Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch được phát triển trên cơ sở các giá trị văn hóa của cộng đồng, do cộng đồng dân cư quản lý, tổ chức khai thác và hưởng lợi. Đây được xem là cách làm du lịch thân thiện, bền vững đang được nhiều địa phương lựa chọn, trong đó có Lạng Sơn. Hiện nay, toàn tỉnh đã có 6 điểm du lịch cộng đồng được công nhận, bao gồm: Hữu Liên, Yên Thịnh (xã Hữu Liên); Quỳnh Sơn (xã Bắc Sơn); Vũ Lăng (xã Vũ Lăng); Mông Ân (xã Bình Gia) và Chiến Thắng (xã Vũ Lễ).

Đòn bẩy từ chính sách

Xác định du lịch cộng đồng là hướng phát triển lâu dài, tỉnh Lạng Sơn đã sớm quan tâm ban hành các cơ chế hỗ trợ. Năm 2020, HĐND tỉnh thông qua Nghị quyết số 17/2020 quy định chính sách hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng giai đoạn 2021 - 2025. Sau khi nghị quyết đi vào cuộc sống, nhiều điểm du lịch cộng đồng bước đầu hình thành thương hiệu, từng bước khẳng định vị thế.

Đơn cử, năm 2025, điểm du lịch cộng đồng Hữu Liên và Yên Thịnh vinh dự nhận Giải thưởng Du lịch ASEAN, lần lượt ở hạng mục Làng du lịch cộng đồng (Hữu Liên) và Cụm homestay (Yên Thịnh); Làng văn hóa du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn (xã Bắc Sơn) được Tổ chức Du lịch Thế giới Liên hợp quốc (UN Tourism) công nhận là làng du lịch tốt nhất năm. Cùng với đó, thu nhập bình quân của các hộ làm homestay đạt từ 70 - 90 triệu đồng/năm, nhiều hộ vượt ngưỡng 100 triệu đồng, góp phần thay đổi bộ mặt nông thôn miền núi.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai Nghị quyết 17 cũng bộc lộ một số hạn chế. Công tác tuyên truyền hạn chế và thủ tục còn rườm rà. Một số cấp ủy, chính quyền địa phương chưa thực sự quan tâm đúng mức, dẫn đến kết quả hỗ trợ thấp, chỉ đạt 2/8 chính sách sau hai năm thực hiện với số tiền trên 500 triệu đồng...

Từ những bất cập đó, ngày 15/7/2025, HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết 19. Nghị quyết được kỳ vọng sẽ trở thành “cú hích” mới, tạo hành lang pháp lý đồng bộ, thông thoáng hơn để du lịch cộng đồng của tỉnh vươn lên mạnh mẽ.

Ông Lưu Bá Mạc, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết: Ngay sau khi nghị quyết được ban hành, chúng tôi đã chủ động lấy ý kiến của các ngành, xã phường, doanh nghiệp và hộ kinh doanh có liên quan về dự thảo Hướng dẫn liên ngành triển khai Nghị quyết số 19 này. Với nguồn kinh phí dự kiến khoảng 16,6 tỷ đồng mỗi năm và thủ tục hành chính được đơn giản hóa, chúng tôi tin tưởng rằng các chính sách sẽ dễ dàng tiếp cận hơn, khuyến khích các doanh nghiệp, hộ gia đình tích cực đăng ký và triển khai các dự án du lịch.

Đối với Nghị quyết 19, phạm vi và đối tượng thụ hưởng được mở rộng, ngoài hộ gia đình, cá nhân, ban quản lý các điểm du lịch, còn có thêm đối tượng thụ hưởng là hợp tác xã, doanh nghiệp, ban quản lý khu, điểm du lịch, tổ hợp tác, đội văn nghệ, câu lạc bộ văn nghệ quần chúng; các cơ sở kinh doanh, doanh nghiệp, thôn/khối, phố, trường học là đối tác Công viên địa chất tham gia phát triển du lịch… Đặc biệt, Nghị quyết 19 cũng nhấn mạnh vào việc phát huy giá trị Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lạng Sơn, biến đây thành mục tiêu trọng tâm, tạo nên sự khác biệt cốt lõi. Nội dung Nghị quyết 19 đã tăng cường nguồn lực kinh phí lên đến 16,6 tỷ đồng mỗi năm, cao hơn nhiều so với trước. Điều này cho thấy sự quyết tâm mạnh mẽ của tỉnh trong việc đầu tư cho du lịch và đảm bảo các chính sách có thể đi vào thực tế.

Ngay sau khi Nghị quyết 19 được ban hành, cộng đồng địa phương và doanh nghiệp làm du lịch cộng đồng đã bày tỏ sự phấn khởi. Chị Lèo Thị Thim, chủ Homestay Rừng Xanh, điểm du lịch cộng đồng Hữu Liên, xã Hữu Liên chia sẻ: Chúng tôi rất phấn khởi khi Nghị quyết 19 được ban hành. Với sự hỗ trợ cụ thể về kinh phí và thủ tục đơn giản hơn, chúng tôi tin rằng làng Hữu Liên sẽ có thêm nguồn lực để nâng cấp cơ sở vật chất, đào tạo kỹ năng cho người dân, và phát triển thêm nhiều sản phẩm du lịch độc đáo, hấp dẫn du khách. Đây là cơ hội lớn để du lịch cộng đồng của chúng tôi vươn tầm, mang lại lợi ích thiết thực cho bà con.

Hướng tới phát triển bền vững

Nắm bắt được giá trị của Nghị quyết 19 đem lại, tại một số địa bàn tiềm năng để triển khai du lịch cộng đồng, chính quyền địa phương cũng đang chủ động vào cuộc, hướng đến sự phát triển bền vững. Đơn cử như tại xã Bình Gia, điểm du lịch cộng đồng Mông Ân hiện có 4 hộ gia đình làm du lịch tại 2 thôn Cốc Mặn và Nà Vường. Điểm mạnh của các hộ làm du lịch cộng đồng tại đây đó là sở hữu hệ thống nhà sàn kiến trúc truyền thống đặc sắc, diện tích rộng trên 100m2, cơ sở vật chất đảm bảo lưu trú cho từ 10 - 20 khách/hộ. Nhờ nguồn hỗ trợ từ Nhà nước để chuẩn hóa cơ sở vật chất và đào tạo nhân lực, nhận thức của bà con đã chuyển biến rõ rệt, đưa Mông Ân trở thành điểm du lịch cộng đồng cấp tỉnh. Tuy nhiên, sản phẩm dịch vụ bổ trợ tại điểm du lịch còn đơn điệu, chưa đủ sức hấp dẫn du khách lưu trú dài ngày; đặc biệt là hệ thống hang động, hố sụt kỳ vĩ vẫn chưa phát huy hết tiềm năng do thiếu nguồn lực đầu tư bài bản. Năm 2025, UBND xã đã thường xuyên phối hợp với Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch khảo sát, định hình sản phẩm du lịch hang động.

Bà Đỗ Thị Thanh Mùi, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Bình Gia chia sẻ: Bước sang năm 2026, chúng tôi tin tưởng rằng với Nghị quyết 19 sẽ mở ra nhiều cơ hội để phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn. Với cơ chế hỗ trợ mở rộng cùng thủ tục hành chính đơn giản, đây sẽ là tiền đề quan trọng để địa phương thu hút các nhà đầu tư chiến lược. Mục tiêu của chúng tôi trong năm nay là tận dụng tối đa nguồn lực từ Nghị quyết để xây dựng các sản phẩm du lịch mạo hiểm, chèo thuyền và trải nghiệm văn hóa đặc sắc, từ đó tạo ra hệ sinh thái du lịch chuyên nghiệp và sinh kế bền vững cho bà con.

Cùng với việc triển khai các chính sách hỗ trợ chung, tỉnh Lạng Sơn đang tập trung nguồn lực cho những làng du lịch cộng đồng trọng điểm như Hữu Liên và Quỳnh Sơn, để vừa giữ vai trò “đầu tàu”, vừa lan tỏa mô hình ra các địa phương khác.

Không dừng lại ở những chính sách chung, tỉnh Lạng Sơn đang hiện thực hóa cam kết bằng những hành động cụ thể. Ngày 22/12, Thường trực HĐND tỉnh đã họp xem xét Đề án phát triển riêng cho làng Quỳnh Sơn và Hữu Liên. Tại cuộc họp, đồng chí Đoàn Thị Hậu, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh uỷ, Chủ tịch HĐND tỉnh nhấn mạnh việc xây dựng đề án là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ và phát huy bền vững các danh hiệu quốc tế, tránh tình trạng khai thác manh mún, làm mai một bản sắc.

Ông Khổng Hồng Minh, Phó Chủ tịch UBND xã Hữu Liên cho biết: Với mong muốn đưa du lịch Hữu Liên phát triển xứng tầm với tiềm năng vốn có, xã đang tích cực phối hợp với các sở, ban, ngành để tham mưu tỉnh xây dựng Đề án phát triển du lịch bài bản và quy mô. Chúng tôi rất kỳ vọng khi Đề án đi vào thực tế sẽ ưu tiên nguồn lực lớn để hoàn thiện hạ tầng giao thông, nhất là các tuyến đường bao quanh làng và lối dẫn vào thảo nguyên Đồng Lâm. Đây là những hạng mục then chốt để giải quyết bài toán quá tải và tạo sự kết nối thông suốt giữa các điểm tham quan. Đồng thời, chúng tôi đang tập trung lồng ghép, tận dụng hiệu quả nguồn vốn từ Nghị quyết 19 của HĐND tỉnh để chỉnh trang diện mạo nông thôn, nâng cấp các tuyến đường nội thôn, ngõ xóm. Việc kết hợp nhịp nhàng giữa việc đón đầu Đề án mới và thực hiện tốt chính sách hiện có sẽ giúp Hữu Liên quy hoạch lại không gian du lịch chuyên nghiệp hơn - từ bãi đỗ xe tập trung đến Trung tâm sinh hoạt cộng đồng. Mục tiêu lớn nhất của xã là kiến tạo một môi trường du lịch xanh, bền vững, giữ trọn bản sắc truyền thống nhưng vẫn đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn của Làng du lịch cộng đồng ASEAN.

Có thể khẳng định, phát triển du lịch cộng đồng là hướng đi phù hợp với điều kiện tự nhiên, tài nguyên du lịch và đặc thù văn hóa của Lạng Sơn. Với hành lang pháp lý từ Nghị quyết 19 và nguồn lực mạnh mẽ từ các đề án chuyên đề, du lịch cộng đồng Lạng Sơn đang đứng trước “vận hội mới”. Đó không chỉ là câu chuyện về những con số tăng trưởng, mà là khát vọng đưa hình ảnh một xứ Lạng tươi đẹp, đậm đà bản sắc vươn xa trên bản đồ du lịch thế giới, trở thành ngành kinh tế mũi nhọn bền vững, mang lại sự ấm no cho nhân dân.