Hội thảo được tổ chức trong khuôn khổ Đề tài khoa học cấp quốc gia “Hoàn thiện thể chế phát triển các ngành công nghiệp văn hóa nhằm góp phần tạo động lực phát triển nhanh và bền vững đất nước trong điều kiện mới”, do PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Phương làm Chủ nhiệm, Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam là cơ quan chủ trì.

Hội thảo có sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, đại diện các cơ quan trung ương và địa phương, doanh nghiệp, tổ chức sáng tạo, cơ sở nghiên cứu, đào tạo và các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật.

Hoàn thiện thể chế để khơi thông nguồn lực văn hóa

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Phó Giám đốc thường trực Sở Văn hoá và Thể thao Ninh Bình TS. Nguyễn Mạnh Cường cho rằng, Hội thảo có ý nghĩa thiết thực, tạo cơ hội để các nhà khoa học, nhà quản lý, chuyên gia và những người trực tiếp tham gia hoạt động văn hóa cùng trao đổi, phân tích thực trạng, nhận diện những điểm nghẽn và đề xuất giải pháp hoàn thiện thể chế phát triển các ngành công nghiệp văn hóa ở Việt Nam trong giai đoạn mới.

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, đối với tỉnh Ninh Bình, phát triển công nghiệp văn hóa đang mở ra hướng đi quan trọng nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế về văn hóa và di sản văn hóa của địa phương. Để hiện thực hoá các chủ trương, chính sách của Đảng về phát triển công nghiệp văn hóa phù hợp với thực tế địa phương, tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 07-NQ/TU ngày 30/1/2026 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh và nhiều chương trình, đề án về chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch tỉnh Ninh Bình đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó xác định các mục tiêu quan trọng, đó là: xây dựng tỉnh Ninh Bình trở thành trung tâm du lịch di sản, sinh thái, văn hoá và tôn giáo của Việt Nam, đồng thời là trung tâm tổ chức các sự kiện tầm cỡ quốc gia và quốc tế; công nghiệp văn hóa, du lịch đóng góp khoảng 10% GRDP của tỉnh. 

Mục tiêu đến năm 2045, xây dựng Ninh Bình trở thành thành phố du lịch - di sản thiên niên kỷ, sở hữu hệ sinh thái văn hoá, du lịch, sáng tạo hàng đầu quốc gia và quốc tế, trở thành đô thị sáng tạo toàn cầu được UNESCO công nhận.

Qua đó, ông Nguyễn Mạnh Cường mong rằng sẽ tiếp tục nhận được sự quan tâm, phối hợp của Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, các cơ quan quản lý, các cơ sở nghiên cứu, đào tạo, các chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp trong nghiên cứu, trao đổi kinh nghiệm và đề xuất những giải pháp phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

“Với tinh thần làm việc khoa học, trách nhiệm và xây dựng, tôi tin tưởng rằng Hội thảo sẽ nhận được nhiều ý kiến trao đổi sâu sắc, những phân tích xác đáng và các kiến nghị thiết thực, góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện thể chế phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, qua đó phát huy tốt hơn nguồn lực văn hóa, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đóng góp tích cực vào sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong điều kiện mới” - ông Nguyễn Mạnh Cường nói. 

Phát biểu Đề dẫn tại Hội thảo, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam PGS. TS Nguyễn Thị Thu Phương nhấn mạnh, Hội thảo diễn ra trong thời điểm yêu cầu phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đang được cụ thể hóa bằng những cơ chế, chính sách và công cụ pháp lý quan trọng. Việc xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đặt ra trách nhiệm đối với giới nghiên cứu và những người làm thực tiễn: nhận diện đúng trở ngại, cung cấp đủ luận cứ và đề xuất được những quy định có khả năng tạo chuyển biến trong đời sống.

Việt Nam có nguồn lực văn hóa phong phú, lực lượng sáng tạo ngày càng đa dạng và nhu cầu hưởng thụ văn hóa đang mở rộng. Nhưng từ nguồn lực đến sản phẩm, từ sản phẩm đến thị trường vẫn còn những khoảng cách lớn. Một di sản có giá trị chưa đương nhiên tạo nên một sản phẩm có sức cạnh tranh. Một tác phẩm được bảo hộ chưa đồng nghĩa với khả năng khai thác thương mại. Một công trình được đầu tư chưa bảo đảm trở thành không gian sáng tạo có sức sống. Chính trong những khoảng cách ấy, chúng ta cần xác định rõ thể chế đang hỗ trợ đến đâu, còn vướng ở đâu và cần thay đổi điều gì.

PGS. TS Nguyễn Thị Thu Phương cho biết: Hội thảo tập hợp được 24 tham luận, tiếp cận vấn đề từ pháp luật, đầu tư, tài trợ, nguồn nhân lực, tài sản trí tuệ đến quyền văn hóa, chuyển đổi số, không gian sáng tạo và phát triển địa phương. Đặt các nghiên cứu bên cạnh nhau, có thể nhận thấy một vấn đề chung: hiệu quả phát triển phụ thuộc rất lớn vào sự kết nối giữa các chủ thể và các công đoạn tạo ra giá trị. Chính sách dành cho từng lĩnh vực chỉ phát huy đầy đủ tác dụng khi người sáng tạo, doanh nghiệp, tổ chức trung gian và cơ quan quản lý có thể phối hợp trong một môi trường minh bạch, thuận lợi và có trách nhiệm.

Bên cạnh việc trao đổi các tham luận, phiên thảo luận của Hội thảo tập trung góp ý dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Ban Tổ chức mong muốn các đại biểu từ kết quả nghiên cứu và kinh nghiệm thực tiễn, làm rõ những quy định cần hoàn thiện về phạm vi ngành, chủ thể sáng tạo, điều kiện hỗ trợ, cơ chế phối hợp và sự thống nhất với pháp luật chuyên ngành. Mỗi ý kiến cần chỉ ra vấn đề, căn cứ và phương án xử lý, giúp các đề xuất có thể chuyển thành quy định rõ ràng, khả thi.

Nhận diện điểm nghẽn, tìm giải pháp phát triển các ngành công nghiệp văn hóa

Các ngành công nghiệp văn hóa có vai trò quan trọng trong việc chuyển hóa tài nguyên văn hóa, tri thức và năng lực sáng tạo thành các sản phẩm, dịch vụ có giá trị; tạo việc làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế, đồng thời lan tỏa giá trị văn hóa, nâng cao sức mạnh mềm quốc gia. Tuy nhiên, sự phát triển của các ngành này ở Việt Nam còn chưa tương xứng với tiềm năng. Những bất cập về cơ chế, chính sách, khả năng tiếp cận nguồn lực, phối hợp quản lý và tổ chức thực thi đang hạn chế hoạt động sáng tạo, sản xuất, phân phối và tiêu dùng sản phẩm văn hóa.

Trong bối cảnh công nghệ số làm thay đổi sâu sắc phương thức sáng tạo, kinh doanh và thụ hưởng văn hóa, việc hoàn thiện thể chế cần đáp ứng đồng thời yêu cầu tháo gỡ những vướng mắc hiện hữu và tạo điều kiện cho các mô hình phát triển mới.

Từ thực tiễn đó, tại Hội thảo, các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, doanh nghiệp và các chủ thể sáng tạo tập trung thảo luận ba nhóm nội dung chính.

Thứ nhất, đánh giá thực trạng thể chế phát triển các ngành công nghiệp văn hóa ở Việt Nam. Làm rõ những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân; tập trung vào các vướng mắc trong xây dựng, phối hợp và tổ chức thực hiện cơ chế, chính sách, cũng như khả năng tiếp cận và thụ hưởng chính sách của doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân hoạt động sáng tạo.

Thứ hai, nhận diện các xu hướng phát triển mới và yêu cầu đặt ra đối với thể chế. Thảo luận về tác động của công nghệ và chuyển đổi số; bảo hộ, khai thác tài sản trí tuệ; hợp tác công - tư; các quỹ hỗ trợ, hoạt động bảo trợ, tài trợ cho văn hóa và sáng tạo; mô hình liên kết phát triển thương mại gắn với văn hóa tại địa bàn (BID); phát triển thị trường và các phương thức tiêu dùng văn hóa mới.

Thứ ba, đề xuất các giải pháp và công cụ chính sách cụ thể. Chú trọng huy động nguồn lực xã hội, hỗ trợ doanh nghiệp và các chủ thể sáng tạo, thúc đẩy đầu tư, phát triển thị trường và nâng cao hiệu quả thực thi chính sách; qua đó tháo gỡ những điểm nghẽn, đồng thời cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn, góp phần xây dựng dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa.

Các tham luận, ý kiến thảo luận và đề xuất tại Hội thảo sẽ được tổng hợp, phục vụ nghiên cứu của Đề tài, đồng thời cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc hoàn thiện chính sách, pháp luật về công nghiệp văn hóa. 

Kết quả Hội thảo hướng tới làm rõ những vấn đề cần ưu tiên giải quyết và các điều kiện thực hiện, góp phần khơi thông nguồn lực văn hóa, phát huy năng lực sáng tạo và nâng cao đóng góp của các ngành công nghiệp văn hóa vào phát triển nhanh, bền vững đất nước../.