Nhịp cầu hàn gắn thế giới chia rẽ

Ngày 18/5 hằng năm, thế giới cùng hướng về Ngày Quốc tế Bảo tàng - dịp để nhìn lại vai trò của những thiết chế văn hóa tưởng như lặng lẽ nhưng đang ngày càng trở nên quan trọng trong đời sống đương đại.

Năm 2026, Hội đồng Bảo tàng Quốc tế (ICOM) lựa chọn chủ đề mang đậm hơi thở thời đại: “Bảo tàng đoàn kết một thế giới đang chia rẽ” (Museums Uniting a Divided World).

Hiện nay, thế giới vẫn đối diện với nhiều đường ranh vô hình: khác biệt văn hóa, xung đột địa chính trị, khoảng cách thế hệ, bất bình đẳng xã hội và cả sự phân mảnh của đời sống số. Giữa những chia cắt ấy, bảo tàng được nhìn nhận không chỉ là nơi lưu giữ hiện vật, mà còn là những “nhịp cầu ký ức”, nơi con người có thể đối thoại với lịch sử, với cộng đồng và với chính mình.

Chủ đề năm nay cũng gắn với các mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc, đặc biệt là giảm bất bình đẳng, thúc đẩy hòa bình, công lý và tăng cường hợp tác vì sự phát triển chung. Trong cách nhìn mới ấy, bảo tàng không còn là “kho lưu trữ của quá khứ”, mà trở thành một phần sống động của đời sống xã hội đương đại.

Tại Việt Nam, tinh thần ấy đang được cụ thể hóa bằng nhiều hoạt động giàu tính cộng đồng trên khắp cả nước. Theo định hướng của Cục Di sản văn hóa, các bảo tàng đang được khuyến khích đổi mới mạnh mẽ: lấy công chúng làm trung tâm, tăng tính tương tác, đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển trưng bày trực tuyến, mở rộng khả năng tiếp cận cho mọi nhóm công chúng và lan tỏa giá trị di sản tới giới trẻ…

Điều đáng chú ý là nhiều bảo tàng đang nỗ lực bước ra khỏi hình dung cũ kỹ, khô cứng để trở thành những không gian gần gũi hơn với đời sống.

Mở cửa miễn phí, lan tỏa giá trị di sản

Hưởng ứng Ngày Quốc tế Bảo tàng 18/5, nhiều chương trình được tổ chức với cách tiếp cận mới mẻ, sinh động, đưa bảo tàng trở thành không gian kết nối ký ức, văn hóa và con người.

Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng phối hợp với Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp tổ chức tọa đàm khoa học “Nhịp cầu di sản - Từ việc thành lập Bảo tàng Henri Parmentier của EFEO đến sự phát triển của Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng”.

Tọa đàm là dịp nhìn lại hơn một thế kỷ đồng hành của EFEO trong nghiên cứu, khảo cổ và bảo tồn di sản tại Việt Nam; đồng thời tái hiện hành trình hình thành và phát triển của Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng - một trong những thiết chế văn hóa tiêu biểu gắn liền với lịch sử nghiên cứu Champa.

Tại Ninh Bình, trưng bày chuyên đề “Di sản văn hóa tiêu biểu tỉnh Ninh Bình - Hội tụ và tỏa sáng” khai mạc sáng 19/5, tại Bảo tàng tỉnh Ninh Bình cơ sở 3, đường Lý Thái Tổ, phường Phù Vân. Trưng bày như một hành trình khám phá chiều sâu văn hóa vùng đất cố đô. Thông qua hiện vật, hình ảnh và phim tư liệu, triển lãm hướng đến giáo dục thế hệ trẻ về ý thức bảo tồn di sản và lòng tự hào văn hóa địa phương.

Bảo tàng Hải Phòng phối hợp với Bảo tàng Hưng Yên tổ chức trưng bày “Hải Phòng - Miền di sản”, kể những câu chuyện về văn hóa biển đảo và chiều sâu lịch sử của vùng đất cửa biển.

Tại Gia Lai, Bảo tàng Quang Trung giới thiệu triển lãm ảnh “Thượng đạo - Hạ đạo: Hành trình di sản thời Tây Sơn” với các ảnh tư liệu, giúp công chúng hiểu rõ hơn về các di tích gắn với phong trào Tây Sơn và lịch sử dân tộc...

Thay vì chỉ tập trung vào hiện vật, Bảo tàng Đà Nẵng thực hiện chuỗi bài viết “Human of Da Nang Museum”, kể câu chuyện về những con người thầm lặng phía sau hoạt động bảo tàng. Những câu chuyện nhỏ bé ấy khiến công chúng nhận ra rằng bảo tàng không chỉ được tạo nên bởi cổ vật hay những phòng trưng bày trang nghiêm, mà còn bởi những con người đang âm thầm gìn giữ ký ức mỗi ngày.

Nhiều bảo tàng trên cả nước mở cửa miễn phí dịp này như: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Bảo tàng Hà Nội, Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh... nhằm thu hút công chúng đến gần hơn với di sản. Đây là cơ hội để khách tham quan mọi lứa tuổi bước vào không gian bảo tàng, tiếp cận những bảo vật quốc gia, hiểu hơn về quá trình hình thành của các vùng đất, các cộng đồng và cả bản sắc dân tộc.