Từ nguồn lực ngân sách đến tư duy tạo ra giá trị mới

Phát biểu chỉ đạo tại buổi làm việc ngày 02/10/2026 về thực hiện Nghị quyết 08-NQ/TW và Kết luận 70-KL/TW của Bộ Chính trị về phát triển thể dục, thể thao trong giai đoạn mới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu cốt lõi: "Phát triển kinh tế thể thao dựa trên dữ liệu".

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, thể thao không chỉ là lĩnh vực thụ hưởng ngân sách, mà hoàn toàn có thể trở thành một ngành kinh tế tạo ra giá trị, giải quyết việc làm và đóng góp cho tăng trưởng.

Vì vậy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cần nghiên cứu, phát triển kinh tế thể thao Việt Nam theo hướng hình thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh, bao gồm đào tạo và dịch vụ thể thao, tổ chức sự kiện, bản quyền và truyền thông thể thao, du lịch thể thao, cơ sở luyện tập, trang thiết bị và trang phục thể thao, y học và phục hồi thể thao, công nghệ, dữ liệu và các sản phẩm phục vụ thể thao.

Đồng thời, phải đưa khoa học, công nghệ và dữ liệu trở thành nền tảng của đào tạo, quản lý và phát triển thể thao. Cần kết nối bệnh viện, trường đại học, viện nghiên cứu, cơ sở huấn luyện và chuyên gia thành mạng lưới khoa học, y học, dinh dưỡng và phục hồi thể thao.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, dữ liệu trong tuyển chọn, huấn luyện, phân tích thành tích, kiểm soát tải lượng, phòng ngừa chấn thương và cá thể hóa đào tạo. Sớm hoàn thiện cơ sở dữ liệu thống nhất về thể dục, thể thao, kết nối dữ liệu về vận động viên, huấn luyện viên, cơ sở vật chất, giải đấu và phong trào quần chúng.

Từ cách tiếp cận được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra, thể thao không còn được nhìn chủ yếu qua ngân sách đầu tư hay số lượng huy chương mà đã được bao quát rộng hơn khi phía sau một VĐV thành tích cao có thể là cả hệ thống dịch vụ đào tạo, dinh dưỡng, y học, phục hồi, thiết bị và công nghệ.

Trong buổi làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã khái quát rất rõ yêu cầu khoa học, công nghệ và dữ liệu trở thành nền tảng của đào tạo, quản lý và phát triển thể thao. Trong đó, cần kết nối bệnh viện, trường đại học, viện nghiên cứu, cơ sở huấn luyện và chuyên gia thành mạng lưới khoa học, y học, dinh dưỡng và phục hồi thể thao; ứng dụng công nghệ, dữ liệu trong tuyển chọn, huấn luyện, phân tích thành tích, kiểm soát tải lượng, phòng ngừa chấn thương và cá thể hóa đào tạo. Đây là bước chuyển rất đáng chú ý khi dữ liệu không chỉ phục vụ quản lý mà phải đi thẳng vào chuyên môn.

Lấy ví dụ một VĐV chạy 100m không chỉ được đánh giá bằng thành tích ở một giải đấu, nếu có dữ liệu đủ dài về thành tích, khối lượng tập luyện, hồi phục, dinh dưỡng, chấn thương và các chỉ số chuyên môn, HLV có thể có thêm căn cứ để điều chỉnh giáo án. Với môn sức bền, dữ liệu về tải lượng và phục hồi có thể giúp kiểm soát quá trình tập luyện. Với những môn kỹ thuật, dữ liệu thi đấu có thể giúp xác định những điểm cần cải thiện. Hoặc khi dữ liệu được kết nối giữa cơ sở huấn luyện, bệnh viện, chuyên gia và cơ sở nghiên cứu, việc chăm sóc VĐV cũng có thể chuyển từ xử lý vấn đề sau khi xảy ra sang chủ động phòng ngừa.

Đây không chỉ là câu chuyện của thể thao thành tích cao. Với thể thao quần chúng, dữ liệu về số người tập luyện, độ tuổi, địa bàn, loại hình thể thao được ưa chuộng hay nhu cầu sử dụng cơ sở vật chất cũng có thể giúp địa phương đầu tư sát nhu cầu hơn.

"Hạ tầng mềm" định hình thị trường kinh tế thể thao

Một trong những câu hỏi quan trọng nhất trong chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là: “Chúng ta đang có gì, đang thiếu gì, nguồn lực được sử dụng ra sao, tài năng nào đang phát triển, địa phương nào làm tốt và chính sách nào thực sự tạo ra kết quả?”. Nếu trả lời được những câu hỏi này bằng dữ liệu, cách phân bổ nguồn lực cho thể thao có thể thay đổi đáng kể.

Hiện nay, Việt Nam đã xác định 9 môn thể thao trọng điểm để tập trung chuẩn bị lực lượng cho ASIAD và Olympic giai đoạn 2026-2045 gồm: Bắn súng, Bắn cung, Cử tạ, Xe đạp, Đua thuyền, Điền kinh, Bơi, Karate và Cầu mây. Việc xác định trọng điểm đã là một bước lựa chọn nguồn lực; bước tiếp theo là phải có dữ liệu đủ tốt để biết mỗi môn đang ở đâu và cần đầu tư gì.

Chẳng hạn, cùng là một môn trọng điểm nhưng có địa phương mạnh về nguồn VĐV trẻ, nơi khác có cơ sở vật chất tốt, nơi khác lại có HLV giàu kinh nghiệm. Nếu những dữ liệu này được kết nối, việc xây dựng mạng lưới đào tạo có thể dựa trên lợi thế thực tế thay vì mỗi địa phương phát triển theo cách riêng.

Điều đó cũng giúp nhìn thấy tài năng sớm hơn. Một VĐV trẻ có thành tích nổi bật ở cấp địa phương nếu được đưa vào hệ thống dữ liệu chung có thể được theo dõi liên tục, thay vì chỉ được phát hiện khi đã bước vào một giải đấu.

Cơ sở dữ liệu thống nhất mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu không chỉ cần có dữ liệu về VĐV và HLV. Chỉ đạo đã đặt phạm vi rộng hơn, gồm VĐV, HLV, cơ sở vật chất, giải đấu và phong trào quần chúng. Nếu thực hiện được, đây sẽ là một nền tảng quan trọng để hình thành thị trường thể thao.

Dựa trên dữ liệu, các cơ sở tập luyện có thể biết nhu cầu của người dân trong khu vực hay doanh nghiệp thiết bị thể thao có thể xác định nhóm khách hàng tiềm năng. Nhà tổ chức giải đấu có thể lựa chọn địa điểm dựa trên dữ liệu về người tập, cơ sở lưu trú và khả năng tiếp cận. Địa phương có thể biết môn thể thao nào có lợi thế để xây dựng sản phẩm du lịch.

Kinh tế thể thao vì thế không phải một thị trường đơn lẻ. Chiến lược phát triển thể dục, thể thao đến năm 2030, tầm nhìn 2045 đã xác định nhiều hướng phát triển như dịch vụ tập luyện, tổ chức sự kiện, bán vé, đào tạo VĐV, du lịch thể thao, thể thao giải trí, tư vấn và các dịch vụ thể thao khác; đồng thời nhấn mạnh việc xây dựng thị trường sản phẩm, dịch vụ thể thao và tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ. Từ đó, dữ liệu có thể trở thành “hạ tầng mềm” kết nối các thị trường.

Kiến tạo hệ sinh thái thể thao hiện đại và bền vững

Từ chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, có thể thấy một hướng phát triển đang được đặt ra rất rõ cho thể thao Việt Nam khi chuyển từ tư duy “đầu tư cho thể thao” sang tư duy “đầu tư để thể thao tạo ra giá trị”.

Muốn vậy, phải xây dựng được hệ sinh thái đủ rộng, trong đó Nhà nước tạo hành lang và hạ tầng; doanh nghiệp tham gia đầu tư, cung cấp sản phẩm, dịch vụ; các liên đoàn, hiệp hội và CLB tổ chức hoạt động; các trường đại học, viện nghiên cứu và bệnh viện cung cấp tri thức, công nghệ và dịch vụ chuyên môn; còn dữ liệu kết nối các mắt xích ấy.

Đặc biệt, cơ sở dữ liệu thống nhất về thể dục, thể thao nếu được xây dựng đồng bộ sẽ không chỉ giúp ngành TDTT có một “kho thông tin” lớn hơn mà giá trị thực sự nằm ở khả năng biến dữ liệu thành quyết định giúp đầu tư, đào tạo ai, phát triển môn thể thao, xây dựng cơ sở vật chất, tổ chức giải đấu, kết nối với thị trường và chính sách tạo ra hiệu quả…Đây cũng là bước đi cần thiết để kinh tế thể thao Việt Nam phát triển theo hướng hiện đại.

Khi một giải đấu có thể thu hút hàng ngàn khách du lịch, một VĐV có thể kéo theo nhu cầu về đào tạo, dinh dưỡng, y học và thiết bị, một sân vận động có thể trở thành không gian thương mại - giải trí, còn dữ liệu có thể giúp kết nối tất cả những hoạt động đó, thể thao sẽ thoát khỏi gánh nặng "tiêu tốn ngân sách". Thể thao khi ấy trở thành một thị trường có khả năng tạo giá trị, tạo việc làm và đóng góp cho tăng trưởng.

Nhờ điểm tựa dữ liệu, thể thao Việt Nam sẽ từng bước khẳng định vị thế của một ngành kinh tế thực thụ: Vận hành hiệu quả, minh bạch, tạo giá trị gia tăng và đóng góp bền vững cho sự phát triển của đất nước.