Kết nối di sản với thiên nhiên

Ông Nguyễn Công Khiết, Giám đốc Ban Quản lý Di sản văn hóa (BQL DSVH) thế giới Mỹ Sơn cho biết, đơn vị đang quản lý hơn 1.160ha đất và rừng, trong đó có hơn 1.085ha rừng đặc dụng và 30,39ha rừng phòng hộ. Độ che phủ rừng đạt 94,6%.

Đáng nói với diện tích rừng nói trên, hiện ghi nhận 238 loài thực vật bậc cao và 607 loài động vật, trong đó có nhiều loài quý hiếm. Đặc biệt, dương xỉ chiếm 12,61%, cao gần gấp đôi mức trung bình cả nước, cho thấy hệ sinh thái rừng còn tương đối liên tục.

Đây là nền tảng để Mỹ Sơn mở rộng không gian du lịch từ tham quan đền tháp cộng với trải nghiệm thiên nhiên. Chương trình “Mỹ Sơn xanh - Hành trình trải nghiệm di sản thiên nhiên” được xây dựng nhằm đưa du khách khám phá rừng, hệ động thực vật và cảnh quan quanh khu di sản.

Theo định hướng, Mỹ Sơn sẽ phát triển các sản phẩm như: “Dấu chân Chămpa dưới tán rừng”, “Chinh phục Rừng thiêng Mỹ Sơn”, đi bộ tìm hiểu rừng, quan sát chim và trải nghiệm thiên nhiên. Các hoạt động được thiết kế theo hướng phân tầng thị trường nhưng vẫn đặt yêu cầu bảo tồn lên hàng đầu.

Ông Nguyễn Duy, Trưởng phòng Bảo vệ An ninh, Cảnh quan và Môi trường, BQL DSVH thế giới Mỹ Sơn cho biết, lợi thế nổi bật của Mỹ Sơn là sự giao hòa giữa DSVH thế giới và hệ sinh thái rừng nhiệt đới giàu đa dạng sinh học.

Khảo sát cho thấy, hơn 70 công trình kiến trúc Chăm có niên đại từ thế kỷ IV đến XIII. Cạnh đó, nhiều nghề truyền thống của cộng đồng Chăm như, chế tác gạch, làm gốm, dệt thổ cẩm vẫn được lưu giữ, tạo nguồn chất liệu phong phú để phát triển các sản phẩm trải nghiệm.

Theo ông Duy, điểm khác biệt của Mỹ Sơn. đó là có thể kết nối ba lớp giá trị trong cùng một không gian: kiến trúc Champa hàng nghìn năm tuổi, hệ sinh thái rừng đa dạng và văn hóa Chăm đang được tiếp nối trong cộng đồng.

Vì vậy, rừng không nên chỉ được xem là vùng đệm bảo vệ khu đền tháp mà cần được nhìn nhận là một phần cấu thành giá trị của Mỹ Sơn. Bảo tồn di sản là nền tảng, rừng và đa dạng sinh học là lợi thế, còn du lịch xanh là hướng tạo thêm giá trị và động lực phát triển.

Trải nghiệm du lịch xanh

Tại buổi tọa đàm ở Mỹ Sơn mới đây, TS Nguyễn Mạnh Hà, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên và Phát triển cho rằng, Mỹ Sơn nên kết hợp phục hồi thiên nhiên với quản lý rừng và bảo tồn di sản; ưu tiên bảo vệ các hệ sinh thái hiện hữu, cập nhật dữ liệu và thí điểm phục hồi phù hợp điều kiện bản địa.

Ông Nguyễn Hoài Bảo, Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ Nghiên cứu và Du lịch Hoang Dã đề xuất, phát triển 3 nhóm sản phẩm liên quan đến quan sát chim. Tuyến “Buổi sớm xem chim Mỹ Sơn” có thể kéo dài 2 đến 3 giờ cho nhóm nhỏ có hướng dẫn, kết hợp nghe tiếng chim và quan sát trên đường rừng được phép tiếp cận. Chương trình “Chim trong cảnh quan di sản” khoảng 60 đến 90 phút phù hợp khách tham quan văn hóa và gia đình. Với nhóm khách chuyên sâu có thể tổ chức chụp ảnh chim tại chòi ẩn nấp/lùm ngụy trang, đặt chỗ theo ca và cung cấp thông tin cụ thể về điều kiện quan sát.

Theo ông Nguyễn Công Khiết, Giám đốc BQL DSVH thế giới Mỹ Sơn, đơn vị đã xây dựng 2 sản phẩm du lịch sinh thái chiến lược thuộc Đề án “Mỹ Sơn xanh”, đó là “Dấu chân Chămpa dưới tán rừng”, “Chinh phục Rừng thiêng Mỹ Sơn”, cùng các sản phẩm phụ trợ nhằm phân tầng thị trường, đáp ứng nhu cầu đa dạng nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc bảo tồn.

Việc đánh thức không gian rừng được kỳ vọng sẽ kéo dài thời gian lưu trú, đa dạng trải nghiệm và hình thành mô hình kinh tế di sản gắn với bảo tồn thiên nhiên, tạo thêm sức hút cho Mỹ Sơn trong hành trình phát triển du lịch xanh. Do đó, cùng với phát triển du lịch, Mỹ Sơn dự kiến làm giàu 20 ha rừng trong năm 2026, tiếp tục 20ha năm 2027 và 30ha mỗi năm trong giai đoạn 2028-2029. Việc phục hồi thiên nhiên được kỳ vọng vừa tăng giá trị sinh thái, vừa tạo thêm nội dung cho các sản phẩm du lịch.

BQL DSVH thế giới Mỹ Sơn cũng rất chú trọng đến môi trường, đó là phục hồi, nâng cao chất lượng rừng tự nhiên bằng biện pháp khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên có trồng bổ sung và làm giàu rừng; trồng rừng phòng hộ, phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí. Đảm bảo các hệ sinh thái và tài nguyên rừng được bảo vệ nguyên vẹn, các loài thực vật rừng, động vật rừng được bảo vệ tốt, số lượng cá thể được tăng lên. Nâng độ che phủ rừng trong lâm phận từ 94,6% lên trên 96% sau khi kết thúc giai đoạn thực hiện phương án.