Sơn La - Miền đất biên cương vùng Tây Bắc của Tổ quốc Việt Nam, cách Thủ đô Hà Nội hơn 300km, đủ gần để khách đến, đủ xa để khách nghỉ lại. Dân số trên 1,3 triệu người, có 12 dân tộc anh em cùng đoàn kết chung sống, trong đó dân tộc Thái chiếm 55,03%. Người Thái không có nhiều lễ hội. Trước đây, họ thường tổ chức Lễ hội Xên bản, xên mường hàng năm hoặc 3 năm một lần, cầu cho mưa thuận gió hòa, con người khỏe mạnh, xúc vật sinh sôi... Hiện nay các lễ hội đã bị mai một hoặc hoàn toàn mất hẳn, một số ít bản còn tổ chức 2 hoặc 3 năm một lần lễ hội Xên bản; một vài nơi còn tổ chức lễ hội của những người làm nghề thầy mo, thầy cúng như: Xên lẩu nó, Kin pang then, Hết Chá, Tết xíp xí....

Chính vì vậy, trong những năm qua, công tác bảo tồn văn hóa các dân tộc thiểu số nói chung và dân tộc Thái ở Sơn La luôn được các cấp ủy Đảng, chính quyền từ tỉnh đến cơ sở quan tâm chỉ đạo thường xuyên. Từ đó đã góp phần xây dựng một nền văn hoá lành mạnh, tạo ra những chuyển biến tích cực trong đời sống xã hội. Người dân có thêm nhiều điều kiện thụ hưởng, tham gia các hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục thể thao...

Tỉnh Sơn La đã chủ động và tập trung tham mưu triển khai thực hiện tốt công tác tuyên truyền các chủ trương, chính sách, nghị quyết của Đảng và nhà nước về công tác bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống của các dân tộc. Có thể nói: Công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa các dân tộc của tỉnh Sơn La trong những năm qua đã đạt được những thành tựu quan trọng. Nhiều đề tài khoa học, đề án, dự án, phương án bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của các dân tộc được quan tâm, triển khai thực hiện.  Tiêu biểu như: Giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc Thái trong quá trình hội nhập quốc tế"; "Bảo tồn văn hóa cư dân vùng tái định cư Thủy điện Sơn La"; "Bảo tồn di sản văn hóa vùng lòng hồ Thủy điện Sơn La"... qua đó đánh giá được thực trạng của của di sản văn hóa của người Thái và đưa ra những định hướng, giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị của di sản trên địa bàn toàn tỉnh.

Ngoài ra, tỉnh Sơn La đã tiến hành kiểm kê di sản văn hóa của dân tộc tộc Thái trên địa bàn tỉnh để nhận diện đầy đủ đặc trưng văn hóa của dân tộc; Nghiên cứu, xây dựng lập hồ sơ khoa học 8 di sản văn hóa tiêu biểu của người Thái, được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (Nghệ thuật Xòe Thái; Lễ Hết chá của người Thái trắng; Chữ viết cổ của người Thái; Nghi lễ Gội đầu của người Thái trắng; Nghi lễ Kin Pang Then của người Thái trắng; Lễ hội Cầu mưa của người Thái trắng; Nghi lễ Tết Xíp xí của người Thái trắng; Lễ Xên Lẩu Nó của người Thái đen) và có 01 di sản Nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Công tác bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa trong Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã được triển khai hiệu quả với các nội dung như: Tổ chức trình diễn và trải nghiệm Nghệ thuật Xòe Thái tại Bảo tàng tỉnh; In và phát hành 4000 tập gấp giới thiệu về di sản văn hóa phi vật thể Nghệ thuật Xòe Thái; Tổ chức phổ cập một số điệu xòe mang bản sắc văn hóa các dân tộc Sơn La đến các bản, tổ, tiểu khu trên địa bàn toàn tỉnh. Kết quả đã phổ cập được các điệu xòe đến tất cả các đơn vị, trường học, các xã trên địa bàn toàn tỉnh, đặc biệt là phổ cập cho các hạt nhân văn nghệ để phổ cập rộng hơn đến tất cả các đội văn nghệ quần chúng trên địa bàn tỉnh, đồng thời cung cấp đĩa CD nhạc xòe, đĩa VCD động tác xòe cơ bản cho lớp tập huấn.

Thực hiện Dự án 6: Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn liền với phát triển du lịch thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030 theo Nghị quyết số 88/2019/QH14 ngày 18/11/2019 của Quốc hội và Quyết định số 1719/QĐ-TTg ngày 14/10/2021 của Thủ tướng Chính phủ : Tổ chức lớp tập huấn, truyền dạy dân vũ của người Thái (45 học viên), dân ca của người Thái (40 học viên);  Xây dựng mô hình đời sống văn hóa đồng bào dân tộc Thái tại xã Yên Châu; Xuất bản cuốn sách Gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc Thái ở Sơn La trong quá trình hội nhập quốc tế". Đến thời điểm hiện nay toàn tỉnh có 02 Nghệ nhân Nhân dân; 25 Nghệ nhân Ưu tú là người dân tộc Thái.

Bên cạnh đó, du lịch cộng đồng ở Sơn La đang là hướng đi bền vững mà tỉnh Sơn La chú trọng, ngoài giá trị kinh tế, mô hình này còn mang lại giá trị văn hóa bền vững cho địa phương. Nhiều bản đã phát triển tốt mô hình du lịch sinh thái cộng đồng, nhiều hộ dân đã trở thành doanh nghiệp du lịch nhỏ, kết nối với các công ty lữ hành, góp phần đưa khách đến trải nghiệm cuộc sống bản Thái. Ở đó, người dân đóng vai trò trung tâm, là chủ thể, vừa khai thác, gìn giữ, bảo tồn, vừa sáng tạo các di sản văn hóa trong phát triển du lịch. Họ trực tiếp tham gia từ khâu quy hoạch, xây dựng mô hình, đón tiếp, phục vụ khách du lịch đến việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm, biểu diễn văn hóa – nghệ thuật truyền thống.

Các đội văn nghệ quần chúng của bản thường xuyên biểu diễn phục vụ du khách, tái hiện các lễ hội truyền thống và nghi lễ dân gian như: Lễ hội Hoa Ban, Lễ hội đua thuyền, Lễ hội Mừng cơm mới, nghi lễ Xên bản, Xíp Xí, Cầu mưa, Hết Chá, cùng nhiều trò chơi dân gian gắn với mùa vụ. Những hoạt động này không chỉ là sản phẩm du lịch hấp dẫn mà còn là cách thức hiệu quả để bảo tồn và lan tỏa giá trị văn hóa Thái trong cộng đồng.

Phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Thái trong phát triển du lịch cộng đồng là hướng đi đúng đắn, phù hợp với điều kiện thực tiễn của tỉnh Sơn La và xu thế phát triển du lịch bền vững hiện nay. Đây không chỉ là nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội mà còn là trách nhiệm chính trị, văn hóa và đạo lý trong việc gìn giữ, bảo tồn và tôn vinh các giá trị văn hóa truyền thống quý báu của cộng đồng các dân tộc tỉnh Sơn La, đặc biệt là dân tộc Thái - dân tộc có nền văn hóa phong phú, đặc sắc../.