Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động của Hội nghị Ủy ban châu Á - Thái Bình Dương (APC) thuộc Liên minh quốc tế các Hiệp hội Tác giả và Nhà soạn nhạc (CISAC) năm 2026, tập trung thảo luận những thách thức về bản quyền, trí tuệ nhân tạo (AI) và các giải pháp bảo vệ quyền lợi chính đáng của người sáng tạo âm nhạc.

Bảo vệ quyền tác giả là bảo vệ tương lai của sáng tạo âm nhạc

Phát biểu khai mạc Hội thảo, NSƯT, nhạc sĩ Đinh Trung Cẩn, Tổng Giám đốc VCPMC, nhấn mạnh, âm nhạc là ngôn ngữ chung của nhân loại, có khả năng kết nối con người, vượt qua những khác biệt về địa lý và văn hóa. Tuy nhiên, đằng sau mỗi tác phẩm là quá trình lao động trí tuệ, cảm xúc và sự cống hiến bền bỉ của người nhạc sĩ.

Theo ông Đinh Trung Cẩn, khi bàn về tương lai ngành công nghiệp âm nhạc, bên cạnh công nghệ, thị trường và các mô hình kinh doanh mới, điều quan trọng trước hết là xác định đúng vị trí, giá trị và quyền lợi chính đáng của người sáng tạo.

“Chúng ta không đối lập công nghệ với sáng tạo, nhưng mọi tiến bộ công nghệ phải song hành với trách nhiệm tôn trọng và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người sáng tạo”, ông Đinh Trung Cẩn khẳng định.

Từ thực tiễn hoạt động của VCPMC, Tổng Giám đốc VCPMC cho rằng bảo vệ quyền tác giả không chỉ dừng lại ở việc ngăn chặn, xử lý các hành vi xâm phạm mà còn phải kiến tạo môi trường trong đó quyền tác giả được tôn trọng như một chuẩn mực văn hóa, thực thi như một nguyên tắc pháp lý và vận hành như nền tảng kinh tế của công nghiệp âm nhạc.

Ở góc độ quản lý nhà nước, Cục trưởng Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả Trần Hoàng, đánh giá Hội  thảo có ý nghĩa thiết thực trong việc thúc đẩy đối thoại, tăng cường hợp tác giữa cơ quan quản lý, các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả và cộng đồng sáng tạo âm nhạc.

Đặc biệt, trong bối cảnh công nghệ số và AI tác động mạnh mẽ đến hoạt động sáng tạo, khai thác và thụ hưởng các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật, việc nhận diện những vấn đề mới và tìm kiếm giải pháp bảo hộ quyền tác giả càng trở nên cấp thiết.

Ông Trần Hoàng nhấn mạnh việc tăng cường hợp tác với CISAC và các tổ chức quốc tế không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý, bảo hộ quyền tác giả, mà còn tạo điều kiện để tác phẩm âm nhạc Việt Nam tiếp cận, phát triển tại thị trường quốc tế.

“Những kinh nghiệm và đề xuất được chia sẻ tại Hội thảo sẽ góp phần cung cấp thêm cơ sở thực tiễn cho quá trình hoàn thiện chính sách, nâng cao nhận thức và thúc đẩy các giải pháp bảo hộ quyền tác giả phù hợp với sự phát triển của ngành công nghiệp âm nhạc”, ông Trần Hoàng khẳng định.

Công nghệ AI đặt ra những thách thức mới về bản quyền

Chia sẻ tại Hội thảo, ông Gadi Oron - Tổng Giám đốc CISAC, nhấn mạnh dù công nghệ và thị trường âm nhạc đã thay đổi sâu sắc trong một thế kỷ qua, sứ mệnh cốt lõi của các tổ chức bảo vệ quyền tác giả vẫn không thay đổi.

“Đảm bảo các nhà sáng tạo được tôn trọng, các quyền lợi của họ được bảo vệ, và họ nhận được thù lao xứng đáng cho việc sử dụng các tác phẩm của mình”, ông Gadi Oron nêu rõ.

Đánh giá về thị trường Việt Nam, Tổng Giám đốc CISAC ghi nhận sự phát triển tích cực của ngành âm nhạc thông qua các dịch vụ kỹ thuật số, hoạt động biểu diễn trực tiếp và việc sử dụng âm nhạc tại những không gian công cộng.

Theo ông, năm 2025, VCPMC đạt mức tăng trưởng khoảng 8% về thu tiền tác quyền, phản ánh sự mở rộng của hoạt động cấp phép và vai trò ngày càng quan trọng của hệ thống quản lý tập thể quyền tác giả.

Ông Gadi Oron cũng đánh giá cao sự hỗ trợ của các cơ quan quản lý Việt Nam, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xây dựng cơ chế cấp phép phù hợp, thúc đẩy văn hóa tôn trọng bản quyền và chú trọng quyền lợi người sáng tạo trong quá trình xây dựng các quy định liên quan đến AI.

Một nội dung đáng chú ý tại Hội thảo là tham luận “Bản quyền tác giả và trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam” của ThS Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả.

Tham luận tập trung phân tích nền tảng pháp lý với nguyên tắc lấy con người làm trung tâm; các cấp độ can thiệp của AI trong quá trình sản xuất sản phẩm sáng tạo; yêu cầu đối với hoạt động khai thác dữ liệu quy mô lớn (TDM), cũng như việc xác định địa vị pháp lý của sản phẩm đầu ra và những tác động đến hệ sinh thái sáng tạo.

Bà Phạm Thị Kim Oanh đồng thời nhấn mạnh vai trò của hợp tác quốc tế, cho biết Việt Nam đã tham gia 8 điều ước đa phương và ký kết 18 hiệp định song phương liên quan đến quyền tác giả, quyền liên quan.

Những nội dung này cho thấy yêu cầu đặt ra đối với công tác bảo hộ bản quyền không chỉ là xử lý hành vi xâm phạm truyền thống, mà còn phải thích ứng với phương thức sáng tạo, phân phối và khai thác tác phẩm trong môi trường công nghệ mới.

Tăng cường liên kết giữa các nhà sáng tạo âm nhạc châu Á

Trong khuôn khổ Hội thảo, các đại biểu tham gia phiên thảo luận về “Buy-out” - vấn đề chuyển nhượng, mua đứt quyền đối với tác phẩm âm nhạc.

Phiên thảo luận do ông Giseob You, Cố vấn Hiệp hội Quản lý quyền tác giả âm nhạc Indonesia (WAMI), điều phối, với sự tham gia của đại diện các tổ chức quyền tác giả Ấn Độ, Lào, Thái Lan và nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung, thành viên VCPMC.

Việc đưa vấn đề “Buy-out” ra trao đổi góp phần làm rõ những thách thức trong quan hệ giữa nhà sáng tạo và các đơn vị khai thác tác phẩm, nhất là yêu cầu cân bằng lợi ích kinh tế với quyền lợi lâu dài của tác giả.

Đề cập đến sự cần thiết của hợp tác khu vực, ông Lee Si-Ha, Chủ tịch Hiệp hội Bản quyền âm nhạc Hàn Quốc (KOMCA), tân Chủ tịch Liên minh các Nhà sáng tạo âm nhạc châu Á - Thái Bình Dương (APMA), cho rằng sự phát triển nhanh chóng của AI đòi hỏi các nhà sáng tạo phải tăng cường đoàn kết, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ lẫn nhau.

“Nếu không có sự hợp tác và đoàn kết, chúng ta sẽ không thể tiếp tục tiến xa hơn”, ông Lee Si-Ha nhấn mạnh.

Dẫn kinh nghiệm phát triển của Hàn Quốc với sự hỗ trợ từ các quốc gia khác, ông cho rằng giao lưu, hợp tác quốc tế là yếu tố quan trọng giúp cộng đồng sáng tạo châu Á nâng cao năng lực, thích ứng với những biến chuyển của thời đại.

Ông Lee Si-Ha bày tỏ kỳ vọng khi các nhà sáng tạo trong khu vực tăng cường liên kết, châu Á sẽ từng bước mở rộng thị trường, nâng cao vị thế và đóng góp mạnh mẽ hơn vào dòng chảy văn hóa toàn cầu./.