Đổi mới quản trị thể thao quốc gia theo hướng: Nhà nước kiến tạo, Liên đoàn quản trị minh bạch

Phát biểu chỉ đạo tại buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ, Đảng ủy Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các cơ quan liên quan về thực hiện Nghị quyết 08-NQ/TW, ngày 1/12/2011 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tạo bước phát triển mạnh mẽ về thể dục, thể thao đến năm 2020; Kết luận số 70-KL/TW, ngày 31/1/2024 của Bộ Chính trị về phát triển thể dục, thể thao trong giai đoạn mới, diễn ra vào ngày 2/10 tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh, đối với các liên đoàn, hiệp hội thể thao, cần xác định đây là một bộ phận quan trọng của hệ thống phát triển thể thao quốc gia.

Do đó, cần rà soát, đánh giá lại mô hình hoạt động của các liên đoàn, hiệp hội thể thao quốc gia, nhất là những liên đoàn quản lý các môn thể thao trọng điểm. Phải làm rõ vai trò nào Nhà nước thực hiện, vai trò nào liên đoàn thực hiện; việc gì Nhà nước giao thì ai chịu trách nhiệm; nguồn kinh phí nào được Nhà nước hỗ trợ, nguồn nào do xã hội huy động; quyền lợi của vận động viên được bảo đảm ra sao; quy trình tuyển chọn đội tuyển, sử dụng kinh phí và tổ chức thi đấu được công khai, minh bạch như thế nào. 

“Tôi đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong Quý IV/2026 phải hoàn thiện việc xây dựng bộ quy tắc về quản trị đối với các liên đoàn, hiệp hội thể thao quốc gia, bao gồm quản trị chuyên môn, tài chính, nhân sự, dữ liệu, tuyển chọn vận động viên, bảo vệ quyền lợi vận động viên và trách nhiệm giải trình. Thực hiện phân loại, đánh giá hàng năm năng lực của từng liên đoàn, công bố công khai, hướng tới chuyên nghiệp hóa liên đoàn trước khi chuyên nghiệp hóa thể thao" – Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm giao nhiệm vụ.

Đổi mới quản trị thể thao quốc gia theo hướng Nhà nước kiến tạo và quản trị minh bạch trong các liên đoàn, hiệp hội thể thao là mối quan hệ tương hỗ quyết định sự phát triển bền vững của nền thể thao hiện đại.

Trong mô hình này, Nhà nước không làm thay mà đóng vai trò kiến thiết, tạo dựng cơ chế, trong khi các liên đoàn thể thao tự chủ và vận hành theo các chuẩn mực minh bạch.

Tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống ngành Thể dục thể thao Việt Nam vào cuối tháng 3 vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặt ra những vấn đề có ý nghĩa lâu dài đối với quá trình phát triển thể thao Việt Nam. Cụ thể, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu phải đổi mới quản trị, trong đó các liên đoàn, hiệp hội thể thao quốc gia được xác định là một bộ phận quan trọng của hệ thống phát triển thể thao.

Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước không dừng ở việc yêu cầu các liên đoàn hoạt động hiệu quả hơn, mà đặt ra một khung công việc khá cụ thể với những yêu cầu rà soát, đánh giá lại mô hình hoạt động; phân định rõ phần việc của Nhà nước và liên đoàn; xác định trách nhiệm đối với nhiệm vụ được giao; minh bạch nguồn kinh phí Nhà nước hỗ trợ và nguồn lực xã hội huy động; bảo đảm quyền lợi VĐV; công khai quy trình tuyển chọn đội tuyển, sử dụng kinh phí và tổ chức thi đấu.

Đây  là một hướng đi quan trọng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước gợi mở cho thể thao Việt Nam trong giai đoạn mới. Bởi khi mục tiêu thành tích ngày càng cao, nguồn lực đầu tư ngày càng lớn và yêu cầu xã hội hóa ngày càng rõ hơn.

Trao đúng vai trò để liên đoàn thực sự trở thành chủ thể phát triển môn thể thao

Theo thống kê, hiện tại thể thao Việt Nam có 44 Liên đoàn và Hiệp hội thể thao quốc gia đã được thành lập và đang hoạt động. Trong nhiều năm, quá trình xã hội hóa thể thao đã tạo ra những chuyển biến đáng kể. Tuy nhiên, mức độ tham gia và năng lực của các liên đoàn, hiệp hội giữa các môn thể thao vẫn rất khác nhau khi vẫn còn những Liên đoàn, Hiệp hội thể thao hoạt động chưa thực sự hiệu quả.

Vì thế, yêu cầu rà soát mô hình hoạt động mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra có ý nghĩa trước hết ở việc xác định lại vị trí của các tổ chức này trong toàn bộ hệ thống.

Liên đoàn không nên chỉ được nhìn nhận như một tổ chức đứng giữa cơ quan quản lý và các đội tuyển. Với những môn thể thao mà Nhà nước xác định đầu tư trọng điểm, liên đoàn phải có khả năng tham gia thực chất vào việc xây dựng chiến lược phát triển môn, tổ chức hệ thống thi đấu, phát triển lực lượng VĐV, đào tạo HLV và trọng tài, mở rộng quan hệ quốc tế và huy động nguồn lực xã hội.

Điểm đáng chú ý là theo hướng đi này, vai trò của Nhà nước được đặt vào đúng vị trí hơn khi kiến tạo môi trường phát triển và bảo đảm một hệ thống vận hành có nguyên tắc, còn các liên đoàn phải có đủ năng lực để đảm nhận phần việc được giao.

Dưới sự chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Bộ VHTTDL, trong những năm gần đây, thể thao Việt Nam đã có một bước chuyển quan trọng về định hướng đầu tư.

Theo Quyết định 816/QĐ-TTg ngày 7/5/2026 phê duyệt Chương trình phát triển các môn thể thao trọng điểm chuẩn bị tham dự các kỳ ASIAD, Olympic giai đoạn 2026-2045, Thể thao Việt Nam tập trung vào 9 môn trọng điểm gồm: Bắn súng, Bắn cung, Cử tạ, Xe đạp, Đua thuyền, Điền kinh, Bơi, Karate và Cầu mây. Việc xác định danh mục trọng điểm đồng nghĩa với việc nguồn lực được tập trung hơn, mục tiêu được đặt cụ thể hơn và yêu cầu về hiệu quả đầu tư cũng cao hơn. Khi đó, năng lực quản trị của liên đoàn quản lý từng môn trở thành một phần trực tiếp của kết quả đầu tư.

Dù vậy, một chương trình phát triển VĐV dài hạn không thể chỉ bắt đầu khi đội tuyển chuẩn bị lên đường dự ASIAD hay Olympic. Phía sau thành tích phải là hệ thống phát hiện tài năng, đào tạo trẻ, tuyển chọn, thi đấu trong nước và quốc tế, chăm sóc dinh dưỡng, y học thể thao, phục hồi chấn thương và quản lý dữ liệu VĐV….Vì vậy, cùng với việc xác định môn trọng điểm, cần xác định cả tổ chức nào chịu trách nhiệm phát triển môn đó và năng lực quản trị của tổ chức ấy đến đâu.

Đây chính là lý do việc phân loại, đánh giá các liên đoàn hằng năm theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước có thể tạo ra một thay đổi quan trọng. Liên đoàn sẽ không chỉ được nhìn qua số huy chương đạt được trong một năm, mà còn được đánh giá về khả năng xây dựng lực lượng kế cận, tổ chức hệ thống thi đấu, quản trị tài chính, phát triển nhân sự, huy động nguồn lực và bảo vệ quyền lợi VĐV.

Kiến tạo hệ sinh thái

Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã mở ra một tư duy phát triển mang tính bước ngoặt: Chuyển dịch từ mục tiêu đếm huy chương ngắn hạn sang bài toán xây dựng nền tảng tạo ra thành tích bền vững.

Để cụ thể hóa tư duy đó, mô hình quản trị thể thao phải được tái cấu trúc triệt để: Nhà nước kiến tạo hành lang và giám sát; liên đoàn chịu trách nhiệm vận hành; xã hội hóa nguồn lực; và vận động viên là trung tâm. Một liên đoàn thực sự mạnh phải làm chủ được chiến lược, nhân sự, dữ liệu, tài chính và hệ thống thi đấu.

Tại cuộc gặp với Chủ tịch FIFA Gianni Infantino vào cuối tháng 8 vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nghị FIFA hỗ trợ Việt Nam hoàn thiện hạ tầng và nghiên cứu khả năng đăng cai một số giải đấu thuộc hệ thống FIFA. Đây chính là bước đi chủ động để hiện thực hóa tầm nhìn này. Sự ủng hộ của các tổ chức quốc tế đang mở ra không gian phát triển vượt bậc, nhưng cơ hội chỉ biến thành kết quả khi các tổ chức thể thao trong nước tự đổi mới chính mình.

Tái cấu trúc bộ máy không chỉ dừng lại ở cách thức vận hành, mà cốt lõi là minh bạch hóa và tối ưu hóa mọi nguồn lực. Dưới sự chỉ đạo sát sao của Đảng và Nhà nước, sự thay đổi này sẽ thiết lập một hệ sinh thái rõ ràng, phân bổ nguồn lực hiệu quả. Đó chính là bệ phóng để thể thao Việt Nam phát triển một hệ thống có khả năng tạo ra thành tích bền vững.