Kỳ báo cáo bước ngoặt của kinh tế tư nhân 

Ngày 15/5, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã tổ chức Lễ công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 và Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025).

Phát biểu tại Lễ công bố Báo cáo, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh rằng báo cáo năm nay được công bố trong một thời điểm có ý nghĩa đặc biệt, khi Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với khát vọng đạt tốc độ tăng trưởng GDP hai con số từ năm 2026.

“Triết lý lập pháp cũng đang chuyển dịch căn bản theo hướng kiến tạo phát triển, lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm, với phương châm luật pháp phải mở đường cho đổi mới sáng tạo và tăng trưởng, thay vì tư duy không quản được thì cấm”, Chủ tịch VCCI nhấn mạnh.

Theo ông, bối cảnh này mở ra dư địa phát triển chưa từng có cho khu vực kinh tế tư nhân, song cũng đặt ra những yêu cầu mới về năng lực thích ứng của doanh nghiệp và chất lượng thực thi chính sách của các cấp chính quyền.

Một điểm nhấn quan trọng của kỳ công bố năm nay là sự ra mắt của PCI 2.0 - phiên bản nâng cấp toàn diện của Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh.

Theo ông Hồ Sỹ Hùng, PCI 2.0 được thiết kế để đo lường chất lượng điều hành trong không gian hành chính mới với 34 tỉnh, thành phố, đồng thời mở rộng phạm vi đánh giá từ “môi trường kinh doanh” sang “hệ sinh thái phát triển kinh tế tư nhân” toàn diện.

Bộ chỉ số mới tập trung vào các tiêu chí cốt lõi như tính minh bạch, chi phí không chính thức và sự kiến tạo của chính quyền địa phương. Kết quả cho thấy các tỉnh như Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh đang dẫn đầu về chất lượng điều hành.

Song hành với PCI, Chỉ số hiệu quả kinh tế tư nhân (BPI) lần đầu tiên được giới thiệu đã cho thấy TPHCM, Hà Nội và Quảng Ninh là những địa phương dẫn đầu về hiệu quả phát triển thực tế và năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp trên địa bàn.

“Một môi trường kinh doanh tốt không chỉ đo bằng tốc độ cấp phép, mà phải được đo bằng khả năng doanh nghiệp sống sót, sinh lời và vươn lên trong chuỗi giá trị”, Chủ tịch Hồ Sỹ Hùng nêu.

Bức tranh kinh tế hiện lên với những gam màu hy vọng

Còn theo ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI - trong bối cảnh năm bản lề năm 2025 với nhiều thay đổi sâu sắc về hạ tầng hành chính, bức tranh kinh tế hiện lên với cả những gam màu hy vọng lẫn những nút thắt cần tháo gỡ cấp bách để tạo đà cho giai đoạn phát triển mới.

Một trong những phát hiện quan trọng được ông Tuấn nhấn mạnh là thực trạng lực lượng doanh nghiệp tư nhân hiện nay tuy đông nhưng chưa thực sự mạnh.

Số liệu từ báo cáo cho thấy khu vực kinh tế tư nhân đang chiếm vị thế áp đảo về số lượng khi chiếm tới 96,6% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam. Với hơn 1 triệu doanh nghiệp, đây chính là xương sống của nền kinh tế. Tuy nhiên, đằng sau con số khổng lồ đó là một thực tế đáng quan tâm là nội lực của khối này vẫn còn rất mỏng.

Cụ thể, có tới hơn 80% doanh nghiệp có quy mô dưới 50 lao động và hơn 70% có mức vốn điều lệ dưới 10 tỷ đồng. Đặc điểm "nhỏ và siêu nhỏ" này khiến khả năng chống chịu trước các cú sốc thị trường của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

"Nhiệt kế" kinh doanh năm 2025 phản ánh rõ sự dè dặt này khi chỉ có 30,9% doanh nghiệp dự kiến tăng quy mô, trong khi có đến 54,8% chọn phương án giữ nguyên để "thăm dò".

Sự bất định này bắt nguồn từ 3 khó khăn lớn nhất là rào cản về thị trường đầu ra, khó khăn trong việc tiếp cận tài chính do thiếu tài sản thế chấp và tính dự báo thấp của môi trường chính sách pháp luật.

Bên cạnh đó, báo cáo cũng cảnh báo về "hai mắt xích yếu" là đổi mới sáng tạo và năng lực quản trị. Chỉ 8,8% doanh nghiệp thực hiện đổi mới sản phẩm và phần lớn (92,6%) vẫn vận hành theo mô hình chủ sở hữu kiêm quản lý gia đình, thiếu sự chuyên nghiệp hóa để bứt phá lên quy mô lớn hơn.

Đặc biệt, báo cáo năm nay dành sự quan tâm sâu sắc cho khu vực hộ kinh doanh, với 6,1 triệu hộ và tạo sinh kế cho khoảng 10 triệu lao động, đây được coi là "lưới đệm" an sinh khổng lồ của nền kinh tế.

Tuy nhiên, số liệu khảo sát lại mang đến nhiều lo ngại, 81,5% hộ kinh doanh cho biết bị sụt giảm doanh thu và 73,7% chỉ còn mức lãi rất nhỏ, đủ để duy trì cuộc sống tối thiểu.

“Dù đang ở trong giai đoạn khó khăn, nhưng động lực để "lớn lên" thành doanh nghiệp của khối này lại rất thấp. Nguyên nhân chủ yếu không phải do thiếu tiềm năng, mà bởi những lo ngại về nghĩa vụ thuế, thủ tục kế toán phức tạp và các đợt thanh tra kiểm tra đang lấn át những lợi ích của việc chuyển đổi”, vị này nêu.

Chia sẻ dưới góc độ thực tế của doanh nghiệp, ông Nguyễn Duy Hưng - Thành viên Hội đồng Quản trị Công ty Tân Hiệp Phát - cho rằng để kinh tế tư nhân phát triển lớn mạnh, bền vững và đi xa hơn, chỉ sức sống tự thân là chưa đủ.

"Điều doanh nghiệp cần nhất không phải là sự ưu ái. Doanh nghiệp cần một môi trường ổn định, dễ dự đoán, minh bạch và công bằng; cần quyền kinh doanh và quyền tài sản được bảo vệ; cần thủ tục hành chính đơn giản; cần một hệ thống thực thi chính sách hiệu quả từ Trung ương đến địa phương", ông Hưng nêu.

Theo ông, doanh nghiệp tư nhân phải tự lực vượt qua khó khăn, minh bạch hơn, quản trị tốt hơn, tuân thủ tốt hơn, đầu tư dài hạn hơn, phát triển bền vững hơn và có trách nhiệm hơn với người lao động, khách hàng, đối tác, cộng đồng và đất nước.

Ông cũng cho rằng báo cáo không chỉ phản ánh những vấn đề của môi trường kinh doanh, mà còn giúp nhận diện điểm nghẽn, đo lường mức độ cải thiện và lan tỏa những mô hình thực thi hiệu quả tại các địa phương.

"Đây là nguồn dữ liệu có giá trị để cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách, đồng thời cũng giúp doanh nghiệp nhìn lại chính mình để minh bạch hơn, quản trị tốt hơn, đầu tư dài hạn hơn và phát triển bền vững hơn", ông nhấn mạnh.

Với hơn 30 năm hình thành và phát triển, Tân Hiệp Phát hiện là doanh nghiệp Việt Nam duy nhất góp mặt trong top 5 công ty nước giải khát hàng đầu Việt Nam. Doanh nghiệp kiên định theo đuổi định hướng đầu tư công nghệ hiện đại, đổi mới sáng tạo, nâng cao nội lực theo hướng tập trung vào chất lượng toàn diện và phát triển bền vững.

Không chỉ tạo dấu ấn trong ngành đồ uống, doanh nghiệp còn đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, phát triển chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam, đặc biệt trong định hướng phát triển xanh của ngành nước giải khát.

Theo đại diện Tân Hiệp Phát, việc đồng hành cùng VCCI trong Chương trình Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam và Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh không chỉ là sự hỗ trợ cho một hoạt động nghiên cứu, mà còn là trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc chung tay xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, hiệu quả và hiện đại.

Qua đó, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực kinh tế tư nhân, của các địa phương và của nền kinh tế quốc gia, hướng tới mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của Việt Nam trong giai đoạn mới.

Tại sự kiện, Chủ tịch VCCI cũng ghi nhận và đánh giá cao sự đồng hành của Công ty Tân Hiệp Phát với vai trò đối tác sáng lập, đồng hành chiến lược của Chương trình Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam.

"Sự tham gia của một doanh nghiệp tư nhân Việt Nam trong một chương trình nghiên cứu chính sách có tầm vóc quốc gia thể hiện tinh thần chủ động, trách nhiệm và khát vọng chung tay kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch, hiện đại, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của cộng đồng doanh nghiệp và nền kinh tế", lãnh đạo VCCI nhận định.