện vật khi được đưa vào kho dữ liệu chung phải có định danh thống nhất, thông tin về nguồn gốc, hồ sơ khoa học và dữ liệu số tương ứng. Một di tích, một tài liệu, một bộ sưu tập cũng phải từng bước được quản lý theo cùng một logic: nguồn gốc, bối cảnh, thẩm quyền xác thực, khả năng truy xuất và khả năng liên kết. Đồng thời, phải giải quyết bài toán bảo tồn số dài hạn. Một tấm bia có thể tồn tại hàng trăm năm, một văn bản giấy có thể còn đọc được sau vài thế kỷ, trong khi một tài liệu số nếu không được quản lý đúng có thể chỉ sau vài chục năm đã không còn sử dụng được. Vì vậy, dữ liệu phải được tổ chức để 100 năm, 1.000 năm sau và mãi mãi về sau vẫn có thể đọc, xác thực và hiểu đúng ý nghĩa lịch sử, văn hóa và kỹ thuật của thời điểm hình thành.

Hiện Bộ VHTTDL đang chủ trì soạn thảo Luật Phát triển Công nghiệp Văn hóa. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, Luật cần thể chế hóa các chủ trương của Đảng theo hướng có chính sách đặc thù, vượt trội và khung để thu hút nguồn lực, ưu đãi đầu tư cho hạ tầng văn hóa số, phát triển giải pháp công nghệ cao cho văn hóa và phát triển trọng tâm một số ngành, lĩnh vực công nghiệp văn hóa.

Cạnh tranh công nghiệp văn hóa là cuộc cạnh tranh gay gắt giữa các quốc gia, không chỉ về kinh tế mà còn về sức mạnh mềm. Việt Nam phải có chính sách hỗ trợ, ưu đãi đặc thù, vượt trội về ngân sách, đất đai, thuế, giáo dục đào tạo, nhân tài để có thể cạnh tranh với các quốc gia khác.

Trong thời đại trí tuệ nhân tạo, AI sẽ ngày càng tham gia sâu vào việc tìm kiếm, tổng hợp, diễn giải và chuyển hóa tri thức. Nếu dữ liệu lịch sử, văn hóa của Việt Nam không đầy đủ, không được tổ chức tốt và không do chính chúng ta làm chủ, thì về lâu dài, những hệ thống khác có thể trở thành nơi định hình cách thế giới, thậm chí chính người Việt Nam hiểu về lịch sử, văn hóa Việt Nam và có thể dẫn đến sai lệch nếu chúng ta không làm chủ được. Đây là câu chuyện về chủ quyền tri thức, về quyền tự mình tổ chức và kể câu chuyện của dân tộc mình, chứ không chỉ là một dự án chuyển đổi số của ngành văn hóa.

Theo  báo cáo của Bộ VHTTDL về công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trong thời gian qua và định hướng, nhiệm vụ trọng tâm, giải pháp trong giai đoạn mới, dưới sự quan tâm đặc biệt của Đảng và Nhà nước, sự nghiệp phát triển văn hóa, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng.

Trong đó, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật lĩnh vực bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa đã cơ bản hoàn thiện, phù hợp với thực tiễn và đồng bộ với các quy định của pháp luật khác có liên quan, tạo cơ chế thuận lợi để xã hội hóa, thu hút sự quan tâm, đầu tư của doanh nghiệp, tổ chức cá nhân.

Việc thực hiện phân cấp, phân quyền quy định rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân đã bảo đảm sự chủ động cho các địa phương, hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa của địa phương ngày càng nền nếp, hiệu quả hơn; Công tác kiểm kê, xếp hạng, ghi danh di sản, tôn vinh nghệ nhân đạt nhiều kết quả quan trọng.

Nhiều bảo tàng đã trở thành những điểm đến nổi bật, thường xuyên được kết nối trong các tuyến du lịch văn hóa. Hệ thống bảo tàng chuyên ngành được phát huy, khẳng định tầm quan trọng của công tác bảo tồn, bảo tàng trong xây dựng, phát triển đất nước...

Chuyển đổi số đang tạo ra bước tiến mới trong quản lý và bảo tồn di sản. Trong giai đoạn 2021-2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã triển khai các hệ thống thông tin quản lý di sản, hoàn thành số hóa 100% hồ sơ di sản văn hóa được công nhận, ghi danh, xếp hạng cấp quốc gia và di sản văn hóa thế giới từ năm 1962 đến nay. Đồng thời, đã thực hiện số hóa đối với 3 di tích quốc gia đặc biệt và 100 bảo vật quốc gia. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, bảo tồn và khai thác giá trị di sản trong môi trường số./.